HAK─░KAT─░ KURMACANIN ZEM─░N─░NDE ARAYAB─░L─░R M─░Y─░Z? -deneme- R.Seyhan

Hakikat Aray─▒┼č─▒nda Y├Ânelimler┬áya da ┬áHAK─░KAT─░ KURMACANIN ZEM─░N─░NDE ARAYAB─░L─░R miyiz?

Kurmacan─▒n zemininde hakikati aramak m├╝mk├╝n m├╝? Ya da kurmacan─▒n l├ómbas─▒ ile hakikati ne kadar -ya da onun ne kadar─▒n─▒- arayabiliriz? Hakikat aray─▒┼č─▒nda y├Ânelimler hangi istikameti g├Âsteriyor? Bu ├žal─▒┼čmam─▒zda bu sorulara cevap aramaya ├žal─▒┼čaca─č─▒z. Bu zeminde beliren yeni sorularla konuyu┬á irdelemeyi deneyece─čiz.

Bazen ger├žek ile kurmaca aras─▒ndaki makas─▒n iyice a├ž─▒ld─▒─č─▒na, mesafenin darald─▒─č─▒na, bazen de bu ikisinin i├ž i├že ge├žtiklerine ┼čahit olmu┼čuzdur. ÔÇťOlamaz! ─░nan─▒lmaz!ÔÇŁ dedi─čimiz durumlar bu c├╝mledendir. O arada zaman da hakikatin yede─činde s├╝rekli evriliyor. Bunlar olurken kurmaca metinlerin hakikati arama y├Ântemlerinin de evrilmemesi m├╝mk├╝n de─čil. Burada bir y├Ânelimden s├Âz etmemiz gerekecek. Y├Ânelimi fenomolojik bir kavram olarak d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝m├╝z├╝ belirtelim. Edmund HusserlÔÇÖin (├Âl. 1938) bir ├žer├ževeye kavu┼čturdu─ču fenomolojik y├Ânelim, projekt├Âr├╝n├╝ ├╝st├╝ ├Ârt├╝k alanlara ├ževirmi┼čtir. ┼×├Âyle de denebilir: Bu y├Ântemde g├Âr├╝nen de─čil g├Âr├╝ng├╝ esast─▒r. G├Âr├╝ng├╝ dedi─čimiz ┼čey fenomenin ├Âz├╝d├╝r. Bu ├Âz, bilincin g├Âsterdi─či yerdir. Biz elinizde bir ┼čemsiye g├Ârebiliriz. Hakikat buraya ilgili de─čil. ┼×emsiye, bir korunma nesnesi olman─▒n ├Âtesinde i┼člevler y├╝klenmi┼č olabilir. S├Âz gelimi bu nesne, g├Âr├╝n├╝rde sizi g├╝ne┼čten veya ya─čmurdan koruma g├Ârevini ├╝stlenmi┼č bir feda├«dir.┬á Oysa o insan─▒n kendisini bilin├ž d─▒┼č─▒nda saklama nesnesi olabilir ya da varl─▒─č─▒n ├Ârt├╝k ve├žhesini temsil ediyor olabilir. O size bir hediye ise hediye eden ki┼čiye d├Ân├╝┼čm├╝┼č olabilir ┼čemsiye. Sevgilinizle ya─čmurlu bir g├╝nde ayr─▒ld─▒ysan─▒z ┼čemsiye bu kez ayr─▒l─▒kt─▒r. ┼×emsiye belki de i├žinizdeki g├Âky├╝z├╝n├╝ g├Âsteren veya ├Ârten bir ┼čald─▒r. Keyfiyeti; Milen KunderaÔÇÖn─▒n ÔÇťDurumlar senin d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝nden daha kar─▒┼č─▒kÔÇŁ ifadesindeki ÔÇťd├╝┼č├╝nd├╝─č├╝ndenÔÇŁ yerine ÔÇťg├Ârd├╝─č├╝ndenÔÇŁ kelimesini koyarak da okumak m├╝mk├╝n.

Burada hakikat neden ├Ârt├╝nme gere─či duyar sorusunu sorabiliriz. (Konuya Bana Hik├óye Anlat/ma adl─▒ kitab─▒m─▒zdaki Hakikatin-─░letinin Sakl─▒l─▒─č─▒ Etraf─▒nda Mahpus ├ľyk├╝s├╝n├╝n Rizomik Katmanlar─▒ ba┼čl─▒kl─▒ yaz─▒m─▒za bak─▒labilir) Hakikat a├ž─▒kta olsayd─▒ nesnele┼čmi┼č olurdu; dolay─▒s─▒yla onu herkes g├Ârebilirdi. Herkesin g├Ârd├╝─č├╝ fenomen, bir nesnedir. Oysa hakikat nesne de─čildir. Hakikati en iyi g├Âzlemleyebilece─činiz bir alan belirlemek zorunda kalsayd─▒k bu alan ├Âl├╝m olurdu. Herkes ├Âlece─čini bilir ama ne zaman ├Âlece─čini kimse bilmez. Bir muamma a─č─▒ ├Âr├╝l├╝d├╝r burada. Bu a─č─▒ ├ž├Âzmek i├žin y├╝zy─▒llarca u─čra┼čm─▒┼člard─▒r hakikat aray─▒c─▒lar─▒; ama ├ž├Âzememi┼člerdir onu ve ├ž├Âzemeyeceklerdir de. Belki de hakikat ├ž├Âz├╝mlenmesi (ya da ├ž├Âz├╝lmesi) gereken bir numen de─čildir. ─░nsan─▒n kendisi de b├Âyledir. Bir vesileyle de─činmi┼čtik; baz─▒ numenler ├ž├Âz├╝lecek b─▒rak─▒lm─▒┼čt─▒r. ─░yi ki de ├Âyle b─▒rak─▒lm─▒┼čt─▒r. ─░nsan─▒n ├žekirde─či (cevher) ├ž├Âz├╝ld├╝─č├╝ anda insan olmaktan ├ž─▒kar, nesne /posa olur. Oysa oras─▒ birey i├žin kozmik bir aland─▒r ve mahremdir. Oraya girildi─či veya de┼čifre edildi─či anda insan─▒n b├╝t├╝n aray─▒┼člar─▒ da sonland─▒r─▒lm─▒┼č olur.┬á ─░nsan─▒n aray─▒┼č─▒n─▒n sona ermesi onun k─▒yametinin de kopmas─▒ demektir. ─░nsan bir yan─▒yla ├žok katmanl─▒ kurmaca metinlere benzer. Bu metin, okuyan─▒n say─▒s─▒ kadar anlam ├žer├ževesine sahiptir. Kurmaca metinler gibi hayat─▒n da dolay─▒s─▒yla insan─▒n da ÔÇťbo┼čÔÇŁ alanlar─▒ vard─▒r. Hakikat belki de tam da bu bo┼č alanlarda saklan─▒yor.┬á Kim bilir? Bu ÔÇťbo┼čÔÇŁ alanlar olmasayd─▒ d├╝┼č├╝nce yolculu─čunda manevra alan─▒ iyice daral─▒rd─▒ insan─▒n.

