METAL ├çUBUKLARIN DANSI’ndan HAREKETLE SEYHAN ├ľYK├ťLER─░-Ey├╝p TEK─░N

S├Âyle┼čen: Mahalle Mektebi ad─▒na Ey├╝p TEK─░N
En son soraca─č─▒m─▒ ilk ba┼čta sormak istiyorum. Recep SeyhanÔÇÖ─▒n kendine yak─▒n hissetti─či bir edebi olu┼čum veya edebiyat dergisi var m─▒?Kendi pay─▒ma d├╝nya g├Âr├╝┼člerine g├Âre edebi olu┼čumlar─▒ tasnif etmek hi├ž ho┼čuma giden bir ┼čey de─čil; fakat b├Âyle bir ┼čeyin varl─▒─č─▒ da bir ger├žek. Belki de bu ├žok tabii bir ┼čeydir. H├ól b├Âyle olunca san─▒r─▒m her yazar─▒n durdu─ču bir yer oluyor ve herkes nerede durdu─čunu da biliyor. ─░kinci a┼čamada edebiyat anlay─▒┼č─▒, dili ve duru┼ču itibariyle de kendi tabii ak─▒┼č─▒ i├žinde edebiyat duraklar─▒ olu┼čuyor. Buna (ekol demeyeyim de) dergiler etraf─▒nda olu┼čan mektepler de diyebiliriz. Edebiyat dergilerinin ├ž─▒k─▒┼č─▒, ya┼čat─▒lmas─▒ ├žok ├žetin bir i┼č. Bu anlamda sahada olan insanlara b├╝y├╝k sayg─▒ duyuyorum.
Edebiyat dergileri aras─▒nda (d├╝nya g├Âr├╝┼č├╝m├╝ merkeze koyarak) ÔÇťbana uzakÔÇŁ veya ÔÇťyak─▒nÔÇŁ gibi yakla┼č─▒mlar─▒ ├Âne ├ž─▒karmam. Akl─▒mdan ge├žse bile bende eylemsel bir kar┼č─▒l─▒k bulmaz bu. Kendi ad─▒ma, ├Âyk├╝y├╝ ├Ânemseyen bir derginin d├╝nya g├Âr├╝┼č├╝n├╝ tercih gerek├žesi yapmam; fakat bizde kaz─▒n aya─č─▒ b├Âyle de─čil. Kimi yerlerde bu konuda d├╝nya g├Âr├╝┼čleri; bu de─čilse me┼črepler; o da olmuyorsa alanla ilgili olmayan tali gerek├želer ├Âne ├ž─▒k─▒yor ve sizin bu yakla┼č─▒m─▒n─▒z─▒n kar┼č─▒l─▒─č─▒ kalm─▒yor. San─▒yorum tam da bu noktada de─čindi─čim gruplar kendili─činden (spontane) olu┼čuyor. Genel bir ├žer├ževe olarak ┼ču da s├Âylenebilir: San─▒yorum bunda; ikili ili┼čkilerin, yaz─▒lan t├╝r├╝n muhatab─▒n─▒ bulmas─▒ veya eme─čin hedefine ula┼čmas─▒ d├╝┼č├╝ncesinin; ilginin, kadirbilirli─čin, eme─če sayg─▒n─▒n vb noktalar─▒n da belirleyicili─či var. Fakat b├╝t├╝n edebiyat dergilerine yaz─▒, ├Âyk├╝ g├Ândermek hi├žbir yazar i├žin imk├ón d├óhilinde de─čildir san─▒yorum. Bu do─čru da olmaz zaten.

Edebi yolculu─čunuzda d├Ârt ├Âyk├╝ kitab─▒ yazm─▒┼čs─▒n─▒z. Yaz─▒ hayat─▒n─▒zda kimlerden besleniyorsunuz?
