NASIL YAZAR OLDULAR? RECEP SEYHAN ANLATIYOR-Erhan GENÇ

Sorular: Türk Edebiyatı Dergisi adına Erhan GENÇ
Yazmaya nas─▒l ba┼člad─▒─č─▒n─▒z─▒ hat─▒rl─▒yor musunuz? Bir hat─▒ras─▒ var m─▒d─▒r hayat─▒n─▒zda?
Bir vesileyle benzer soru y├Âneltilmi┼čti de s├Âylemi┼čtim. Orada s├Âylediklerimin benzeri olacak ama burada konuyu iki basamakta ifade ederek hem g├╝ncellemi┼č olay─▒m hem de farkl─▒la┼čt─▒ray─▒m.

Yazmaya nas─▒l ba┼člad─▒n─▒z sorusunun i├žinde okumaya nas─▒l ba┼člad─▒n─▒z sorusu da kendili─činden vard─▒r. ├çocuklu─čumda b├╝y├╝kannemin ├╝zerimde ├žok b├╝y├╝k bir etkisi oldu─čunu s├Âyleyebilirim. Benim hayal d├╝nyam─▒n geni┼člemesi, ufkumun a├ž─▒lmas─▒, d├╝┼č├╝nce d├╝nyam─▒n k─▒m─▒ldamaya ba┼člamas─▒ b├╝y├╝kannemin anlatt─▒─č─▒ hik├óyeler ile olmu┼čtur.
Yine o y─▒llarda 18 km┬▓ mesafedeki yaylaya yaya giderdik. Yol kenarlar─▒nda gazete par├žalar─▒ buluyordum, o gazete par├žalar─▒n─▒ eve getirip rekl├ómlar─▒na kadar her taraf─▒n─▒ sat─▒r sat─▒r okuyordum. Sonra bu al─▒┼čkanl─▒k eve ├že┼čitli sebeplerle gelen yiyeceklerin k─▒l─▒f─▒ kese k├ó─č─▒tlar─▒yla devam etti. Naylon po┼čet yoktu o zaman. Kese k├ó─č─▒tlar─▒n─▒ ├Âzenle a├žard─▒m ve yine gazetede yapt─▒─č─▒m i┼člemin ayn─▒s─▒n─▒ orada da yapard─▒m; en ince ayr─▒nt─▒s─▒na kadar okurdum. Sonra fark ettim ki bu okudu─čum yerlerde bir dil vard─▒ bir anlat─▒m vard─▒. Bu saikle daha sonralar─▒ kitap okuma al─▒┼čkanl─▒─č─▒ n├╝ksetti bende. Derken okul ├ža─č─▒ ba┼člad─▒.
Yazmaya ba┼člamam─▒n ikinci basama─č─▒nda sinema vard─▒r. O y─▒llarda sinema b├╝y├╝l├╝ bir d├╝nya idi bizim i├žin. ─░lkin macera filmleriyle ilerleyen sinema tutkum sanat de─čeri olan filmlerde demir ald─▒. Anlad─▒m ki sinemada bir anlat─▒m dili var. ─░zledi─čim filmden ├ž─▒kt─▒ktan sonra kafamda oradan ilham alan ama oradan t├╝m├╝yle farkl─▒la┼čan yepyeni hik├óyeler olu┼čurdu. Sonu├ž itibariyle sinema dili beni yazmaya y├Ânelten ├Ânemli bir kaynak oldu.
Yazmaya fiilen ba┼člamama gelince; herkes gibi benim de i├žimde ta┼č─▒yamayacak h├óle geldi─čim hayat─▒m─▒n fragmanlar─▒ oldu. O fragmanlar i├žimde b├╝y├╝yerek beni yaz─▒ evine g├Ât├╝rd├╝. Bir misalle bunu belirgin k─▒lay─▒m: Ben 13 ya┼č─▒na kadar alt─▒ma ka├ž─▒rd─▒m. Bunun sebebi t─▒bb─▒n konusu, konumuz bu de─čil; ama ya┼čad─▒─č─▒m bu durum herh├ólde o ya┼čtaki ├žocuk i├žin s─▒radan bir durum de─čildi ve bunun arkas─▒nda bir hik├óye vard─▒. Sanat da e┼čyan─▒n g├Âr├╝nmeyen arka y├╝z├╝n├╝ g├Ârmek de─čil midir? Ben o hik├óyeyi o zaman g├Âr├╝yor muydum? Elbette hay─▒r; ama o hik├óyeyi ya┼č─▒yordum. Uzatmayal─▒m; y├╝n yatak, dayanmad─▒─č─▒ i├žin i├žine m─▒s─▒r k─▒l─▒f─▒ doldurulmu┼č bir ┼čilteydi yata─č─▒m. G├╝ne┼če ├ž─▒kar─▒p kuruturdu annem; ├ž├╝nk├╝ her g├╝n onu y─▒kayacak ne zaman─▒ vard─▒ ne de imk├ón─▒. O ┼čilte sa─ča sola d├Ând├╝k├že cay─▒r cay─▒r ederdi. Uyuyuncaya kadar, o cay─▒rt─▒lar aras─▒nda i├žimi ac─▒tan ├Âyk├╝ler akard─▒. S─▒cak havalarda kokard─▒ h├óliyle; sadece yatak de─čil tabiiÔÇŽ Okula gitti─čimde yan─▒ma kimse oturmazd─▒, ÔÇťkokuyor buÔÇŁ derlerdi zahir. Bunun o ya┼čta bir ├žocukta yaratt─▒─č─▒ travmay─▒ d├╝┼č├╝n├╝n. ┼×imdi d├╝┼č├╝n├╝yorum da bu, benim i├žin m├╝thi┼č bir ayr─▒cal─▒km─▒┼č; ├ž├╝k├╝ daha ├žocuk ya┼čta kimseye benzemeyen herkes gibi olmayan bir hayat─▒m vard─▒ benim.
Bu anlatt─▒─č─▒m karenin yazmakla ilgisi ┼čurada: Bu kareleri i├žimde y─▒llarca ta┼č─▒y─▒p duramazd─▒m, birileriyle payla┼čmal─▒, ba┼čkalar─▒na anlatmal─▒yd─▒m; ama nas─▒l? ÔÇťBen y─▒llarca yata─ča i┼čedimÔÇŁ mi diyecektim? Bu ifadenin i├žinde bir hik├óye yat─▒yor ama ifade kendisi ├Âyk├╝ dili de─čil. Sonra anlad─▒m ki sanat, sizin ger├žek hayatta ifade edemediklerinizi veya anlatamayacaklar─▒n─▒z─▒ da anlatabilece─činiz bir alan a├ž─▒yor size.┬á Bu alan─▒ g├Âr├╝nce yazmal─▒y─▒m diye d├╝┼č├╝nd├╝m.