Hakikat Nerede?

Hakikat, bilginin de─čil bilincin alan─▒ndad─▒r. Bilincimiz nesnenin kendisinin de─čil onun y├Ânelimsel alanlar─▒nda dola┼č─▒r. Mesela g├Âz├╝n g├Âsterdikleri bizim hedefimiz olamaz. Hedef merkezler, tayin edilmi┼člerdir ve bir yere konu┼članm─▒┼člard─▒r. Tayin edilen her ┼čey somut bir yerdedir ve o yer bir hedeftir. Bu sebeple hakikat, g├Âsteren de─čil, onun g├Âsterdi─či de de─čil g├Âsterilenin arkas─▒ndaki g├Âr├╝nmeyendir. Bu s─▒radan bir bak─▒┼čla a├ž─▒klanamaz. ┼×├Âyle diyelim: G├Âz├╝n g├Âsterdikleri bilincin ele─činden ge├žerek anlam kazan─▒r. Bilincin devre d─▒┼č─▒ kald─▒─č─▒ alanlarda nesnelerin fizi─činin kabu─ču delinememi┼č demektir. Bilincin g├Âsterdiklerinde ise en b├╝y├╝k pay sezginindir. Kurmaca metinlerde de duyu organlar─▒ de─čil sezgi merkezdedir. Esasen, hakikati arama yolculu─čuna ├ž─▒kanlar─▒n binitidir sezgi. Sezginin kazand─▒─č─▒ paye, onun hakikat ile ayn─▒ kuma┼čtan yap─▒lm─▒┼č olmas─▒ ile de ilgilidir.

Demek ki hakikat, herkesin onu kolayca bulaca─č─▒ yerlerde de─čildir. Ba┼čka ifadeyle hakikatin yeri tayin edilmemi┼čtir, bu sebeple -en az─▒ndan bizce- belirli bir yeri de yoktur; dolay─▒s─▒yla o var─▒lmas─▒ gereken bir hedef de de─čildir.

Soru ┼ču: Hakikat var─▒lmas─▒ veya bulunmas─▒ gereken bir hedef de─čilse onu aramaya ne gerek var? Ya da bulunamayacak, kendisine ula┼č─▒lamayacak bir ┼čeyi ni├žin arayal─▒m?

Unutmayal─▒m ki bulmak i├žin gidilen ┼čey nesnedir. Nesneler ise be┼č duyunun kapsama alan─▒ndad─▒r. Hakikat bilgiyle de─čil sezgiyle ula┼č─▒lan bir ┼čey oldu─ču i├žin alg─▒lanmas─▒ da bilincin alan─▒nda ger├žekle┼čir demi┼čtik. ├ťnl├╝ meseldir: Aramakla bulanmaz; ama bulanlar arayanlard─▒r. Aramayanlar yola da ├ž─▒kmam─▒┼člar demektir. Yola ├ž─▒kmayanlar─▒n varabilecekleri bir yer de yoktur. Buldum diyenler ise kaybetmi┼č olanlard─▒r. Onu aramak ├╝zere yola ├ž─▒kanlar, onunla bir ileti┼čime de ge├žmi┼č olurlar. Mecnun Leyla ile vuslat ettirildi─činde onu tan─▒mam─▒┼čt─▒. Leyla, hakikat ile kendisi aras─▒nda bir perde idi; bu y├╝zden tan─▒yamad─▒ onu. G├╝ne┼či aramaya ├ž─▒kanlar onu bulduklar─▒n─▒ sanabilirler oysa g├╝ne┼čin kendisi de─čil ─▒┼č─▒─č─▒d─▒r bulduklar─▒. G├╝ne┼če varmay─▒ hedefe koymak da m├╝mk├╝n ama ona ula┼čman─▒n bedeli yanmakt─▒r. Kimi yolcular, bu yan─▒┼ča yolda da m├╝ptel├ó olabilirler. Mant─▒kuÔÇÖt-Tayr, hakikati aramaya ├ž─▒kanlar─▒n yolda yan─▒┼člar─▒n─▒n hik├óyesidir.

