G├ťL TANRIVERD─░

 

Recep SeyhanÔÇÖ─▒n ├çak─▒ Hik├óyesinde

├çAKI’NIN SAKLADI─×I VAROLU┼×SAL Y├ťZLE┼×MELER

Recep Seyhan, son d├Ânem T├╝rk hik├óyecili─činde ba┼čaral─▒ hik├óyeleriyle dikkat ├žeken yaz─▒lar─▒yla g├Âz dolduran yazarlardan biridir.├çe┼čitli dergilerde hik├óyelerini okudu─čumuz yazar─▒n son kitab─▒ AzazilÔÇÖin Kap─▒s─▒nda┬á 2015ÔÇÖte Bilge K├╝lt├╝r SanatÔÇÖtan ├ž─▒kt─▒. Kitab─▒n i├žinde bulunan her hik├óye, usta bir kalemin birikiminin g├Âstergesidir.

SeyhanÔÇÖ─▒n hik├óyelerinde zengin bir k├╝lt├╝rel birikim, p├╝r├╝zs├╝z bir anlat─▒m, dikkatli bir g├Âzlem g├╝c├╝ ile yap─▒lan tasvirler kuvvetle kendini g├Âsteriyor. Dil ve ├╝slup ├Âzellikleri a├ž─▒s─▒ndan Recep Seyhan ├Âyk├╝ d├╝nyas─▒n─▒ en g├╝zel yans─▒tan ├Ânemli ├Ârneklerden biridir ├çak─▒. Biz bu ├žal─▒┼čmam─▒zda kitaptaki bu hik├óyeyi kurgusundaki varolu┼čsal y├╝zle┼čmeler y├Ân├╝yle incelemeye ├žal─▒┼čaca─č─▒z.

├çak─▒; ├Âncelikle ismiyle dikkat ├žeken bir hik├óyedir. ├çak─▒, AnadoluÔÇÖda, ├žo─ču insan─▒n─▒n yan─▒ndan hi├ž ay─▒rmad─▒─č─▒ bir e┼čyad─▒r, fakat kahraman─▒m─▒zda bu e┼čyan─▒n ayr─▒ bir yeri vard─▒r. Hik├óyenin i├žeri─činde insan hayat─▒ndaki psiko-sosyolojik, varl─▒ksal sorunlar ele al─▒nmaktad─▒r. Yazar, ├çak─▒ hik├óyesinde gerek aile gerekse toplum i├žinde kendisine yer bulamayan bireyin, ÔÇťkendiÔÇŁ olma iste─či hep reddedilen bir ├žocu─čun z─▒vanadan ├ž─▒k─▒┼č─▒n─▒ ├žok etkili bir dille anlat─▒yor.

Seyhan, hik├óye boyunca ismini ├Â─črenemedi─čimiz karakterin a─čz─▒ndan anlatt─▒r─▒yor. ─░ki ben anlat─▒c─▒yla yola ├ž─▒kan yazar, ilkini ┼čimdiki zaman, ikincisini ge├žmi┼č zaman kipleriyle konu┼čturuyor.┬á Babas─▒ndan kalan ├žak─▒n─▒n mahiyetini vurgulayan karakterin, ├žak─▒ ├╝zerinden babas─▒yla ve kendisiyle ├žat─▒┼čmas─▒n─▒n ard─▒ndan gelen gecikmi┼č y├╝zle┼čmeyi anlat─▒yor. Dilin zenginli─či tasvirlerin etkileyici olmas─▒ g├Âze ├žarp─▒yor. ├ľzg├╝rl├╝─č├╝ yok edilmi┼č ve kapana k─▒s─▒lm─▒┼č gibi hisseden kahraman─▒n i├žinden ge├žen ve d─▒┼ča yans─▒yan hezeyanlar─▒n─▒, eylemlerini k─▒r─▒p d├Âkmelerini kahramana kendi dilinden itiraf ettiren Seyhan,┬á sorgulamay─▒, ├žaresizli─či, ├ževre ve aile ileti┼čimsizli─čini kelime hazinesinin geni┼čli─čiyle okuyucuya aktar─▒yor.