Yazmaya ÔÇťben yazar olaca─č─▒mÔÇŁ diyerek mi ba┼člad─▒n─▒z yoksa hayat─▒n ak─▒┼č─▒n─▒n bir s├╝rprizi miydi bu?

Yazmaya kimsenin ÔÇśben yazar olaca─č─▒mÔÇÖ diye ba┼člad─▒─č─▒n─▒ sanmam; sonralar─▒ i├žine d├╝┼čm├╝┼čt├╝r de bidayette sanmam. Bilmiyorum; yazar olaca─č─▒m diye hi├ž d├╝┼č├╝nmedim ba┼člang─▒├žta. Sadece, anlatacaklar─▒m─▒n oldu─čunu hep seziyordum;┬á i├žimde kelimelerden -yer yer c├╝mlelerden- olu┼čan bir nehirin hep akmakta oldu─čunu hissediyordum. Bu nehir zamanla kendisine bir yatak bulacak, yol almak i├žin etraf─▒ndaki bentleri y─▒kacakt─▒ ve ├Âyle oldu. Hayat─▒m─▒n ak─▒┼č─▒ i├žinde i├žimdeki yazma d├╝rt├╝s├╝ (yoksa anlatma g├╝d├╝s├╝ m├╝) ete kemi─če b├╝r├╝n├╝r h├óle gelince elime kalemi ald─▒m.

