R.SEYHAN ile ├ľYK├ťLER─░ ve ├ľYK├ťC├ťL├ť─×├ťM├ťZE DA─░R – Hatice Ebrar AKBULUT

S├Âyle┼čen: Hatice Ebrar AKBULUT
HE-ÔÇť├ľyk├╝n├╝n i├žimde iyice yo─čunla┼čmas─▒n─▒ bekler, yazmaya ├Âyle koyulurum.ÔÇŁ ÔÇť├ľyk├╝ yazmak i├žin k├╝├ž├╝k notlar al─▒r─▒m, sonra bunlar─▒n toplam─▒ndan bir ├Âyk├╝ ├ž─▒kar.ÔÇŁ ÔÇťUzun uzun y├╝r├╝y├╝┼čler yapar, kendimi masaya oturmaya ikna ederim.┬á─░kna oldu─čumda ├Âyk├╝ gelir, kendini yazd─▒r─▒r.ÔÇŁ Bu c├╝mleler, ├Âyk├╝n├╝n konu┼čuldu─ču mek├ónlardan zihnimde kalanlardan baz─▒lar─▒. Bu c├╝mlelerin t├╝revleri sizde de vard─▒r. Bahseder misiniz biraz?

RS- O c├╝mlelerin hemen hemen ayn─▒s─▒n─▒ bizimle yap─▒lan ba┼čka bir s├Âyle┼čide ifade etmi┼čtik (1) Do─črudur, bende de oluyor bunlar. ├ľyk├╝ yazmak i├žin oturmam. ├ľyk├╝n├╝n par├žalar─▒ ya da anekdotlar─▒ daha ├Ânce not al─▒nm─▒┼čt─▒r. Bu, kendi ba┼č─▒na anlam─▒ t├╝mlenmemi┼č s├Âzc├╝kler de olabilir par├ža c├╝mleler deÔÇŽ O notlar, kafamda b├╝y├╝yerek bir forma b├╝r├╝n├╝r, sonra zihnimdeki olu┼čumlarla eldeki notlar kendili─činden birle┼čerek ├žat─▒y─▒ in┼ča ederler ve bana ├Âyk├╝n├╝n yaz─▒lma zaman─▒n─▒n geldi─čini duyururlar. Bu bir sestir sanki. O sese uyar ve o zaman otururum. Yazmaya ba┼člay─▒nca ├Âyk├╝n├╝n istikametinde de─či┼čiklikler ya┼čanabilir.

HE-Son d├Ânem ├Âyk├╝c├╝leri a├ž─▒s─▒ndan de─čerlendirdi─činizde, tahkiye gelene─čimizden yeterince besleniyor mu ├Âyk├╝c├╝ler, ne s├Âylersiniz?
RS- Gen├ž ├Âyk├╝c├╝lerden okudu─čumuz metinler b├Âyle bir alg─▒ do─čurmuyor. ─░stisnalar olabilir. Bu ├╝r├╝nler okunmadan da elbette ├Âyk├╝ yaz─▒labilir ama bir ┼čeyler eksik kal─▒r. Gen├ž yazarlar, anlat─▒m gelene─čimizi ke┼čfetmelidirler. Gelene─či ├Ânemsiyorum. Bendeniz, bu m├╝lahazalarla, ge├žti─čimiz y─▒l sonuna do─čru bu havuza ÔÇťbir damla suÔÇŁ daha ilave ederek Hatem Tay├« Hik├óyeleriÔÇÖni (yaz─▒ ├ževiri yoluyla)┬á yay─▒mlad─▒m (2). Gelenekten yararlanmak, oradaki anlat─▒m─▒n ayn─▒yla s├╝rd├╝r├╝lmesi anlam─▒na gelmiyor; buna gerek de yok, do─čru da olmaz zaten. Tahkiye gelene─činden beslenmekten;┬á bu gelene─či modern anlat─▒m imk├ónlar─▒ndan yararlanarak farkl─▒ bir d├╝zleme ta┼č─▒may─▒ anl─▒yorum. Bu konuda ba┼čar─▒l─▒ yazarlar var. (Rasim ├ľzden├Âren ├žok farkl─▒ bir ├žizginin ustas─▒. Ama onun bu kaynaklara v├ók─▒f oldu─čundan hi├žbir ku┼čkumuz yok.) Mustafa Kutlu, tahkiye gelene─činden beslendi─čini eserlerinde somutla┼čt─▒ran bir yazar.┬á ─░lk elde, bu gelenekten beslenen ve modern; hatta postmodern anlat─▒m imk├ónlar─▒n─▒ ba┼čar─▒l─▒ bi├žimde kullanarak yeni formlara ula┼čan ─░hsan Oktay Anar, Hasan Ali Topta┼č, Cemil Kavuk├žu, H├╝seyin Su, Mustafa ├çift├ži gibi yazarlar─▒ anabilirim.