Sorunuzun ilk c├╝mlesine eklem olarak: Bir de (Osmanl─▒ T├╝rk├žesinden yaz─▒ ├ževiri) Hatem Tay├« Hik├óyeleri yay─▒mlad─▒k (2016).
Elbette her yazar gibi benim de beslendi─čim kaynaklar var: Bunlar─▒n i├žinde ├žocuklu─čumun ge├žti─či topraklardan bana tevar├╝s eden anlat─▒ gelene─čini en ba┼ča koyaca─č─▒m. Bunun yan─▒nda ├Âyk├╝yle me┼čgul olmadan ├Ânce ├žok okudum. Daha ortaokulda iken d├╝nya klasiklerinin ├Ânemli bir k─▒sm─▒n─▒ okudu─čumu s├Âyleyebilirim; fakat bu okumalarda (yazarlar y├Ân├╝nden) kim kimdir; kim hangi dilden konu┼čuyor, nerde duruyor gibi sorular─▒n kar┼č─▒l─▒─č─▒ elbette belirgin de─čildi. Bunlar belirginle┼čmeye ba┼člad─▒─č─▒nda s├Âz da─čarc─▒─č─▒n─▒n ├Ânemini de anlam─▒┼č oldum. Bu anla┼č─▒l─▒nca s├Âzl├╝klerin, deyimler s├Âzl├╝klerinin, atas├Âzlerinin ne b├╝y├╝k bir hazine oldu─čunu da ke┼čfettim.
─░ki y─▒l kadar ├Ânce benzer bir soru (Hece-├ľyk├╝ 66-2014 soru┼čturma) y├Âneltilmi┼čti; fakat orada nas─▒l oldu bilmiyorum cevab─▒m─▒z eksik olmu┼č. ─░kmal etmemize Mahelle Mektebi vesile olmu┼č oldu: Sorunuzun i├žinde kaynaklarla ilgili san─▒r─▒m yazar ad─▒ talebi de var ve bu ├Âncelikli g├Âr├╝n├╝yor. Bu konuda (muhtemel al─▒nmalara meydan vermemek i├žin) eskilerden birka├ž isimle yetineyim: Ahmet Mithat EfendiÔÇŽ Refik Halit Karay, Sait Faik, M. ┼×. Esendal, Haldun Taner, Bilge Karasu, Rasim ├ľzden├Âren, Cahit Zarifo─čluÔÇŽ D─▒┼čar─▒dan; anlat─▒ ┼čeyhim F. Mikailo─člu (┼čaka tabii, Dosto), A. ├çehov, F. N. Gogol, V. Nabakov; H. de Balzac, J. Joyce, I.Calvino, F. Kafka, J. Borges, V. Wolf, W.BorchertÔÇŽ. Felsefi-d├╝┼č├╝nsel kaynaklar: R. Barthes, F. de Saussure, E. Levinas, G. Deleuze, M. Heidegger, J. Lacan, M. Faucoult, J. Baudrillard, E. M. Cioran, P. Ricoeur, J. P. Sartre, M. de Montaigne, S. Freud (ve C. G. Jung, H. Kohut, M. Klein gibi talebeleri)ÔÇŽ Unuttum, kesinlikle F. Nietsche ve illa eski (├Âzellikle eski) ve yeni ┼čiir kaynaklar─▒ diye ├Âzetleyeyim. Mesneviler sonraÔÇŽ UzarÔÇŽ

C├╝mle isimli ├Âyk├╝de bir├žok karakter harf ismi konularak ya┼čat─▒lm─▒┼č. Burada karakterlerimizin edebiyat─▒m─▒z─▒n me┼čhur ÔÇťC.ÔÇŁ karakteriyle paralellikleri var m─▒d─▒r?
Sorunuz Yusuf At─▒lganÔÇÖ─▒n Aylak AdamÔÇÖn─▒ndaki ÔÇťCÔÇŁ karakterini ├ža─čr─▒┼čt─▒r─▒yor; fakat o ├Âyk├╝y├╝ yazarken b├Âyle bir paralellik akl─▒ma bile gelmedi. Oradaki (C├╝mleÔÇÖdeki) kahramanlar─▒n karakter d├╝zeyinde sivrildikleri de s├Âylenemez zaten.