─░nsan─▒n ezeli s─▒z─▒s─▒n─▒n temelinde vatan-─▒ asl├«sinden uzak kalmas─▒ vard─▒r. Bu s─▒z─▒, ├édemÔÇÖin cennetten kovulmas─▒ ile ba┼člad─▒. D├Ân├╝┼č, bir ├žabad─▒r. (Hakikat, ├édem ve nesli i├žin belki de budur.) O ├žabay─▒ g├Âstermeyenler hi├ž bir yere d├Ânemezler / varamazlar. Vatan-─▒ asl├« orada bir yerdedir; ama nerededir? Oraya varmak ┼čart de─čildir ama bu yolda ├žaba g├Âstermek kutlu bir yolculuktur. Belki de yolculu─čun kendisi mahza hakikattir. Hani kar─▒ncaya bu bacaklarla (bu gidi┼čle) oraya nas─▒l varacaks─▒n, demi┼čler de o yolda ├Âl├╝r├╝m ya demi┼č. Hakikati aramak kimsenin tekelinde de─čildir. ├ľmr├╝n├╝ hakikati aramakla ge├žiren ve bu u─čurda kendisine verilen en b├╝y├╝k ak─▒l nimetini feda eden NietzscheÔÇÖninki de Be┼čir FuadÔÇÖ─▒nki de aray─▒┼čt─▒. Neyin aray─▒┼č─▒? Herkesin hakikati farkl─▒ olabilir ama arayanlar arama s├╝recinden koptuklar─▒ anda kaybedeceklerini de bilirler. Bu y├╝zden aray─▒c─▒lar hep aram─▒┼člar ve sadece seferle mukayyet k─▒lm─▒┼člard─▒r kendilerini. Hakikat dedi─čimiz ┼čey tam da bu sebeple hakikattir.

Biz insan olarak hakikati ├Âte d├╝nyada de─čil bu d├╝nyada aramaya memuruz.┬á Burada bir paradoks var. Paradokstan da ├Âte, bir trajedi var. Trajedi, vazge├žilmez olanlardan birini d─▒┼čar─▒da b─▒rakmakla yak─▒ndan ilgilidir. Bunu biraz a├žal─▒m: D├╝nya i├žin ÔÇťyalan d├╝nyaÔÇŁ demi┼čler atalar. D├╝nyan─▒n yalan oldu─čunu en iyi anlatan vaiz mezarl─▒klard─▒r. H├ól b├Âyleyken yalan oldu─čunu bile bile d├╝nyaya tutunmaya ├žal─▒┼č─▒r─▒z. Bir y├Ân├╝yle d├╝nya, canh─▒ra┼č bir gayretle tutunmaya ├žal─▒┼čt─▒─č─▒m─▒z, onca albenisine ra─čmen vazge├žmek zorunda kalaca─č─▒m─▒z sevgiliye benzer. Trajedi tam da buradad─▒r. Demek ki biz, hakikati ÔÇśyalan karakterliÔÇÖp bir yerde ar─▒yoruz ├Âyle mi? Hakikat, fani karakterli olmakla birlikte vazge├žilmez olanlarla sonsuzlu─ča a├ž─▒lan kap─▒lar aras─▒nda yap─▒lan ucu a├ž─▒k bir yolculuktur.

Dahas─▒ var: D├╝nya ile kurmacan─▒n ortak noktalar─▒ ÔÇśyalanÔÇÖ vas─▒flar─▒d─▒r diyebiliriz. Burada ÔÇśyalanÔÇÖ─▒n ba─člam─▒n─▒n kaba anlam─▒yla de─čil ÔÇťger├žek olmayanÔÇŁ anlam─▒yla kay─▒tl─▒ oldu─čunu hat─▒rlatarak ┼č├Âyle diyebilir miyiz? Hayal de ger├žek de─čildir; ama insan─▒n hayalini yok ederseniz ondan geriye kaba bir suret (ger├žek) kal─▒r; ├ž├╝nk├╝ hayalini yok etmekle onun hakikatini de yok etmi┼č olursunuz. Tam da burada sorabiliriz: Kem ├ól├ót ile kem├ól├ót olur mu? Hakikat, ÔÇśyalanÔÇÖ karakterli bir gere├žle aran─▒r m─▒ ya da onu kullanarak hakikate ula┼č─▒l─▒r m─▒? Yoksa hakikatin kendisi de ÔÇśyalanÔÇÖ karakterli bir ┼čey midir? E─čer b├Âyle ise neye g├Âre ve nereden bakt─▒─č─▒n─▒zda yaland─▒r bu ÔÇśyalanÔÇÖ? Bu sorular sorulmal─▒d─▒r.

┼×imdi sorumuza bir daha bakal─▒m: Kurmaca metinler (┼čiir, mesneviler, hik├óyeler, destanlar, masallar, romanlar, bir yan─▒yla denemeler) araman─▒n binitleridir. Peki, kurmaca metinler yoluyla hakikat aranabilir mi? Hakikat, g├╝zelli─čin zirvesinde konaklar. Kurmaca metinlerin temel kayg─▒s─▒ da estetik de─čil miydi? Bu ├žal─▒┼čmalar, yolculuk s─▒ras─▒nda kar┼č─▒la┼č─▒lan enstantanelerin esteti─čin s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde kayda al─▒nmas─▒ ile ilgili muhayyel bir eylemdir. Demek ki hakikat de kurmaca metinler de bilincin ve muhayyilenin alan─▒ndad─▒r. Ger├žek, duyular─▒n ve bilginin; ger├žeklik ise bilincin ve sezginin alg─▒lad─▒─č─▒ bir ┼čeydir.

├ľnceki sorumuzu tekrarlayal─▒m: Hakikat mutlak anlamda kendisine ula┼č─▒lmas─▒ imk├óns─▒z bir ┼čey ise onun neden ar─▒yoruz? ├ľncelikle belirtelim; bu sorular─▒n cevab─▒ d├╝nyan─▒n karakterindedir. D├╝nya, yol ├╝zerinde ge├žici olarak konaklanan bir mek├ón (ÔÇťbir oyun ve e─členceÔÇŁ) ise -ki ├Âyledir- oradan kalk─▒p gidecek olanlar bir yola da ├ž─▒km─▒┼č olurlar. Bu yolculu─ču hakikat olarak imlememiz de m├╝mk├╝nd├╝r. Bizce hakikat hem aranacak bir ┼čeydir hem de -bulunamasa bile- bir ┼čekilde kendisiyle ileti┼čime ge├žilecek bir ┼čeydir. O ÔÇśbir ┼čekildeÔÇÖnin malzemeleri de sanat├ž─▒lar─▒n kulland─▒─č─▒ kurmaca gere├žlerdir. (Bu gere├žler edeb├« metinler olabildi─či gibi musiki de olabilir resim de.) ├ľyleyse kurmaca metinler yoluyla hakikati aramak veya ona do─čru yola ├ž─▒kmak pek ├ól├ó m├╝mk├╝nd├╝r; hatta kurmaca metinler i├žin ÔÇťinsan─▒n hakikati arama ├žal─▒┼čmalar─▒d─▒rÔÇŁ da diyebiliriz. Meselenin ├Âz├╝ budur.