HE- ├çocukluk d├Ânemi, yazarlar─▒n/┼čairlerin/├Âyk├╝c├╝lerin en temel besin kayna─č─▒. ├çocuklu─čunuzda ya┼čad─▒─č─▒n─▒z bir ┼čey, bir ├Âyk├╝n├╝ze konu oldu─čunda bir sonraki ├Âyk├╝leriniz i├žin de bir esinlenme kayna─č─▒ olabiliyor mu tekrar? Bu soruya cevab─▒n─▒z, ├Âyk├╝c├╝n├╝n anÔÇÖlara bak─▒┼č─▒na dair bir fikir verir diye d├╝┼č├╝n├╝yorum.
RS- Kesinlikle oluyor. Burada bir problemle kar┼č─▒la┼čmak da m├╝mk├╝n ki o da tekrara d├╝┼čme riski. Bu riski atlatman─▒n yollar─▒ var. Ya┼čad─▒─č─▒n─▒z bir olay veya durum farkl─▒ yerlerden bak─▒nca farkl─▒ anlamlara hatta farkl─▒ bi├žimlere b├╝r├╝nebilir. Burada anlam bilgisi; o bilginin i├žinde anlam─▒ ├žo─čaltma, farkl─▒ anlam katmanlar─▒na ula┼čma gibi anlam ve anlat─▒m imk├ónlar─▒ devreye giriyor. ┼×u an akl─▒ma gelen fakat hik├óyelerimde i┼člemedi─čim bir ├žocukluk ya┼čant─▒s─▒ var. ┼×├Âyle: ─░ki kafadar ├žocuk, ak┼čamdan ya─čmur ya─čd─▒─č─▒ i├žin sokaklar─▒n ├žamurlu oldu─ču bir g├╝n, sabah─▒n erken say─▒labilecek saatlerinde, kom┼čunun tam da kap─▒ e┼či─čindeki eski bir ka─čn─▒ tekerle─či ├╝zerinde ┼čamata ile ÔÇť├ž├Â─čd├╝m ├ž├╝┼čÔÇŁ oynuyorlar. O s─▒rada ev sahibi ├ž─▒k─▒yor ve ├žocuklara ├žok ├žirkin s├Âzlerle ba─č─▒r─▒p ├ža─č─▒r─▒yor, onlar─▒ koval─▒yor. ├çok korkuyorlar ├žocuklar. O kadar h─▒zl─▒ ka├ž─▒yorlar ki o ko┼ču┼čla herkes kendi evinde al─▒yor solu─ču. Eve vard─▒klar─▒nda bile adam─▒ h├ól├ó pe┼člerinde san─▒yorlar. ┼×imdi burada, d├Ârt farkl─▒ enstantane var ve bunlar─▒n her biri farkl─▒ ├Âyk├╝de i┼členebilir. ─░lki, ba┼čkas─▒n─▒n mahremiyetinde veya tehlikeli say─▒labilecek bir yerde oyun ├ž─▒karman─▒n tad─▒; ikincisi, adam─▒n kap─▒dan ├žok ├Âfkeli ├ž─▒k─▒┼č─▒, o s─▒rada, sabi denecek ya┼čtaki ├žocuklara galiz k├╝f├╝rleri ve bunun ├žocuklarda yaratt─▒─č─▒ travmaÔÇŽ ├ť├ž├╝nc├╝s├╝; pe┼činizde sizi soluk solu─ča kovalayan bir adam; d├Ârd├╝nc├╝s├╝ de soluk solu─ča, derin kayg─▒ ve korku i├žinde eve gelindi─činizde evdeki durum. Bunun gibiÔÇŽ

HE-Hece ├ľyk├╝ 79ÔÇÖdaki inceleme yaz─▒n─▒zda, ├Âyk├╝de bir dil felsefesi oldu─čunu ifade ediyorsunuz. ├ľyk├╝deki dil felsefesi ifadesini nas─▒l anlamal─▒y─▒z, tam olarak nedir bu ifade?
Genelde yaz─▒, ├Âzelde kuramsal metinler bir dil faaliyetidir. Dil ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒n i├žinde hayal, d├╝┼č, ger├žek, ger├žeklik, var olu┼č gibi ontolojik ve metafizik alanlar vard─▒r. Ontoloji ve metafizik kavramlar─▒ felsefenin de ilgi alan─▒ndad─▒r. Filozoflar, felsefe yaparken hep dili kulland─▒lar. Dil felsefesi tam da buradan do─čdu. Demek ki dilin felsefe ile s─▒k─▒ akrabal─▒─č─▒ var. Dil d├╝┼č├╝ncenin hammaddesidir. Dili tan─▒mak bir bak─▒ma d├╝┼č├╝nceyi yani insan─▒ tan─▒makt─▒r. ─░nsan─▒ tan─▒mak; psikolojiyi (insan davran─▒┼člar─▒n─▒) ve felsefeyi (varl─▒─č─▒, hayat─▒, ├Âl├╝m├╝, e┼čyay─▒, d├╝nyay─▒ ve kendini sorgulamay─▒) bilmekten ge├žiyor. Kuramsal metinlerle me┼čgul olan bir yazar─▒n bu disiplinleri bilmesi beklenir.