─░ki ├Âyk├╝de foto─čraf kullanm─▒┼čs─▒n─▒z. Bunun g├╝n├╝m├╝zde ├žok artt─▒─č─▒n─▒ da g├Âr├╝yoruz. Bu konudaki g├Âr├╝┼čleriniz nelerdir?
Zaman─▒m─▒zda g├Ârsellik ileti┼čimin ├Ânemli bir g├Âstergesi h├óline geldi. Hik├óye kitaplar─▒nda resimlerin kullan─▒l─▒┼č─▒ ilk kez (K. Tu─čcu ve C. U├žuk gibi yazarlar─▒n kitaplar─▒n─▒, resimli romanlar─▒ hari├ž tutuyorum) yan─▒lm─▒yorsam ┼×. BulutÔÇÖun ve M. KutluÔÇÖnun kitaplar─▒nda g├Âr├╝ld├╝. ─░kincisi belki KutluÔÇÖnun ressam taraf─▒ndan bir yans─▒mayd─▒. Bunun okuyucunun muhayyilesine m├╝dahale anlam─▒na gelebilece─čini de d├╝┼č├╝nm├╝yor de─čilim. Bu y├╝zden ├žok da emin de─čilim bu uygulamadan. Belki araziye uyduk, bilmiyorum. Yay─▒nc─▒ya, her ├Âyk├╝ye, -├Âyk├╝n├╝n ba┼č─▒na tek resim olarak- temas─▒na uygun resim konulabilece─čini s├Âylemi┼čtim ama ┼čart─▒m da olmad─▒, yay─▒nc─▒ya b─▒rakt─▒m. O da iki ├Âyk├╝de kullanm─▒┼č.

Eserinizde yerel a─č─▒zlarda g├Ârebilece─čimiz kelimeler mevcut. Yeni bir dil olu┼čturmak ad─▒na yerel a─č─▒zlar bir kaynak olabilir mi?
├ľyk├╝lerimde bu se├žimi bilin├žli yap─▒yorum. Olumlu d├Ân├╝┼čler olmas─▒ ve o kelimelerin ├žoklukla anla┼č─▒ld─▒─č─▒n─▒ g├Ârmek beni ayr─▒ca mutlu etti. Bizim k├╝lt├╝r├╝m├╝z├╝n kayna─č─▒ AnadoluÔÇÖdad─▒r. Dilin de ├Âyle. O kelimelerin sadece bizim y├Âreye has olmad─▒─č─▒n─▒ biliyorum; ba┼čka y├Ârelerde bilinmeyen olduk├ža az. ├ľte yanda onlar─▒ kullan─▒rken dildeki altyap─▒s─▒na dikkat ettim. Mesela b├╝y├╝kannem, g├╝n g├Ârmemi┼č, varl─▒─č─▒ hep ├Ârselenmi┼č olarak giden birinin ard─▒ndan ÔÇťMutÔÇÖuna ermedi bu d├╝nyada hay gidiÔÇŁ demi┼čti. ┼×imdi buradaki iki kelimenin de dilde net kar┼č─▒l─▒─č─▒ var: Mut-lu ve git_. Ge├žen g├╝n annem, bunca y─▒l sonra ondan ilk kez duydu─čum bir c├╝mle s├Âyledi: ÔÇťG├╝ne┼č bir g├╝n sa─č─▒ndan bir g├╝n solundan do─čsun.ÔÇŁ M├╝thi┼č bir ifade. Hemen not ald─▒m. ─░fadenin ┼čahs─▒ma y├Ânelik dua y├Ân├╝ bir tarafa bu gibi harikulade anlat─▒mlar neden dil hazinemize kazand─▒r─▒lmas─▒n? Sorunuzun cevab─▒ san─▒r─▒m ├ž─▒kt─▒: Bir ara yap─▒ld─▒─č─▒ gibi a┼č─▒r─▒l─▒─ča sapmamak ve dili zorlamaya kalk─▒┼čmamak ┼čart─▒yla neden olmas─▒n diyorum.