G├Âlgeyi ├╝reten g├╝ne┼čtir. G├╝ne┼č orada durdu─ču m├╝ddet├že onun onay─▒ olmadan g├Âlgeyi yok edemezsiniz. Bu y├╝zden kurmaca metinlerle me┼čgul olanlar ger├žeklerle de─čil onun yontulmu┼č tasar─▒m─▒yla, izd├╝┼č├╝m├╝yle me┼čguld├╝rler. Ba┼čka ifadeyle kurmacan─▒n yarat─▒c─▒lar─▒,┬á g├╝ne┼čin bilgisi ve onay─▒ ile g├Âlgeyle dans ederler. Bu neden b├Âyledir? ┼×undan: Susuzlar, suyun kendisini de─čil ondaki hayat─▒ i├žerler. Aksi olsayd─▒ i├žti─čimiz sular bedenimizi ├žatlat─▒rd─▒.┬á Nitekim i├žilen su, hayat iksiri al─▒nd─▒ktan sonra sad─▒r olarak tahliye edilir. Kurmaca metinler de b├Âyledir. Bu metinlerde hayat─▒n ya da ger├že─čin kendisi (posas─▒) de─čil iksiri vard─▒r. Onlardan vazge├žemeyi┼čimizin sebebi de; bu metinlerdeki (ÔÇśyalanÔÇÖ karakterine ra─čmen) cazibe de burada aranmal─▒d─▒r.

Kurmacan─▒n Ge├žirdi─či Evrimler

Kurmacan─▒n yarat─▒c─▒s─▒ (sanat├ž─▒), hakikati arama yolunda kulland─▒─č─▒ y├Ântemleri g├╝ncellemek, yeni y├Ântemler denemek; dolay─▒s─▒yla kendini geli┼čtirmek zorundad─▒r. Geldi─čimiz noktada (21ÔÇÖnci y├╝zy─▒l─▒n ba┼člar─▒nda) kurmacan─▒n hakikati arama yolculu─ču nas─▒l bir y├Ânelim i├žindedir sorusu ciddiyetle de─čerlendirilmesi gereken bir sorudur. Kurmacan─▒n fenomenleri ├žok cidd├« de─či┼čiklikler, evrimler ge├žirmi┼čtir ve ge├žirmektedir. Mesela ses h─▒z─▒n─▒n ├╝zerine ├ž─▒kan sonik patlamalar (buradan elde edilen s├╝personik u├žaklar), ger├že─čin taht─▒na oturmaya kalk─▒┼čan hiperger├žeklikler (yapay ger├žeklikler), J. BaudrillardÔÇÖ─▒n g├╝ndeme soktu─ču ger├žek ile kopyas─▒ aras─▒ndaki fark─▒ yok eden sm├╝lakrumlar; bilgisayar teknolojisinde ba┼čat bir yeri olan androidler (yapay zek├ólar), robotlar (syborglar), genetik devrim vb geli┼čmeler kurmacay─▒ etkileyecek ve yeni y├Ântemlere de y├Ânelimlere de kap─▒ aralayacakt─▒ ku┼čkusuz. Postmodern anlat─▒mlarda mek├ón─▒, zaman─▒ hatta ├Âzneyi bile buharla┼čt─▒ran metinler buradan ne┼čet etmi┼čtir.┬á Dostoyevski, yay─▒nc─▒s─▒yla yapt─▒─č─▒ anla┼čma gere─či bir ay i├žinde yeti┼čtirmek zorunda oldu─ču eserini yazarken – ┼čayet android sistemler olsayd─▒- bu sistemden yararlanmay─▒ d├╝┼č├╝nebilirdi. (├ťnl├╝ yazar─▒n ─░sve├ž k├Âkenli yard─▒mc─▒s─▒ stenograf Grigoryevna SnitkinÔÇÖe KumarbazÔÇÖ─▒ zihninden okuyarak 29 g├╝nde yazd─▒(rd─▒)─č─▒ s├Âylenir.)