ÔÇťBabas─▒n─▒n istedi─či gibiÔÇŁ bir evlat olamayan kahraman, a┼č─▒r─▒ davran─▒┼člar─▒n─▒n sonucunda tamiri m├╝mk├╝n olmayan sonu├žlar ya┼čam─▒┼č/ya┼čatm─▒┼čt─▒r. Kasabay─▒ terk edip b├╝y├╝k ┼čehre gitti─činde ÔÇťtutunamayanÔÇŁ bir insan olarak kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kar. Babas─▒ndan kendisine kalan tek e┼čya olan ÔÇťkemik sapl─▒, sivri u├žlu, kapand─▒─č─▒nda kolay a├ž─▒lmas─▒ i├žin bir kenar─▒nda parmak kerti─či bulunan o,uzun atlayan ├žita fig├╝rl├╝, S├╝rmene i┼či (s.76)ÔÇŁ ├žak─▒y─▒ resmi bir kurumun g├╝venli─činde unutmas─▒ (kaybetmesi) kendisiyle s├╝re─čen bir hesapla┼čman─▒n da ba┼člang─▒c─▒ olur.
G├╝venlik g├Ârevlisinin kahraman─▒m─▒zdan ┼č├╝phelenerek yan─▒na gelmesiyle babas─▒ndan kalan ├žak─▒y─▒ arad─▒─č─▒n─▒ s├Âylemesi asl─▒nda bir sanr─▒d─▒r. ÔÇťBelki de ben, burada ├žak─▒ k─▒l─▒─č─▒na girmi┼č bir umudun pe┼čindeyim.ÔÇŁ(s.47)c├╝mlesi anlat─▒c─▒n─▒n haletiruhiyesi hakk─▒nda bize fikir veriyor. Kaybetti─či babas─▒n─▒n ard─▒ndan kalan ├žak─▒, babas─▒yla ya┼čanan t├╝m ├žat─▒┼čmalar─▒ g├Âz ├Ân├╝ne seriyor ve vicdani hesapla┼čmaya giriyor.
Recep Seyhan, hik├óyenin i├žeri─činde anlat─▒c─▒y─▒ ge├žmi┼č zamana g├Ât├╝r├╝p babas─▒yla y├╝zle┼čtiriyor. Yazar bu k─▒s─▒mlarda anlat─▒c─▒n─▒n hissetti─či duygular─▒ ince ince i┼čleyerek ya┼čananlar─▒ bizim de hissetmemizi sa─čl─▒yor. Yazar, bu hik├óye ile e┼čyan─▒n ruhuna, e┼čya ve insan aras─▒ndaki ili┼čkinin ├Âzel d├╝nyas─▒na bizi sokmay─▒ ba┼čar─▒yor.
Baba evini anlatan karakter bize ge├žmi┼čiyle ilgili ipu├žlar─▒ verir. Bir├žok vukuata kar─▒┼čan ve olaylar zincirine ├ževirdi─či ya┼čam─▒ psikolojik tahlil gerektirecek kadar ├žoktur. Hik├óyenin vukuatlar b├Âl├╝m├╝nde ge├žen ┼ču c├╝mle dikkat ├žekicidir. ÔÇťOkumayacak bu ├žocuk, bizi ├╝zecek, ├žokÔÇŽÔÇŁ(s.49)┬á ilkokulda ba┼člayan eylemlerin katlanarak artmas─▒ zamanla babas─▒n─▒ hakl─▒ ├ž─▒karsa da baba evinde ya┼čananlar bize, diplerde derin bir sorunun varl─▒─č─▒n─▒ hissettiriyor.