Daha somutla┼čt─▒rmam gerekirse; buna (ilgili incelemede) Bahtiyar AslanÔÇÖdan ┼ču c├╝mleyi ├Ârnek vermi┼čtim: ÔÇťNe tuhaf! Senin gelece─čini s├Âyleyeni, gelmeyerek s├╝rekli do─čruluyorsun.ÔÇŁ ┼×imdi bu c├╝mlede g├Âr├╝n├╝rde bir anlam ├želi┼čkisi var. Oysa ger├žek b├Âyle de─čil. Bunu orada anlatt─▒m (3). Yazar, bir c├╝mleye koca bir d├╝nyay─▒ s─▒─čd─▒r─▒yor. Bu, bize, o hik├óyecinin bir dil felsefesine sahip oldu─čunu ve dilin anlam alanlar─▒na v├ók─▒f oldu─čunu d├╝┼č├╝nd├╝r├╝yor.
Dil felsefesi; dilin k├Âklerini, anlam katmanlar─▒n─▒, i┼člevlerini, bili┼čsel niteliklerini, dil ile ger├žeklik aras─▒ndaki ili┼čkileri sorgulayan felsefe etkinli─čidir. Anlambilim (semantik), g├Âstergebilim (semiyoloji), yap─▒bilim (morfoloji), s├Âzdizimi, (sentaks, c├╝mle bilgisi) gibi disiplinler, dil felsefesinin i├žinde yer alan disiplinlerdir.
Aristoteles-Platon tart─▒┼čmalar─▒ndan (Poetica-Diyaloglar) bug├╝ne dil felsefesi ├╝zerine kafa yoran Steven A. Pinker, Wilhelm von Humboldt, Ferdinand de Saussure ÔÇťdilimin s─▒n─▒rlar─▒ d├╝nyam─▒n s─▒n─▒rlar─▒d─▒rÔÇŁ diyen Wittgenstein, Roman Jakobson; AmerikaÔÇÖn─▒n asi ├žocu─ču Noam Chomsky gibi dilbilimciler ayn─▒ zamanda filozof kimli─či de olan adamlard─▒r. Jean F. Lyotard, G. Vattimo, J. Derrida; M. Foucault, R. G. Barthes gibi PostmodernizmÔÇÖde ad─▒ ge├žen ├Ânc├╝lerin dil ├╝zerine g├Âr├╝┼čleri de bir t├╝r dil felsefesidir.

HE- Son kitab─▒n─▒z Metal ├çubuklar─▒n Dans─▒ÔÇÖnda 15 TemmuzÔÇÖa da yer veriyorsunuz. Siyasi ve toplumsal meseleler a├ž─▒s─▒ndan son d├Ânem ├Âyk├╝s├╝ nas─▒l bir etkilenme i├žindedir? Bu etkileni┼č, ├Âyk├╝n├╝n d├╝nyas─▒na ve diline nas─▒l yans─▒m─▒┼čt─▒r?
RS- Co─črafyam─▒zda akan kan ve g├Âzya┼č─▒ yaz─▒l─▒yor; Selvig├╝l K. ┼×ahin ve Cemal ┼×akar yazd─▒lar. Bizim ikinci kitapta bir ├Âyk├╝m├╝zde Racel CorrieÔÇÖnin hik├óyesi i┼členmi┼čti. Siyasi boyutu olan meselelere gelince; bu meseleler sanat serlerine s─▒ca─č─▒ s─▒ca─č─▒na yeterince yans─▒maz; yans─▒sa da bu ├žok sa─čl─▒kl─▒ olmaz kanaatindeyim. Bunun iki sebebi olabilir: Toplumu derinden etkileyen olaylar─▒n sosyal yap─▒n─▒n k─▒lcal damarlar─▒na inmesinin zaman almas─▒; olay─▒n s─▒cakl─▒─č─▒n─▒n sanat├ž─▒n─▒n bak─▒┼č─▒nda yan─▒lsamalara sebep olma ihtimaliÔÇŽ ┼×ahsen ben bu m├╝lahazalarla bir 15 Temmuz ├Âyk├╝s├╝ yazmazd─▒m; ama o ├Âyk├╝n├╝n ilgin├ž bir tarihi var: ├ľyk├╝ 15 Temmuzdan ├Ânce ÔÇťDa─č ├ľyk├╝leriÔÇŁ ba┼čl─▒─č─▒ alt─▒nda fakl─▒ bir formatta ve farkl─▒ bir dille yaz─▒lm─▒┼č ve demlenmeye al─▒nm─▒┼čt─▒; yani orada g├╝ne┼če hasret kalan bir ├╝lke ve orada, uzaklarda bir yerlerde ara s─▒ra g├Âr├╝nd├╝─č├╝ rivayet edilen g├╝ne┼či, bir yolunu bulup pazarlayan bir adam zaten var idi. Derken 15 Temmuz olay─▒ oldu. Bakt─▒m; ├Âyk├╝de ya┼čanan bun; g├╝ne┼či pazarlayan ve koca bir ├╝lkeyi neredeyse ipotek eden adam tam da 15 TemmuzÔÇÖdaki faile denk d├╝┼č├╝yor. Bunun ├╝zerine ├Âyk├╝n├╝n ana ├žat─▒s─▒n─▒ ve dilini hi├ž de─či┼čtirmeden sadece ekleme veya ├ž─▒karmalarla yeniden d├╝zenledim ve ├Âyk├╝n├╝n kitaptaki h├óli ortaya ├ž─▒kt─▒. Yani 15 Temmuz geldi ├Âyk├╝y├╝ giyindi.