┼×ubat 2020ÔÇÖde d├╝nyaya bir ┼čey oldu. Son 300 y─▒l─▒n en b├╝y├╝k olay─▒ diyebilece─čimiz Coraoa g├╝nlerinden s├Âz ediyoruz. G├Âr├╝nmeyen fakat tehlikeli bir nesne d├╝┼č├╝n├╝n. Hi├žbir yerde g├Âr├╝nm├╝yor; ama o her yerde. Herhangi bir yerde size ili┼čebilir; ama onu g├Ârme imk├ón─▒n─▒z yok. ┼×imdi hakikat bu nesnenin ya da onun yaratt─▒─č─▒ olaylar─▒n neresinde? En can al─▒c─▒ soru da ┼ču: Bu ayan olmayan y─▒k─▒c─▒ nesnenin g├Âr├╝nmeyen bir eyleminden de s├Âz edemez miyiz?┬á D├╝┼č├╝n├╝n ki; g├Âr├╝nmeyecek kadar k├╝├ž├╝k bir molek├╝l kar┼č─▒s─▒nda ÔÇťSavunmaÔÇŁ gerek├žesiyle d├╝nyan─▒n paras─▒n─▒ ├Âdeyerek ├╝retti─činiz / elde etti─činiz sald─▒rma ve ÔÇťkorunmaÔÇŁ malzemeleriniz hi├žbir i┼če yaram─▒yor.┬á G├Âr├╝nmeyen nesnenin g├Âr├╝nen ilk eylemi ÔÇťhi├žbir ay─▒r─▒m g├Âzetmeden e┼čit d├╝zlemde, herkese, unuttuklar─▒ ba┼čka bir hakikati (├Âl├╝m├╝) tatt─▒r─▒yor; g├Ârmedi─činiz veya g├Ârmemek i├žin ona hep s─▒rt─▒n─▒z─▒ d├Ând├╝─č├╝n├╝z bir g├Âr├╝ng├╝y├╝ (├Âl├╝m├╝) g├Âz├╝n├╝ze sokuyor. Bununla kalm─▒yor sizin insanlardan ka├ž─▒rd─▒─č─▒n─▒z bir├žok su├žunuzu da te┼čhir ediyor. Mesela en gerekli yerde hi├žbir i┼če yaramayan savunma gere├žlerini binlerce kilometre ├Âtedeki insanlar─▒ yok ederek onlar─▒n birikimlerine el koymak i├žin ├╝retti─činizi if┼ča ediyor. Belki de insan─▒n g├Âzden ka├ž─▒rd─▒─č─▒ e┼čyadaki o g├Âr├╝nmeyenleri g├Âze sokuyordur. Kim bilir? Onun hakikati belki de bu ikincisidir. Bizim insan─▒m─▒z yarat─▒c─▒d─▒r: Adam minib├╝s├╝n arkas─▒na yazm─▒┼č: ÔÇťKorona morona bilmem, korona senden ayr─▒l─▒k.ÔÇŁ┬á Covid-19 kendi hakikatini bu adam─▒n g├Âz├╝ne sokmu┼č g├Âr├╝n├╝yor. Herkesin hakikati farkl─▒d─▒r. Pandemi, e┼čyadaki hakikati bir t├╝rl├╝ g├Âremeyen insana k├Âr parma─č─▒m g├Âz├╝ne mi dedi? Belki o, aylarca birbirini g├Ârmeyen aile bireyleri i├žin bir bulu┼čmad─▒r, vuslatt─▒r. Kendisine vakit ay─▒ramayan insanlar i├žin zamand─▒r; ne bileyim sevgililer i├žin bir ayr─▒l─▒kt─▒r, i┼čini kaybeden insan i├žin i┼čsizliktir. Corona vir├╝s├╝┬á insanl─▒─ča; ÔÇť─░nsan─▒n kendi ma─čaras─▒na kapanarak orada bilin├žd─▒┼č─▒ bir d├Ân├╝┼č├╝m (decokstr├╝ktion) s├╝recine girebilece─činiÔÇŁ┬á d├╝┼č├╝nen C. G. JungÔÇÖun bu d├╝┼č├╝ncesini ger├žekle┼čtirebilece─či bir f─▒rsat m─▒ sundu yoksa? Belki de, hakikati arama yolculu─čunda; felsefede, fikirde, bilim ve sanatta, edebiyatta yeni olu┼čumlar─▒n, ak─▒mlar─▒n, mekteplerin t├╝remesi; insanl─▒─č─▒n kendisine bir format atmas─▒ i├žin bir haz─▒rl─▒k s├╝recidir. Kim bilir? Kurmacan─▒n sundu─ču ger├žekli─či hat─▒rlatm─▒yor mu bu? Dahas─▒ var: Hakikat bu yeni durumdan nas─▒l etkilenecektir? Onu aramaya ├ž─▒kanlar, bu geli┼čmeden sonra yol az─▒klar─▒na neleri ekleyeceklerdir? Bu sorular─▒n cevaplar─▒ ┼ču anda bilinmiyor.

Yapay zek├ó laboratuvarlar─▒nda syborg nesneler ├╝retilmesi ├žal─▒┼čmalar─▒, insan─▒n Lat ve Uzza zamanlar─▒na, k├Âlelik d├Ânemlerine derin bir ├Âzlem duydu─čunu ve kendisine bir k├Âle arad─▒─č─▒n─▒ da akla getirmektedir.┬á Yoksa insan, eliyle yapt─▒─č─▒ bu mimetik nesneleri kendisinden daha alt katmanlarda g├Ârd├╝─č├╝ hemcinsine bir tanr─▒ olarak m─▒ pazarlamak istiyor? Bu ├žal─▒┼čmalar─▒n, bu istikametteki aray─▒┼člar─▒n neresindedir hakikat? ─░nsan, zamana h├╝kmederek hakikatin kendisi oldu─čunu mu; bir ilerisinde tanr─▒l─▒─č─▒n─▒ m─▒ il├ón edecektir yoksa ├Âl├╝ms├╝zl├╝─č├╝ ke┼čfedece─čini mi d├╝┼č├╝nmektedir? Sorular uzarÔÇŽ