Anlat─▒c─▒ kahraman─▒n g─▒da toptanc─▒s─▒nda ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ ilk gen├žlik d├Âneminde ya┼čad─▒klar─▒ bizi ├╝rpertiyor. Seyhan,┬á bu hik├óye ile M├╝sl├╝man kimli─či belirgin insanlar─▒n sorunlar─▒ndan biri olan ticarette g├╝vensizlik ve aldatmaya da i┼čaret ediyor. Seccadesi d├╝kk├ón─▒nda hep serili vaziyette olan M├╝sl├╝man bir t├╝ccarÔÇŽ Adam, kalitesiz ve sat─▒lmayan pirin├žleri birinci s─▒n─▒f diyerek m├╝┼čteriye sunuyor. Kahraman─▒n─▒n dikkatinden ka├žmam─▒┼čt─▒r bu. Kahraman ┼č├Âyle anlat─▒yor bu k─▒sm─▒: ÔÇťhas─▒r seccadenin daima serili durdu─ču o ardiye gibi yerden, t├╝ketilmeyen pirin├ž ├žuval─▒ndan getirtiyordu bana (s.50). Seyhan, bu b├Âl├╝mle bize M├╝sl├╝man kimlikli insanlar─▒n da g├╝nah i┼čleyip aldatabileceklerinin, yalan s├Âyleyebileceklerinin, bunu gizli veya a┼čik├ór yapabileceklerinin alt─▒n─▒ ├žiziyor. Bu vurgu ├Ânemlidir ve bizde pek i┼členmeyen bir problemdir bu.
Kahraman, uysal ve itaatk├ór olsa bile ├ževresinde hi├žbir ┼čeyin de─či┼čmeyece─čini hen├╝z yedi ya┼č─▒nda fark ediyor. Ba┼čkalar─▒n─▒n onay─▒ndan ge├žen her d├╝┼č├╝ncenin ve eylemlerin kendisine ait olmay─▒┼č─▒ onu buhrana sokuyor ve asi bir insan olmaya itiyor. Babas─▒n─▒n ald─▒─č─▒ ayakkab─▒y─▒ be─čenmesine ra─čmen kendi se├žimi olmay─▒┼č─▒ y├╝z├╝nden kabullenememi┼č, e─čer kabul ederse varl─▒─č─▒n─▒n yok olaca─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝nm├╝┼čt├╝r.┬á ├ç├Âz├╝m olarak ayakkab─▒y─▒ kesmeye ve ondan kurtulmaya karar verir. Babas─▒na ne s├Âyleyece─čini haz─▒rlayan kahraman: Gerek├žem haz─▒rd─▒: Top oynarken ayakkab─▒n─▒n birini ta┼č kesmi┼čti(!)ÔÇŁ (s.60) Ger├že─či saklamaya ├žal─▒┼č─▒rken ilk yalan─▒n─▒ da s├Âyleyen kahraman kendisiyle ├žat─▒┼čmaya girmi┼č ├ževre ve aile bask─▒s─▒yla ├Âtelenmi┼č ki┼čili─či zarar g├Ârm├╝┼čt├╝r. ÔÇťYalan s├Âyledi─čimde de kendimle ├žat─▒┼čmaya giriyordum, varl─▒─č─▒m─▒n tahrip oldu─čunu, ki┼čili─čimin ├Ârselendi─čini duyumsuyordum.(s.60)
Seyhan, bu hik├óyede insan─▒n varolu┼čunun ancak kendi iradesiyle ger├žekle┼čece─čine, h├╝r iradenin bask─▒lanmas─▒yla yalan─▒n ve ├žat─▒┼čman─▒n da beraberinde gelece─čine i┼čaret ediyor. ─░├žinde b├╝y├╝tt├╝─č├╝ ├Âfkesini bask─▒lama ├žabas─▒na mukabil, amiri konumunda olanlar─▒n onu basit i┼člerde bile kullanmalar─▒n─▒n kahraman─▒ problemli eylemlere s├╝r├╝kledi─čini g├Âr├╝yoruz. Daha ├žocukken ├Â─čretmeninin bakraca su doldurmak i├žin g├Ânderdi─či g├╝n, d├Ân├╝┼č yolunda, arkada┼člar─▒yla bakraca i┼čemeleri, s─▒rf kendi se├žimi olmad─▒─č─▒ i├žin babas─▒n─▒n ald─▒─č─▒ ayakkab─▒y─▒ gizlice kesmesi; kendince, kullan─▒lmaya ve insan─▒n ├Âzg├╝r varl─▒─č─▒na m├╝dahaleye bir tepki ve intikam alma yoludur.