─░lk yazd─▒─č─▒n─▒z yaz─▒n─▒z─▒ hat─▒rl─▒yor musunuz? Ne yazm─▒┼čt─▒n─▒z?┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á

Yazma iste─čim de okumaya ba┼člamamla belirdi. Bizim okul ├ža─č─▒m─▒zda Tommiks, Teksas, Zagor gibi resimli dergiler vard─▒. Tabi bunlar (Karao─članÔÇÖ─▒ saymazsak)┬á Bat─▒ d├╝nyas─▒n─▒n kahramanlar─▒yd─▒; bunlar─▒ bir okuma a├žl─▒─č─▒ i├žinde okurdum. Sonra derken; ÔÇťmavi romanÔÇŁ diye nitelendirilen Cahit U├žuk, Muazzez Tahsin Berkand, Esat Mahmut Karakurt, Kerime Nadir, Kemalettin Tu─čcu, Feridun Faz─▒l T├╝lbent├ži gibi yazarlar─▒n romanlar─▒n─▒ okudum. Bu okumalar bende yazma d├╝rt├╝s├╝n├╝ harekete ge├žirdi ve ilk yazma ├žal─▒┼čmam bir arkada┼č─▒mla roman yazmaya kalk─▒┼čma gibi bir c├╝retle ba┼člad─▒. ─░ki ki┼činin roman yazmas─▒ nas─▒l oluyorsaÔÇŽ ├çocukluk i┼čte. Bu bir romantik metindi ve ad─▒ Arzu idi. Bu roman─▒ 80 sayfa kadar yazd─▒k, ├žo─čunlu─čunu ben yazm─▒┼čt─▒m; daha sonra o roman kayboldu. Derken bir arkada┼č─▒mdan bir gazetenin hik├óye yazma yar─▒┼čmas─▒ d├╝zenledi─čini duydum. O yar─▒┼čma i├žin ÔÇťApartmanÔÇŁ adl─▒ bir hik├óye yaz─▒p gazeteye g├Ânderdim. ├çal─▒┼čmam─▒n finale kald─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝nce u├žtum sevin├žten. Bu, y├╝reklendirdi beni. Fakat o ├žal─▒┼čma o gazetede yay─▒mland─▒ m─▒ dereceye girdi mi bilmiyorum; me┼čguliyetlerim oldu, takip edemedim. O┬á hik├óye de kayboldu sonradan.

┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á Cahit Zarifo─člu’nun mektubu 6.10.1984 Ôľ║

─░lk yazd─▒klar─▒n─▒z hakk─▒nda sizi te┼čvik edenler var m─▒yd─▒? Varsa yazar olman─▒zda bunlar─▒n etkisi ne kadard─▒r?

Lisede iken e─čitim sistemimizin kafam─▒za kaz─▒d─▒─č─▒ ┼čablonlarla hamasi ┼čiirler yazard─▒m. Onlardan birini Hisar dergisine g├Ânderdim. Mehmet ├ç─▒narl─▒ Hoca bana y├╝ks├╝nmeden b├╝y├╝k bir tevazu ile cevap yazd─▒. Bu mektup beni yazmaya te┼čvik eden ilk k─▒v─▒lc─▒md─▒r. Daha sonralar─▒ ├╝niversite okumak i├žin ─░stanbulÔÇÖa geldi─čimde T├╝rk Edebiyat─▒ dergisinin Nuriosmaniye Caddesindeki m├╝tevaz─▒ binas─▒nda Kapakl─▒ HocaÔÇÖn─▒n ├çar┼čamba sohbetlerinde Hocayla┬átan─▒┼čt─▒m. Yazmaya ve okumaya ili┼čkin ilk m├╝┼čahhas te┼čvik ─░stanbul beyefendisi Ahmet Kabakl─▒ hocadan geldi diyebilirim. O arada Yal├ž─▒n TokerÔÇÖin ├ž─▒kard─▒─č─▒ Toker dergisinde Edebiyat ve Edebi Eser adl─▒ bir yaz─▒m yay─▒mland─▒. Sonra T├╝rk Edebiyat─▒ÔÇÖnda dergide birka├ž yaz─▒m yay─▒mland─▒ ve ├žok mutlu oldum. Yine vak─▒fta tan─▒┼čt─▒─č─▒m Sevin├ž ├çokum yaz─▒lar─▒mda bir hik├óye dili buldu─čunu, hik├óye yazmam─▒ s├Âyledi. Bir iki hik├óye yazd─▒m, dergide yay─▒mland─▒. ─░lk hik├óyem T├╝rk Edebiyat─▒ÔÇÖnda yay─▒mlanan S├Â─č├╝tl├╝dere adl─▒ o hik├óyedir (1978). (Nedense di─čer ilkler gibi o hik├óye de kayboldu; dergi ar┼čivlerinde vard─▒r.)