Yapay zek├ó ile kurmaca metin yazma denemelerinin yap─▒lmaya ba┼čland─▒─č─▒ zamanlara erdik. Gidi┼če bak─▒l─▒rsa ─▒┼č─▒nlanma d├Ânemi kap─▒da g├Âr├╝n├╝yor. Bu, eski kay─▒tlara tayyi zaman ve tayyi mek├ón olarak giren muhayyile s─▒├žramalar─▒n─▒n ger├žekli─či ile kar┼č─▒la┼č─▒labilece─či anlam─▒na da geliyor. Kal─▒c─▒ olana, ba┼čka ifadeyle hakikat aray─▒┼č─▒na ili┼čkin ├žabalar─▒n bu geli┼čmelerden etkilenmeyece─čini kimse iddia edemez. Bu m├╝lahazalarla and─▒─č─▒m─▒z geli┼čmeler hakikat aray─▒┼č─▒n─▒ nas─▒l etkiler sorusu ├╝zerinde kafa yormaya de─čer: ─░┼čte burada, hakikat aray─▒┼č─▒nda yeni y├Ânelimlerden s├Âz edebiliriz. Neler olabilir bu y├Ânelimler? Bu nokta, insan─▒n anlam aray─▒┼č─▒n─▒n vard─▒─č─▒ veya varaca─č─▒ yerle de ilgilidir. Victor FranklÔÇÖ─▒n (├Âl. 1974) geli┼čtirdi─či logoterapi tam da bununla ilgili bir y├Ântemdir. Anlam aray─▒┼č─▒n─▒ merkeze alarak par├žalanan de─čerler sistemini toplay─▒p yerine koymay─▒ ama├žlayan bu y├Ânteme g├Âre; varl─▒k, varolu┼č, ├Âzg├╝rl├╝k, sorumluluk, g├╝ven, vicdan vb. de─čerler ├╝zerinden bireyde anlamsal bir b├╝t├╝nl├╝k olu┼čturmak m├╝mk├╝nd├╝r.┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Kendi ├╝retti─či mekanik-android ├╝r├╝nlerin kuyru─čuna tak─▒lan insan─▒n a┼č─▒nd─▒rd─▒─č─▒ de─čerler yerine nas─▒l konacakt─▒r? Hakikat s├╝rekli yer de─či┼čtiren bir numen midir? Hakikat aray─▒┼č─▒nda yeni y├Ânelimler (fenomolojik devinimler), bu ├žabalara ne ├Âl├ž├╝de katk─▒da bulunabilir? Burada, kurmaca metinler bir misyon ├╝stlenebilir mi? B├Âyle bir ┼čey olacaksa bu, kurmaca olan─▒n do─čas─▒na ne kadar uyumlu olur? Bu sorular, ├╝zerinde d├╝┼č├╝nmeye de─čer sorulard─▒r.
________________________
Bu yaz─▒┬á Olagan Hik├óye dergisinin ekim kas─▒m 2020 1.say─▒s─▒nda yay─▒mlanm─▒┼čt─▒r

 

 

DEVAMI --››
MUSTAFA EVERD─░ÔÇÖN─░N ÔÇśB─░REY OLU┼×ÔÇÖU ─░MLEYEN B─░R H─░K├éYES─░ Recep Seyhan-ele┼čtiri

Sanat├ž─▒ ├ľn├╝ne ├ç─▒kan Otoritelere ─░li┼čkin Bariyerleri Nas─▒l A┼čabilir?

ÔÇťO g├╝n ziyaret s─▒ras─▒ kar─▒m─▒n day─▒s─▒na gelmi┼čti. Dini b├╝t├╝n Day─▒ÔÇÖya beni g├Âstererek ne kadar dindar bir damada k─▒z verdiklerini ispatlam─▒┼č olacaklar.ÔÇŁ Hik├óye b├Âyle muzip ve g├╝l├╝mseten bir giri┼čle ba┼čl─▒yor. Mustafa EverdiÔÇÖnin hik├óyelerinde genelde bu ├╝slup var. Everdi her ┼čeyden ├Ânce bir ├╝slup sahibi bir yazar. Onun metinlerini isimsiz ve imzas─▒z olarak bir yerde g├Ârseniz bu metin EverdiÔÇÖnin dersiniz. ├ťslup tam da budur. Bu keyfiyet yazar─▒n hanesine kaydedilebilecek art─▒ bir de─čerdir.
Yazar, giri┼č c├╝mlesinde bize hik├óyenin arka pl├ón─▒ndaki ili┼čkiler a─č─▒n─▒ ya da kahraman─▒n aile ili┼čkilerinde nereye yerle┼čtirildi─čini de imliyor. Bu ├Ânemli. Bir hik├óye c├╝mlesinin temel ├Âzelli─či, s├Âylenmemi┼č ya da s├Âylenememi┼č olanlara bizi bir ├ž─▒rp─▒da ula┼čt─▒rmas─▒d─▒r diyebiliriz. Yazar, bu hik├óyesinde bu ├žer├ževeyi hik├óyenin ba┼č─▒ndan sonuna kadar korumay─▒ ba┼čarm─▒┼č g├Âr├╝n├╝yor. (daha&helliip;)

DEVAMI --››
H─░K├éYES─░ B─░L─░NMEYEN ─░NSANLARIN ├ľYK├ťLER─░ ┼×aban Sa─čl─▒k Prof. Dr*

Edebiyat─▒n saymakla bitmeyen i┼člevlerinden biri de ke┼čiftir. Bazen tarihin bilinmeyen karanl─▒k dehlizlerine gizlenmi┼č bazen de ├Âzellikle g├╝n├╝m├╝zde hi├žbir g├Âz├╝n g├Âremeyece─či bir noktada unutulmu┼č olan ve ke┼čfedilmeyi bekleyen y─▒─č─▒nla hik├óye vard─▒r. Hik├óyeler anlat─▒lmak i├žin ├╝retilirler. Anlat─▒lmayan hik├óyeler, ya┼čanm─▒┼č da olsalar, unutulup giderler. Burada da Pu┼čkinÔÇÖden m├╝lhem ┼ču c├╝mleyi anmak gerekiyor: ÔÇťSanat (hik├óye) unutturmaz.ÔÇŁ (daha&helliip;)

DEVAMI --››
R. SEYHAN ─░LE ├ľYK├ťYE DA─░R – Sorular: Y. ALPASLAN ├ľZDEM─░R

RECEP SEYHAN ile ├ľYK├ťYE DA─░R S├ľYLE┼×─░ – Sorular: Yusuf Alpaslan ├ľzdemir (TEMMUZ dergisi/38)

  1. Ya┼čad─▒─č─▒m─▒z toplumun edebiyatla ili┼čkisini nas─▒l de─čerlendirirsiniz, sizce edebiyat, hayat─▒m─▒z─▒n neresinde? ─░nsan edebiyat bilse ne olur, bilmese ne olur hocam? Edebiyatla ilgilenmeyen onca insan var, ne oluyor onlara sizce?