Kahraman─▒n daha k├╝├ž├╝kken g├Âzlemledi─či olaylar hayat─▒nda travma a├žm─▒┼č ve insanlara de─čer yarg─▒s─▒n─▒ de─či┼čtirmi┼čtir. Oyun arkada┼člar─▒n─▒n g├Ârmemesi i├žin saklanacak bir yer arad─▒─č─▒ s─▒rada rastlad─▒─č─▒ bir adam─▒n yapt─▒klar─▒n─▒ ┼ču c├╝mle ile ifade ediyor kahraman: ÔÇťOrada hayvan ah─▒rlar─▒n─▒n bulundu─ču m─▒nt─▒kada, iki duvar aras─▒nda, bir adam─▒ hayvana ekle┼čirken g├Ârm├╝┼čt├╝m de g├Âzlerimi nereye koyaca─č─▒m─▒ ┼ča┼č─▒rm─▒┼čt─▒m o anda; g├Âzlerim g├Âz oldu─čuna utanm─▒┼čt─▒.ÔÇŁ(s.50). Kahraman─▒m─▒z ya┼čanan travman─▒n yan─▒ s─▒ra yenilmenin de hayat─▒n bir se├žene─či oldu─čunu a─č─▒r ┼čekilde ya┼čam─▒┼čt─▒r. O davran─▒┼člar─▒n perde gerisinde, asl─▒nda ┼čad─▒rvanda su i├žen bir ku┼ču bile rahats─▒z etmemek i├žin orada k─▒m─▒ldamadan duracak kadar merhametli ve naif bir taraf─▒ olmas─▒na ra─čmen ya┼čad─▒klar─▒yla o taraf─▒n─▒ ortaya ├ž─▒karamad─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝yoruz.
Yazar, ebeveynlerin ├žocuklar─▒n─▒n ba┼čar─▒s─▒ ├╝st├╝nden gurur sa─čland─▒─č─▒na da dikkat ├žekiyor. Kahraman─▒n ge├žmi┼čiyle hesapla┼č─▒rken ba┼čar─▒l─▒ olmay─▒ reddetmesinin bilin├žli bir tercih oldu─čunu ┼ču c├╝mle g├╝zel ifade ediyor. ÔÇťOku da seninle gururlanal─▒m, ba┼č─▒m─▒z g├Â─če ersin!ÔÇÖ diyorlard─▒ insanlar o─čullar─▒na ve k─▒zlar─▒na. ─░┼čte ben, tam da bu nedenle ba┼čar─▒l─▒ olmak istemiyordum. G├Ârd├╝─č├╝m bu pisli─čin ├╝st├╝me bula┼čmas─▒n─▒ istemiyordum.ÔÇŁ Burada kahraman─▒n ┼čahs─▒nda insan ruhunun de┼čifre edilmesine tan─▒k oluyoruz. Seyhan, kelime hazinesinin geni┼čli─či de devreye girince hik├óyeyi bir m├╝cevher gibi i┼čliyor.