HE- Baz─▒ ├Âyk├╝c├╝lerin dillerinden d├╝┼č├╝rmedikleri bir s├Âzc├╝k var: Anlat─▒. Anlat─▒ÔÇÖy─▒ bir edebi t├╝r olarak de─čerlendirenler oldu─ču gibi edebi t├╝r kategorisinde g├Ârmeyenler de var. Nedir anlat─▒ denilen ┼čey?
Anlat─▒; yap─▒s─▒, kurulu┼ču ve temas─▒ itibariyle ├Âyk├╝ye benzeyen ancak bir ├Âyk├╝de bulunmas─▒ gereken ├Âzellikleri tam da ta┼č─▒mayan anlat─▒mlar i├žin kullan─▒lan bir adland─▒rma. Ba┼čka ifadeyle kendisine bir ad bulmakta s─▒k─▒nt─▒ ya┼čayan; hatta t├╝rler i├žinde kendisine bir yer arayan anlat─▒m. Anl─▒k duygular─▒n ve o s─▒rada zihne ├╝┼č├╝┼čen ├ža─čr─▒┼č─▒mlar─▒n kotar─▒lmas─▒ ile do─ča├žlama bir ┼čekilde olu┼čuyor geneldeÔÇŽ Bu t├╝r metinler, talihsiz metinlerdir; s─▒cak ev ortam─▒ndan uzakta, otel k├Â┼čelerinde yaln─▒zl─▒k ├žeken duygu dolu adamlar vard─▒r hani, onlara benziyor bu metinler.┬á Anlat─▒ t├╝r├╝ diye somutla┼čm─▒┼č bir t├╝r olu┼čtu mu bilmiyorum ama Tezer ├ľzl├╝ gibi velut yazarlar─▒n ba┼čar─▒l─▒ anlat─▒ ├Ârnekleri var. Tahsin Y├╝cel, ÔÇťtemelinde s├Âz bulunan her bildiri┼čimin bir anlat─▒ say─▒labilece─čiÔÇŁ g├Âr├╝┼č├╝ndedir. Mahir ├ťnl├╝ de anlat─▒y─▒ ÔÇťsanatsal nitelikli d├╝z yaz─▒ÔÇŁ olarak g├Âr├╝yor. K─▒saca anlat─▒ metinleri do─črudan ├╝slupla ilgili ve hafife al─▒nacak metinler de─čil.

HE- Bu g├╝zel s├Âyle┼či i├žin te┼čekk├╝r ederim.
RS- Ben te┼čekk├╝r ederim┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á 21 ┼×ubat 2017 edebistan.com


(1) Erhan Gen├ž, Nas─▒l Yazar Oldular? T├╝rk Edebiyat─▒ Dergisi, ┼×ubat 2016, say─▒: 508

(2) Hatem Tayi Hik├óyeleri Yaz─▒ ├ževiri: Recep Seyhan, Bilge K├╝lt├╝r Sanat, 2016, ─░st

(3) Hece-├Âyk├╝ ┼×ubat 2017, Bak─▒┼č / Lacivert ├ľyk├╝s├╝ ├ťzerinden Bahtiyar AslanÔÇÖ─▒n ├ľyk├╝ Evrenine Giri┼č, say─▒: 79