Hik├óyeyle beni ilk ileti┼čime ge├žiren Sevin├ž ├çokumÔÇÖdur; kendisine m├╝te┼čekkirim. O arada Yeni DevirÔÇÖi de takip ediyordum. Birka├ž yaz─▒m da orada yay─▒mlanm─▒┼čt─▒. Yeni Devir dergi gibi bir gazeteydi. Orada Gaffar Ta┼čk─▒nÔÇÖ─▒, ─░smet ├ľzelÔÇÖi Ahmet Sa─člamÔÇÖ─▒ ilgiyle takip ediyordum. (Sonradan A.Gaffar Ta┼čk─▒nÔÇÖ─▒n R. ├ľzden├Âren; Ahmet Sa─člamÔÇÖ─▒n da C. Zarifo─člu oldu─čunu ├Â─črenecektim) Gazete bir ┼čekilde beni Mavera ile kar┼č─▒la┼čt─▒rd─▒. Rasim abinin hik├óyelerine ac─▒km─▒┼č bir ├žocu─čun sofraya oturmas─▒ gibi┬á ┬áaband─▒m. Cahit Zarifo─čluÔÇÖndan, anla┼č─▒lmas─▒ zor ama sanat─▒n g├╝c├╝n├╝n okuyan─▒ kendisine ├žekti─či metinler okudum. ─░ki hik├óye g├Ânderdim. Zarifo─člu bana oradan bir iki mektup yazd─▒. Yazd─▒─č─▒m hik├óyeyi Okuyucularla b├Âl├╝m├╝nde yay─▒mlarken bile hik├óyenin kahraman─▒ndan ÔÇťa─čz─▒ iyi l├óf eden k├Âyl├╝ÔÇŁ diye s├Âz ederek beni -kahraman ├╝zerinden- ha┼člam─▒┼čt─▒. (O hik├óyeyi kitaba almad─▒m ve yeniden yazd─▒m sonradan.) Hani AnadoluÔÇÖda baz─▒ b├╝y├╝kler vard─▒r; ne s├Âyleseler dokunmaz, iyi niyetlidirler ve g├╝venlikli bir kap─▒ gibidir ├ž├╝nk├╝ onlar sizin i├žin. Zarifo─člu da ├Âyleydi; yazmaya k─▒┼čk─▒rtan bir adamd─▒. Hayat─▒mda, muhatab─▒n─▒ yerden yere vururken ├Â─čreten, meram─▒n─▒ etkili bi├žimde anlatabilen, muhatab─▒n─▒zdaki hasbili─či g├Ârd├╝─č├╝n├╝z i├žin de asla incinmedi─činiz b├Âyle bir adam g├Ârmedim. ├ľzetle, Sevin├ž ├çokum te┼čvik etti, ele┼čtirileriyle de bizi Zarifo─člu yeti┼čtirdi diyebilirim.

Yazar olman─▒zda sizi etkileyen eserler ve yazarlar kimlerdir? ├ťslubunuzun olu┼čmas─▒nda etkisi alt─▒nda kald─▒m diyebilece─činiz eserler nelerdir?

Cumhuriyet ├ťniversitesinde ┼čimdi Eski T├╝rk Edebiyat─▒ abd ba┼čkan─▒ olan prof Mehmet Aslan ortaokulda s─▒ra arkada┼č─▒md─▒. ├çok okurdu Mehmet. Onun te┼čvikiyle orta ├╝├ž├╝nc├╝ s─▒n─▒ftayken d├╝nya klasiklerinin ├Ânemli bir k─▒sm─▒n─▒ okumu┼čtum. Okudu─čum yazarlardan, ├Âzellikle Viktor HugoÔÇÖdan; MontesquieuÔÇÖden, MontaigneÔÇÖden; bizde, hik├óyede Kemal Tahir, Bekir Y─▒ld─▒z ve ┼×evket BulutÔÇÖtan etkilemi┼čtim. Sonralar─▒ bu yazarlar─▒n ├╝slubunun benim tarz─▒m olmad─▒─č─▒n─▒ fark ettim. Refik HalitÔÇÖin Memleket Hik├óyeleri ile EskiciÔÇÖyi ├žok be─čenmi┼čtim. M.┼×.EsendalÔÇÖ─▒n Hayat Ne Tatl─▒; Rasim Abinin Aile, Mor Sinekler hik├óyeleri ile Sait FaikÔÇÖin Hi┼čt Hi┼čt ve Son Ku┼člar hik├óyelerini kendi dilime daha yak─▒n bulmu┼čtum. O s├╝re├žte etkilenmelerin olabilece─čini, bunun normal oldu─čunu ama bununla hik├óye yaz─▒lamayaca─č─▒n─▒, kendi dilimi bulmam gerekti─čini k─▒sa s├╝rede g├Âr├╝p anlad─▒m tabii.