Yazar, kahraman─▒n hayat─▒nda bir d├Ân├╝m noktas─▒ olan d├╝─č├╝n olay─▒yla farkl─▒ bir sosyal ikiy├╝zl├╝l├╝─č├╝ de┼čifre ediyor. Bu b├Âl├╝mde, insanlar─▒n g├Âsteri┼či doruklarda ya┼čad─▒─č─▒ d├╝─č├╝n salonlar─▒nda herkesin birbirine ├╝st├╝n gelme ├žabas─▒ ve insanlar─▒n varl─▒klar─▒n─▒ ba┼čkalar─▒na duyurmak i├žin girdikleri dramatik, traj─▒komik h├ólleri zengin dille anlat─▒l─▒yor. Kahraman, d├╝─č├╝nde i├žkiyi fazla ka├ž─▒r─▒nca babas─▒yla aralar─▒ndaki t├╝m ba─člar─▒n kopmas─▒na sebep olmu┼čtur. ÔÇťEve y─▒k─▒lacak kadar sarho┼č geldi─čimi g├Âren babam bu duruma tahamm├╝l edemedi ve bana ba─č─▒r─▒p ├ža─č─▒rd─▒. Olan da o s─▒rada oldu. A─čz─▒mda babama kar┼č─▒ galiz s├Âzler ├ž─▒kt─▒─č─▒na h├ól├ó inanam─▒yorum; ama bu olmu┼čtu.ÔÇŁ(s.68)
Babas─▒ndan kalan ├žak─▒y─▒ yan─▒na alarak terk etti─či ailesine babas─▒n─▒n vefat─▒ndan sonraki o ilk d├Ân├╝┼č├╝ evde hi├ž de iyi kar┼č─▒lanmam─▒┼čt─▒r. ÔÇťHep senin y├╝z├╝nden; babam─▒z─▒ senin y├╝z├╝nden yitirdikÔÇŽ G├╝ny├╝z├╝ g├Âstermedin garip babama. Ne y├╝zle geldin h─▒? Allah a┼čk─▒na d├╝┼č yakam─▒zdan (s.48)ÔÇŁ diye ├ž─▒k─▒┼č─▒r ablas─▒. ┬áBabas─▒n─▒n so─čuk y├╝z├╝n├╝ bile g├Âremeyen ve hi├žbir ┼čeyin telafisinin m├╝mk├╝n olamayaca─č─▒n─▒ anlayan kahraman bir daha y─▒k─▒l─▒r.
Hik├óyenin sonuna gelindi─činde kahraman─▒n arad─▒─č─▒ ├žak─▒y─▒ asl─▒nda emniyet m├╝d├╝rl├╝─č├╝ binas─▒nda de─čil i┼čyerinde unuttu─ču anla┼č─▒l─▒r. Amiri bir vesileyle istemi┼č ama vermeyi unutmu┼čtur. Oysa amiri vermeyi unuttu─ču ├žak─▒y─▒ ona vermek i├žin ├ža─č─▒rm─▒┼čt─▒r. ÔÇťElini masan─▒n g├Âzlerine g├Ât├╝rd├╝ ve bana oradan g├╝nlerdir arad─▒─č─▒m─▒ uzatt─▒.ÔÇŁ (s.83)
Kaybolan ├žak─▒y─▒ binan─▒n bah├žesinde aramas─▒ kahraman─▒ ge├žmi┼če g├Ât├╝r├╝r, bu da babas─▒yla ya┼čad─▒klar─▒n─▒ ince bir s├╝zge├žten ge├žirmesine sebep olur. ├çak─▒n─▒n, (amirinin yine ┼čahsi bir i┼či i├žin g├Ânderdi─či) emniyet binas─▒nda bulundu─čunda ─▒srar etmesi g├Ârevliyi k─▒zd─▒r─▒r ve onu kovar. Bu onu ├Âfke krizine soksa da bu noktadan sonra ya┼čad─▒klar─▒ ona sabr─▒ ├Â─čretecektir.┬á Tam da ertelenmi┼č eylemini ger├žekle┼čtirmeye karar verdi─či anda i┼čyerindeki amirinin onu yan─▒na ├ža─č─▒rmas─▒ s─▒ras─▒nda beyninden ge├žen bin bir d├╝┼č├╝ncenin kurguland─▒─č─▒, insan─▒n cinayet i┼čleme noktas─▒ndaki yak─▒c─▒ ├Âfkesinin anlat─▒ld─▒─č─▒ bu b├Âl├╝m olduk├ža etkileyicidir. ÔÇť─░nsan olmaktan ├ž─▒km─▒┼čt─▒k da birer s─▒rtlana d├Ân├╝┼čm├╝┼čt├╝k sanki. Art─▒k konu┼čmuyor, sadece havl─▒yorduk. Havlarken ikimiz de saniyeler i├žinde nefes nefese kalm─▒┼čt─▒k; ikimiz de g─▒rtla─č─▒m─▒zdaki nefesi ayn─▒ anda bir ├Âfke lokmas─▒ h├ólinde a┼ča─č─▒ya indiriyorduk.ÔÇŁ

Bitirirken; bu ├žal─▒┼čmay─▒, kadrini bilmedi─či babas─▒ndan kalan tek e┼čyay─▒ kaybetmenin onu yeniden kaybetmek oldu─čunu idrak eden bir insan─▒n derin ├žat─▒┼čmalar─▒n─▒n anlat─▒ld─▒─č─▒ ├çak─▒ hik├óyesinin tahlilini de─čil kurgusunun sadece bir boyutunu ele almakla s─▒n─▒rlad─▒─č─▒m─▒z─▒n fark─▒nda olarak bu hik├óyenin derin bir tahlile ihtiya├ž oldu─čunu belirtelim.
__________________________________________
Ôľ║T├╝rk Edebiyat─▒ Dergisi, A─čustos 2017, say─▒ 526 sayfa 60