Yeri gelmi┼čken, konuyla ilgiliÔÇŽ Benim y─▒llar ├Ânce, gen├ž bir ├Â─čretmen iken bir projem vard─▒. O zaman k─▒ssahanlardan, gazelhanlardan, divane gezginlerden, ├žer├žilerden ya┼čayanlar bile vard─▒. Bu kutlu adamlar gittiler ve bir daha gelmediler. (Daha ├Ânceleri Ramazanlarda, kahvehanelerde, cami ├Ânlerinde, y├Ârenin pazaryerinde, rastlad─▒─č─▒m─▒z destanc─▒lar d├Âneminden s├Âz ediyorum. O destanlar─▒ bast─▒r─▒p -mesela 2,5 kuru┼č kar┼č─▒l─▒─č─▒nda- da─č─▒t─▒rlarken bir yandan da ezberden ezgili ve dokunakl─▒ bir sesle okurlard─▒, oraya son anda yeti┼čtim ben. Sonralar─▒ teypler ├ž─▒kt─▒, teybe okudular.) Projeye d├Ânersek; o projeyi bana ilham eden de bu ilk ├ža─č g├Âzlemlerim idi. Proje ┼čuydu: ├ťlke ├žap─▒nda liselerin edebiyat ├Â─čretmenleri, ├Â─črencilerine ├Âdev veya s─▒n─▒f ge├žme tezi olarak; o y├Ârenin masallar─▒n─▒, destanlar─▒n─▒, halk kahramanlar─▒n─▒n hik├óyelerini, bilmecelerini, tekerlemelerini, kullan─▒lan s├Âz varl─▒─č─▒n─▒, yemek k├╝lt├╝r├╝ne dair bilgileri k─▒saca k├╝lt├╝rel ve folklorik unsurlar─▒ ├Âdev olarak versin. Sonra bu ├Âdevler ├Ânce o il├žede, sonra ilde, en son merkez mahallinde bir havuzda toplan─▒p orada dil uzmanlar─▒ndan olu┼čan se├žici bir kurulda de─čerlendirilsin ve bunlar yay─▒mlans─▒n. K├╝lt├╝r Bakanl─▒─č─▒na da ilettim. (Masalarda kaybolmu┼čtur zahir.) Bu hayal, i├žimde h├ól├ó bir ukdedir. D├╝┼č├╝n├╝n ki muazzam bir hazine g├Âz├╝n├╝z├╝n ├Ân├╝nde kaybolup gitti. (Nas─▒l olduysa ─░stiklal sava┼č─▒na kat─▒lan gaziler son anda yakaland─▒ da kay─▒tlar─▒ al─▒nd─▒.) Konu sadece F. K├Âpr├╝l├╝, P. N. Boratav, E. Cem G├╝ney, ┼×. El├žin, Naki Tezel gibi baz─▒ gayretli insanlar─▒n bireysel ara┼čt─▒rmalar─▒yla s─▒n─▒rland─▒ ve o dev kaynak heba oldu. Bu, haf─▒zas─▒ ile oynanm─▒┼č, kaynaklar─▒yla aradaki k├Âpr├╝ler y─▒k─▒lm─▒┼č bir nesil i├žin hatta millet i├žin affedilemez bir hatad─▒r. ├ľzetle, and─▒─č─▒n─▒z kelimelerle ilgili gayretimin arkas─▒nda bu hazin hik├óye var.

Karakterlerinizde ÔÇťnormalÔÇŁlikten uzakl─▒k s├Âz konusu. Bu bir tercih meselesi mi yoksa bu karakterlerin de var oldu─čunu mu g├Âstermek istiyorsunuz?