Okuma miktar─▒n─▒z yazarl─▒─č─▒n ba┼č─▒yla sonu aras─▒nda nas─▒l de─či┼čti?┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á┬á

Okumalar─▒mla yazmalar─▒m─▒ uzun s├╝re birlikte g├Ât├╝rd├╝m. Ger├žek ┼ču ki yazar kabul edildi─čimiz s├╝re├žten ├Ânce daha ├žok okudum. O kadar okurdum ki arkada┼člar─▒m oyunda iken ben kitaplara aban─▒rd─▒m. ÔÇťBu ├žocuk kafay─▒ ├╝┼č├╝tecekÔÇŁ diye ┼čik├óyet bile edildim babama. Belirli bir s├╝re sonra yazmak daha fazla zaman─▒m─▒ ald─▒. Bazen yazaca─č─▒m bir hik├óye i├žin yeniden okumalar─▒m oluyor. Mesela AzazilÔÇÖin Kap─▒s─▒nda adl─▒ hikayeyi yazmak i├žin Necip Faz─▒lÔÇÖ─▒n ├╝├ž kitab─▒n─▒ yeniden okumam gerekti. Borges, Kafka ve W.Wolf gibi yazarlardan okumalar─▒m oluyor. ┼×imdilerde, okudu─čunu ÔÇťg├Âstermek i├žinÔÇŁ O─čuz Atay, Zahit Zarifo─člu veya Furu─č Ferruhzad gibi ÔÇťhitÔÇŁ (ÔÇśliste ba┼č─▒ÔÇÖ demekmi┼č) yazar ve ┼čairlerin bol bol resimlerini veya s├Âzlerini payla┼čan sulu bir ÔÇťokurÔÇŁ kesimi t├╝redi. Bunun, okumay─▒ ├Âzendirme ba─člam─▒nda bir katk─▒s─▒ da olursa bu c─▒v─▒kl─▒klar─▒ mazur g├Ârebiliriz.

Yazma al─▒┼čkanl─▒klar─▒n─▒z var m─▒d─▒r? M├╝svedde kullan─▒r m─▒s─▒n─▒z? Her zaman kulland─▒─č─▒n─▒z bir kur┼čun kalem, divit, dolma kalem, silgi yahut ├Âzel bir k├ó─č─▒t var m─▒d─▒r?

‘Al─▒┼čkanl─▒kÔÇÖ derken san─▒r─▒m kimi yazarlar yatakta, kimi masada, kimi kuca─č─▒nda bir ajandaya, kimi bir parkta veya se├žilmi┼č bir d─▒┼č mek├ónda dosya k├ó─č─▒tlar─▒na yazarm─▒┼č. Benim b├Âyle al─▒┼čkanl─▒klar─▒m yok. Evde yazar─▒m. Bu al─▒┼čkanl─▒k m─▒d─▒r? Sanmam. Malzemeye gelince; benim i├žin kur┼čun kalem ├žok ├Ânemlidir. Gitti─čim her yerde ├žantamda birka├ž kur┼čun kalem ve silgi bulunur. (├ľ─črencilerime de ├Âdevlerini kur┼čun kalemle yapmalar─▒n─▒ sal─▒k vermi┼čtim sonralar─▒.) M├╝rekkepli kalem -hele dolmakalem- hi├ž ta┼č─▒yamam, ta┼č─▒sam da taamm├╝den kaybederim hep; biri ister bir ┼čey yazmak i├žin, onda gider, kaybolur. K├ó─č─▒da gelince; ├Âzel de─čil, en s─▒radan blok defterler, yar─▒m dosya k├ó─č─▒tlar─▒ kullan─▒r─▒m; dolay─▒s─▒yla ajanda falan ta┼č─▒yamam.