Edebiyat─▒n toplumun ilgi alan─▒nda oldu─čunu sanm─▒yorum; dolay─▒s─▒yla olmayan bir ┼čeyin bir niteli─činden de s├Âz edilemez. ┼×unu s├Âyleyebilirim: Edebiyat, hayat─▒ ve e┼čyay─▒ anlama ve onlar─▒ anlamland─▒rma ├žabas─▒d─▒r. Edebiyat, insan─▒n ve e┼čyan─▒n fark edilmesidir. James WoodÔÇÖun “Edebiyat, hayat─▒ daha iyi fark etmemizi sa─člar; hayata ili┼čkin bize pratik yapt─▒r─▒r. Bu da bizi hayat─▒ ve detaylar─▒n─▒ daha iyi okuyan biri h├óline getirir,” g├Âr├╝┼č├╝n├╝n merkezinde iki t├╝r okuma var: Kitap ve hayat. (daha&helliip;)

DEVAMI --››
ZONGO’DAN KAZAK├çAYA ├çEV─░R─░

Zongo’dan birka├ž hik├óyenin Kazak├žaya ├ževrilece─čini ├Â─črendik. ─░lk olarak kitaptan “Sinek” adl─▒ hik├óye ├ževrildi. ├çeviriyi yapan Mo─čol as─▒ll─▒ Kazak ┼čair/hik├óyeci (engimeci) Suragan Rahmeto─člu’na te┼čekk├╝r ederim.
S─░NEK hikayesinin Kazak├ža ├ževirisi (Kril alfabesiyle) a┼ča─č─▒dad─▒r.

đáđĽđľđĽđč đíđĽđÖđąđÉđŁ (RECEP SEYHAN)
đĘđćđáđÜđĽđÖ
đóĎ»đŻ đżĐÇĐéđ░ĐüĐőđŻđ░đŻ đ░ĐâĎôđ░đŻ Đłđ░ĎŤ. đÜËęĐłđÁđ╗đÁĐÇ đÂĐőđ╝-đÂĐőĐÇĐé,ĐéĐőđŻĐőĐł.Ď«đ╣đ┤đÁ ĐéđÁđ║ đÁđ║đÁĐâĐľđ╝ĐľđĚ Ďôđ░đŻđ░.đÜđÁđ╣đ▒ĐľĐÇđÁĐâđ╗đÁĐÇ ĐéđÁĐÇđÁđĚđÁ ËÖđ╣đŻđÁđ│ĐľđŻđÁ,đÁđŻđ┤Đľ đ▒ĐľĐÇđÁĐâđ╗đÁĐÇĐľ đÁĐüĐľđ║ĐéĐľĎú ĐéĎ▒ĐéĎŤđ░ĐüĐőđŻđ░ ĎŤđżđŻĐőđ┐ĐéĐő. đÉđ╗, đ▒ĐľĐÇ đÂđ░ĐÇĐőđ╝Đő ĐéËęđ▒đÁđ┤đÁđ│Đľ Đłđ░đ╝đŻĐőĎú đ╗đ░đ╝đ▒đ░ĐüĐőđŻđ┤đ░.đóĐľđ┐ĐéĐľ đ▒ĐľĐÇđÁĐâđ╗đÁĐÇĐľ ĐőđĚĐőĎúđ┤đ░đ┐, đ░đ╣đŻđ░đ╗Đőđ┐ Ď▒ĐłĐőđ┐ đÂĎ»ĐÇ. ┬źËśđŻđÁĐâ đÂđÁĐÇđ┤đÁ┬╗ đ┤đÁđ┤Đľ.đŁđÁ đ▒đ░ĐÇ đżđŻđ┤đ░? đĘĐľĐÇđ║đÁđ╣đ╗đÁĐÇ đ╝ĐőĎúĎôĐőĐÇĐőđ╗Ďôđ░đŻ! đ×đ╗ đŻĎ▒ĐüĎŤđ░Ďôđ░đŻ đÂđ░ĎŤĎŤđ░ ĎŤđ░ĐÇđ░đ┤Đőđ╝. ĎÜđ░đ▒ĐőĐÇĎôđ░đ┤đ░ đÁĐłĐéđÁĎúđÁ đÂđżĎŤ!? đ×đŻĐőĎú đ║ËęĐÇđ│đÁđŻĐľđŻ đ╝đÁđŻ đ║ËęĐÇđÁ đ░đ╗đ╝đ░đ┤Đőđ╝. ┬źđĹđ░ĐÇĐőđ┐ ĐéĐőđŻĐőĎŤ. đĽĐÇĐéđÁđ╝đÁđŻ ĐüËÖĐÇđÁĐüĐľđŻ огĐâđ│đÁ đ║đÁđ╗đÁĐüĐľĎú!?┬╗ đĹËęđ╗đ╝đÁđŻĐľ đ║đÁđĚĐľđ┐ đ║Ëęđ┐ đÂĎ»ĐÇđ┤Đľđ╝. đľđ░ĐéĐüđ░đ╝┬áđ▒đ░? đÜđÁĐéĐüđÁđ╝ đ▒đÁ? (daha&helliip;)

DEVAMI --››
S─░TEM─░ZE S─░BER SALDIRI

SALDIRI FET├ľ’N├ťN ADAMLARINDAN MI?