Eskiler adaleti ÔÇťe┼čyay─▒ yerine koymakt─▒rÔÇŁ diye tan─▒mlam─▒┼člar (Mecelle). Hayatta baz─▒ ┼čeyler d├╝zg├╝n gitmiyor; hatta ├žok ┼čey d├╝zg├╝n gitmiyor. Belki ben b├Âyle g├Âr├╝yorum, bilmiyorum: Kendimi ait olmad─▒─č─▒m bir yerde hissediyorum ├žoklukla. Bu kendine ve topluma yabanc─▒la┼čmaya m─▒ tekab├╝l eder? Bilmiyorum, olabilir. ─░nsanlar─▒n (otolojik anlamda) varl─▒klar─▒, psikanalitik anlamda ÔÇťkendilikleriÔÇŁ beni ├žok ilgilendiriyor. ─░nsanlar─▒n varl─▒klar─▒n─▒ tehdit eden vir├╝sler zamanla topluma da sirayet eder. Bireysel hik├óyeler yazd─▒─č─▒m─▒ s├Âyleyenler oldu; bu bir bak─▒ma -dolayl─▒ bi├žimde- sosyal konulara duyars─▒z kalmakla ele┼čtirilmemi de tazammun ediyor. Do─črudur; ├žoklukla bireyin hik├óyeleri ilgilendiriyor beni. Bu benim se├žimimdir. Kendimi, sosyal olaylar─▒ hik├óye yoluyla tahlil-analiz etme mevkiinde g├Ârmedim hi├ž. Bunu yapanlar─▒ yads─▒yor de─čilim. Benim tarz─▒m de─čil diyelim. Yapacak bir ┼čey yok. Evet, ben bir soyolog veya siyaset├ži de─čilim; ama ├Âyk├╝ yaz─▒yorsan─▒z gerekti─činde bu alan─▒n g├Âz├╝ne de sahip olman─▒z gerekiyor. Buras─▒ yeterli benim i├žin.
┼×uraya gelece─čim: Toplumu derinden etkileyen travmalar edebiyata mutlaka girer ama bu hemen olmaz. Mesela ben do─črudan bir 28 ┼×ubat hik├óyesi yazmad─▒m ama ben o d├Ânemin bireyinin k─▒st─▒r─▒lm─▒┼čl─▒─č─▒n─▒ anlatt─▒m. Keza insanlar─▒n hukuku ile oynaman─▒n delirtti─či insanlar─▒ -ba┼čka deliler ├╝zerinden- son derece ├╝st├╝ ├Ârt├╝l├╝ olarak anlatt─▒m. (Bunlar─▒n nerde oldu─čunu s├Âylemek bana d├╝┼čmez.) 15 Temmuz, toplumu derinden sarsm─▒┼čt─▒r ve etkisi y─▒llarca s├╝recektir. Bu b├╝y├╝k sosyal hadisenin ├Âyk├╝ye, romana girmemesi d├╝┼č├╝n├╝lemez; fakat benim bu konudaki g├Âr├╝┼č├╝m, ├╝zerinden belirli bir zaman ge├žmeden bu t├╝r olaylar─▒ hemen anlatman─▒n isabetli olmad─▒─č─▒ y├Ân├╝ndedir. Kay─▒p G├╝ne┼č 15 TemmuzÔÇÖa tekab├╝l ediyor, bu ├želi┼čki de─čil mi denebilir; ama ben o hik├óyeyi 15 Temmuzdan yakla┼č─▒k ├╝├ž ay ├Ânce yazd─▒m. 15 Temmuz gelip o hik├óyenin yaz─▒l─▒┼č─▒n─▒n hik├óyesine m├╝dahil oldu; ├Ânemli bir girinti olarak gelip yerini ald─▒. Bunun ├╝zerine ├Âyk├╝n├╝n g├Âvdesinde baz─▒ oynamalar yapmam gerekti sadece.