Yazman─▒n mek├ónla nas─▒l bir ili┼čkisi oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝yorsunuz? Yazmak i├žin hususi olarak gitti─činiz bir yer var m─▒d─▒r? ├ľzellikle ─░stanbulÔÇÖdaki yaz─▒ mek├ónlar─▒n─▒z nerelerdir?

Yazman─▒n mek├ónla ilgili oldu─čuna inananlardan─▒m; ama bu mek├ón kesinlikle benim evimdir. Yazaca─č─▒m mek├ónda kitaplar olmal─▒. Demek ki k├╝t├╝phane de benim i├žin yazabilece─čim bir mek├ónd─▒r; ama buna gerek olmad─▒. ├çal─▒┼čt─▒─č─▒m mek├ónda ses olmamal─▒, i├žeriye ikinin biri ├žay kahve getiren biri bile girmemeli. Bizim hane ahalisi bu durumu bildi─či i├žin ben yazarken bu gibi servislerde bulunmazlar, kendim ├ž─▒kar al─▒r─▒m gerekiyorsa

├ľte yanda yazarken d─▒┼čar─▒da bir vincin ├žal─▒┼čmas─▒, pencerelerini de─či┼čtiren kom┼čudan gelen matkap sesi yazma istencimi kesinlikle yok eder. ─░stanbulÔÇÖda bir yaz─▒ mek├ón─▒m yok ise de yazaca─č─▒m hik├óyeler i├žin yakalad─▒─č─▒m g├Âr├╝nt├╝ler, imgeler, ├ža─čr─▒┼č─▒m─▒ zengin bir c├╝mle veya anekdotlar olur. Bu bir yolculukta, bir parkta, bir ofiste, yaya y├╝r├╝rken yoldaÔÇŽ Her yerde bunlar─▒ not al─▒r─▒m.

Yazmaya ba┼člamadan ├Ânce yazacaklar─▒n─▒z zihninizde belirlenmi┼č olur mu yoksa tamamen oturduktan sonraki ak─▒┼ča m─▒ b─▒rak─▒lm─▒┼čt─▒r? Bazen sizi de ┼ča┼č─▒rtacak sonu├žlara ula┼čt─▒─č─▒n─▒z olur mu?

Yazacaklar─▒m─▒ zihnimde ├Ânceden kesin ├žizgilerle belirledi─čim de olur ama bu ├žok azd─▒r. Biraz, kar─▒┼č─▒k bir adam─▒m san─▒r─▒m. Zihnimde yazacaklar─▒m u├žu┼čur polenler gibi ama not ald─▒─č─▒m imgelerde hik├óyenin ├žekirde─či ve o ├žekirdekte o hik├óyenin ├žat─▒s─▒ vard─▒r. Hele ┼ču konuda bir hik├óye yazay─▒m diye hi├ž d├╝┼č├╝nmem, ama ├Âyle bir konu olur ki o kendisi gelir kap─▒m─▒ ├žalar ve ÔÇśbeni yazÔÇÖ der veya bir yerde onunla ilgili yazmam gerekti─činin i┼čaretlerini al─▒r─▒m. Gerekiyorsa onunla ilgili notlar, imgeler, c├╝mleler biriktiririm; sonra oturup yazmak kal─▒r.┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬áErdem Bayaz─▒t’─▒n Mektubu-13.12.1983Ôľ║

Yazmaya oturmakÔÇŽ ─░┼čte burada problem ya┼čar─▒m. Ya da─č─▒n─▒k bir insan─▒m veya zaman─▒ hizaya getiremiyorum san─▒r─▒m. Yazmam i├žin o ama├žla oturabilmeliyim. Bu ger├žekle┼čtikten sonra yazmada zorlanmam; ama oturmam da kolay olmaz; bir, birka├ž ay─▒ bulur. Bazen bamba┼čka bir ┼čey olur; birikmi┼č imgelerde birbirine benzeyenleri bir araya getiririm. O darmada─č─▒n─▒k g├Âr├╝nen imge k├╝mesinin kendi aralar─▒nda anla┼č─▒p kayna┼čt─▒k

lar─▒n─▒ g├Ârd├╝─č├╝mde, g├Ârd├╝klerim bana bir hik├óyenin do─čmakta oldu─čunu f─▒s─▒ldar zaten. B├Âyle durumlarda yazmaya ├žabuk otururum.┬á Yazmaya ba┼člad─▒ktan sonra hik├óyenin ├žat─▒s─▒ bile y├Ân de─či┼čtirebilir.