Sitemize 19 ve 26 Ekim tarihlerinde iki kez siber sald─▒r─▒ d├╝zenlendi.
Bendeniz ├žok ├Ânemli bir yazar oldu─čumu sanm─▒yorum. ├ľnemli yazar nas─▒ld─▒r nas─▒l ├Ânemli yazar olunur onu┬á da bilmiyorum. B├Âyleyken bir ayda iki kez sitemizin hedef al─▒nmas─▒n─▒n tek a├ž─▒klamas─▒ var: Fail FET├ľ’n├╝n adamlar─▒ olabilir mi? Bunu akl─▒m─▒za getiren somut┬á bir durum var: EBUCEH─░L KARPUZU adl─▒ roman─▒m─▒z FET├ľ’n├╝n kripto adamlar─▒ndan birini anlat─▒yor. Roman─▒n ilk bask─▒s─▒ t├╝kendi. Her ne kadar roman─▒n ilk bask─▒s─▒ okuyucuya tam olarak ula┼čmad─▒ysa da ikinci bask─▒s─▒ yolda. Bu olaydan y─▒lmayaca─č─▒z. Sitemizi yeniden onararak aktif h├óle getiren Yusuf ├ľz┼čahiner’in gayreti taktirlerin ├╝zerindedir.┬á Zarkon Sava┼člar─▒, Kazadan Sonra, Sahaf (├ľteki D├╝nyan─▒n Efendileri), Bah┼či Tap─▒na─č─▒ Efsanesi gibi bilim kurgu/macera romanlar─▒n─▒n yarat─▒c─▒s─▒ Yusuf ├ľz┼čahiner sitenin yeniden imar─▒ i├žin ger├žekten b├╝y├╝k m├╝cadele verdi. Kendisine te┼čekk├╝r ediyorum.

DEVAMI --››
Hakemli bir dergide bilimsel bir ├žal─▒┼čma: RECEP SEYHAN’IN H─░K├éYELER─░NDE NESNE-B─░REY ─░L─░┼×K─░LER─░/─░smail Turan

RECEP SEYHANÔÇÖIN H─░K├éYELER─░NDE NESNE VE B─░REY ─░L─░┼×K─░LER─░*[1]

Object-individual relations in Recep SeyhanÔÇÖs stories
Abstract
Recep Seyhan, who started his writing career in 1979 in the T├╝rk Edebiyat─▒ magazine; He is the author of several books as well as many journal articles and independent works. Our writer, who succeeded in successfully synthesizing the modern story with the traditional story, brings modern interpretations to ancient feelings and ancient tools. For this purpose, a strong staff of the staff who founded Seyhan’in especially at AzazilÔÇÖin Kap─▒s─▒nda and Metal ├çubuklar─▒n Dans─▒ of the story books offer us a large field of study. The aforementioned works are decorated with stories in which Seyhan made ontological observations and examined the relationship between human and object. In our study, we will examine the objects that form the stories in their books and sit in the center of the texts. In the stories, objects that appear to have strong communication with people: mirror and screen, metal bars (knitting shafts), stones, doors, toys and knives. Working from these objects will reveal that the individual and the collective unconscious are projected from the human to the article. (daha&helliip;)

DEVAMI --››
R. SEYHAN ─░LE KURMACANIN H─░K├éYES─░-Zeynep S. Yal├ž─▒n

S├Âyle┼čen: Zeynep Sat─▒ YAL├çIN -T├╝rk Dili Ocak 2018
├ľyk├╝leriyle tan─▒d─▒─č─▒m─▒z Recep SeyhanÔÇÖla yeni yay─▒nlanan ÔÇťBana Hik├óye Anlat-maÔÇŁ adl─▒ psikanalitik-ontolojik tahlil kitab─▒ ba─člam─▒nda Recep Seyhan ├Âyk├╝s├╝n├╝ ve kurmacan─▒n hik├óyesini konu┼čtuk.
– ├ľncelikle bir t├╝r olarak neden ├Âyk├╝y├╝ se├žtiniz hocam?┬áRecep SeyhanÔÇÖ─▒n ├Âyk├╝ anlay─▒┼č─▒ nas─▒ld─▒r?
├ľyk├╝y├╝ se├žmem, yeti┼čti─čim ├ževrenin bana i├žinden s├╝rekli ├Âyk├╝ler akan g├Âr├╝nt├╝ler sunmas─▒ ile ilgilidir. ┼×├Âyle: Bir vesile ile de─činmi┼čtim; muhte┼čem bir co─črafyada do─čdum. Ruhumun diplerine kaz─▒nan ilmekler; May─▒s ay─▒nda bile kar ya─čabilen, r├╝zg├órlar─▒n varl─▒─č─▒m─▒n iliklerine bitimsiz hasretler ├╝f├╝rd├╝─č├╝ bir co─črafyada at─▒ld─▒. ├çi├žeklerin, a─ča├žlar─▒n ve ku┼člar─▒n bol ve ├Âzg├╝r oldu─ču bir├žok ├žocu─čun hayal bile edemeyece─či tabiata, g├Ârkemli do─čal mek├ónlara mukabil; eprimi┼č zamanlarda; pa├žalar─▒ ├žak─▒ldakl─▒ biz ├žocuklar─▒n erken g├Ârd├╝─č├╝┬á-bazen g├Ârmemesi gereken- ya┼čanm─▒┼čl─▒klara, dokunakl─▒ hayatlara da ┼čahitlik ettim┬áHulasa, 7, 8 ya┼člar─▒nda bir ├žocu─čun normal ┼čartlarda┬á (daha&helliip;)

DEVAMI --››
R.SEYHAN ile D─░L-K├ťLT├ťR ├ľYK├ť ─░L─░┼×K─░S─░-Cemal ┼×AKAR (“40 Soruda ├ľyk├╝” i├žin)

Sorular: Cemal ┼×akar
1–┬á┬á┬á┬áDil ile k├╝lt├╝r birbirinden ayr─▒┼čt─▒r─▒lamaz iki yap─▒ ya da yap─▒n─▒n iki unsuru. Bu iki unsurla ├Âyk├╝ aras─▒ndaki ba─č, etkile┼čim, birbirleri aras─▒ndaki al─▒┼čveri┼čin mahiyeti hakk─▒nda neler s├Âylenebilir?(*) (daha&helliip;)

DEVAMI --››