Konuya d├Ânersek; hi├žbir sanat eseri normal ┼čartlar─▒n i├žinde ne┼čv├╝nema bulamaz. Buradan, benim normale talip olmad─▒─č─▒ma; bir ad─▒m sonras─▒nda kendimin de pek normal bir adam olmad─▒─č─▒ma ula┼č─▒rsan─▒z yanl─▒┼č bir yere ula┼čt─▒─č─▒n─▒z─▒ da s├Âyleyemem.

Da─č ├Âyk├╝lerindeki do─ča unsurlar─▒n─▒n konu┼čturulmas─▒yla: hikmet, do─ča, insan ve hayal g├╝c├╝n├╝n bir arada oldu─čunu g├Âr├╝yoruz. Bu ├Âyk├╝lerin yaz─▒lma fikri nereden geliyor ve yaz─▒l─▒┼č hik├óyesi nedir?
├çocuklu─čum muhte┼čem bir co─črafyada; mesela May─▒s ay─▒na kadar hep ak olan ve az ├Âtede gibi duran Ak Da─čÔÇÖdan esen r├╝zg├ór─▒n ─▒sl─▒klar─▒n─▒ dinleyerek; baharda, karl─▒ da─člar─▒n eteklerinde, k─▒pk─▒rm─▒z─▒ gelincik tarlalar─▒ i├žinde, -ufukta, Ladik g├Âl├╝ne vuran ak┼čam g├╝ne┼činin ┼čavk─▒- g├Ârkemli bir tabiat─▒n kuca─č─▒nda ge├žti: Buna mukabil ├žocukluk co┼čkular─▒m─▒ h─▒rpalayan muhte┼čem mahrumiyetler de ya┼čad─▒m. Bilenler bilir; s─▒─č─▒r ├žobanl─▒─č─▒ yeter zaten mahrumiyet olarak. ÔÇťDa─čl─▒ i┼čteÔÇŁ derler ya hani, tam ├Âyle idim. (Belki yine ├Âyleyimdir, bilmiyorum.) Tabiat ruhuma i┼čledi. ÔÇśNefsimi elinde tutanÔÇÖ─▒n b├Âylesine g├Ârkemli bir tabiat─▒n eliyle bana sunduklar─▒n─▒ yine ba┼čka bir ihsan olan yaz─▒ edimine aktarmamam d├╝┼č├╝n├╝lemezdi. Bunlar beni ilmek ilmek dokudu. B├╝y├╝kannemin anlatt─▒─č─▒ hik├óyeler, b├╝y├╝k amcam─▒n anlatt─▒─č─▒ ├žo─ču kurmaca hikmetli ÔÇťolaylarÔÇŁ (y─▒llar sonra etkisini g├Âstererek) beni ÔÇťhikmetÔÇŁle felsefeyle bulu┼čturdu. Da─č ├Âyk├╝leri buradan, o i├žine do─čup b├╝y├╝d├╝─č├╝m co─črafyadan do─čdu. Bir de -belki herkes b├Âyledir- bazen yakaza h├ólinde iken eskilerin s├╝n├╗hat dedikleri bir i├ž ak─▒nt─▒ya maruz kal─▒r─▒m. O ak─▒nt─▒lardan birinin konuk oldu─ču bir s─▒rada, o hik├óyelerin ilki, dili ile ak─▒p geldi. Tam uyan─▒┼ča ge├žer ge├žmez bunlar─▒ not ald─▒m. Sonra bakt─▒m ki orada ba┼čka hik├óyeler de kuyrukta bekliyor. Oturdum onlar─▒ da tek tek yazd─▒m. O k─▒sa ├Âyk├╝lerin i├žinde en uzun olan Kay─▒p G├╝ne┼č de ├Âyle do─čdu.

                                                                                               Mahalle Mektebi sayı 35 / Haz. Tem. 2017