Daktilo d├Âneminde yazaca─č─▒m hik├óyeyi dosya k├ó─č─▒tlar─▒na yazar sonra oradan daktiloya ├žekerdim. ┼×imdi, ├Âyle de─čil; yazaca─č─▒m ├Âyk├╝n├╝n m├╝sveddesini ├Ânceden k├ó─č─▒tlara yazmam; bilgisayar─▒n ba┼č─▒na otururum, hik├óyeyi (silerek, d├╝zelterek) yine orada bitiririm. ├ľzetle bu konuda belirlenmi┼č kurallar─▒m yoktur.

Bir yazar olarak yaz─▒ dolu bir g├╝n├╝n├╝z├╝ bize anlat─▒r m─▒s─▒n─▒z? o g├╝n├╝n├╝z├╝n plan─▒ nedir?

Yaz─▒ dolu g├╝nlerimin rengi ve tonu AzazilÔÇÖin Kap─▒s─▒nda hik├óyesini yazarken ├žok belirgin durumdayd─▒; onu aktaray─▒m: Sabah erkenden kalkt─▒m, kendimi odaya hapsettim, telefonu da yan─▒mdan kovdum, ald─▒─č─▒m notlarla ba┼č ba┼ča ge├ž saatlere kadar birka├ž g├╝n durmadan yazd─▒m. Yemek saatleri de dinlenme yerine ge├žti. Bu hik├óyeyi, bir yere gitme veya i┼č kovalama gibi araya fas─▒lalar sokmadan b├Âyle aral─▒ks─▒z yazd─▒m ve bitirdim. Ama di─čer┬á┬á hik├óyelerin yaz─▒l─▒┼č─▒ b├Âyle d├╝zenli ve belirgin olmad─▒.┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á

Yazma an─▒nda anl─▒k d├╝zeltmeler yapmadan ge├žemeyenlerden misiniz yoksa yazma s├╝reci bittikten sonra ba┼ča d├Ân├╝p d├╝zeltme yapanlardan m─▒?

Yazarken g├Ârebildi─čim aksakl─▒klara an─▒nda m├╝dahale ederim; aksi h├ólde unutabilirim. Yazma bittikten sonra ba┼ča d├Ân├╝p g├Âzden ka├žanlara tekrar bakar─▒m ve d├╝zeltirim elbette. Fakat bu konuda dergi edit├Ârlerinin ┼čik├óyette hakl─▒ olduklar─▒ k├Ât├╝ bir huyum var: Do─čru olan, birka├ž g├╝n metni demlemeye almak iken ben tutar s├Âz├╝m ona ÔÇťson tashihÔÇŁten sonra (metin ivedilikle g├Ânderilmezse evde ba┼č─▒na bir kaza gelecekmi┼č gibi veya buharla┼čacakm─▒┼č gibi) hemen postaya veririm. O metin iki g├╝n i├žinde g├Ânderi panosuna ÔÇťson g├ÂnderiÔÇŁ notu ili┼čtirilerek en az iki kere daha yenilenir. Ne yapay─▒m, b├Âyleyim.

┼×u s─▒ralarda yazacaklar─▒n─▒z aras─▒nda gelecek i├žin kafan─▒zda netle┼čen planlar─▒n─▒z var m─▒d─▒r? Payla┼čmak ister misiniz?

Hatem Tay├« Hik├óyesiÔÇÖni (Osmanl─▒ T├╝rk├žesinden yaz─▒ ├ževiri) haz─▒rlad─▒m, yay─▒nc─▒da. Bu ├žal─▒┼čma ├žok zaman─▒m─▒ ald─▒. (Bu hik├óyeyi bir yay─▒nc─▒ yay─▒mlad─▒ ama yaz─▒ ├ževiri de─čil, as─▒l metinden yola ├ž─▒k─▒larak yeniden yaz─▒lm─▒┼č bir hik├óyeye d├Ânm├╝┼č eser; orijinalli─či u├žmu┼č.) ├ľte yanda uzun zamand─▒r ├╝zerinde ├žal─▒┼čt─▒─č─▒m Osmanl─▒ T├╝rk├žesini ├Â─čretenlere ve bu dersi alanlara y├Ânelik, dersin alt yap─▒s─▒na m├╝teallik bir ├žal─▒┼čmam─▒z var. Bu ├žal─▒┼čma Osmanl─▒ T├╝rk├žesini ├Â─čretmeyi de─čil alt yap─▒ birikimi elde etmeyi ama├žl─▒yor. ÔÇťK├╝ll├╝ cahil├╝n cesurunÔÇŁ fehvas─▒nca bir echelin bu i┼če cesaret etmesi gerekiyordu; ettik. Bilmiyorum ├╝stesinden gelebilir miyiz? Ayr─▒ca bu ├žal─▒┼čmalardan f─▒rsat bulduk├ža hik├óye yaz─▒l─▒yor ve d├Ârd├╝nc├╝ kitap dokunuyor.

Tan─▒nmayan bir yazar ile tan─▒nan bir yazar olman─▒n aras─▒ndaki e┼či─či nas─▒l atlad─▒n─▒z?

├çok tan─▒nm─▒┼č bir yazar oldu─čumu sanm─▒yorum; tan─▒nm─▒┼čl─▒─č─▒m varsa bunun hik├óye ile ilgili olanlarla s─▒n─▒rl─▒ oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝yorum. Bir e┼čik atlad─▒m m─▒? Atlad─▒ysam hangi e┼čikteyim? Buna ben karar veremem; ama hik├óyeye (arada kesintiler olsa da) 20 dolu y─▒l─▒n─▒ vermi┼č bir emektar olarak bidayette bulunmad─▒─č─▒m─▒z erbab─▒n─▒n malumlar─▒d─▒r.

Gen├ž bir yazarken yapm─▒┼č oldu─čunuz ama ┼čimdi ÔÇťb├Âyle yapmama gerek yokmu┼čÔÇŁ dedi─činiz bir ┼čey var m─▒?

Var tabii.┬á ─░lk kitab─▒m─▒n (├çi├žekler Kesmi┼čti Sel├óm─▒) bas─▒lmas─▒na acele etti─čimi d├╝┼č├╝n├╝yorum. Deneyimsizdik, yay─▒n d├╝nyas─▒n─▒n girdilerini ├ž─▒kt─▒lar─▒n─▒ bilmiyorduk. Kitab─▒ basan gayretli dostlar─▒m da ayn─▒ durumdayd─▒ ├╝stelik ama o kitap ├╝├ž bask─▒ yapt─▒. ─░lk iki bask─▒da benim ka├ž─▒rd─▒─č─▒m incelikler, g├Âzden ka├žanlar, dizgi hatalar─▒ son bask─▒da giderildi.

Gen├ž yazar adaylar─▒n─▒n kendilerini geli┼čtirmelerinin yolu nerelerden ge├žmektedir? Mesela yerel gazetelere yazmak m─▒? Edebiyat dergilerini kovalamak m─▒? Yoksa kendi kendine yaz─▒p kendi yolunu ├žizmek mi?

Okumaktan ge├žiyor. Bol okumak, yazmay─▒ en son d├╝┼č├╝nmek. Yerel gazetelerde, internet sitelerinde veya g├╝nl├╝k gazetelerde yazmak, yazara yazd─▒─č─▒ t├╝rde eklemeler yapabilir; ama bir ├Âyk├╝ veya roman yazar─▒ bunlardan birinde alan─▒ d─▒┼č─▒nda ┼čeyler yaz─▒yorsa bunun as─▒l i┼čine bir katk─▒s─▒ olaca─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝nm├╝yorum.
Daha ileri giderek, bunun, yazar─▒n yazma enerjisini as─▒l alan─▒n─▒n d─▒┼č─▒nda bir yerlere kayd─▒raca─č─▒n─▒ ve sahip oldu─ču potansiyeli eksiltip t├╝ketece─čini s├Âyleyece─čim.

Yazar adaylar─▒n─▒n ├╝lkemizdeki edebiyat d├╝nyas─▒ taraf─▒ndan yeterince te┼čvik edildi─čini d├╝┼č├╝n├╝yor musunuz?

Yazar adaylar─▒ndan ├Ânce yazarlar─▒ i├žine almal─▒ konunun. ├ťlkemizde sanat adam─▒n─▒n de─čeri herkes├že malumdur. ┼×u kadar─▒n─▒ s├Âyleyeyim: Kaliteli bir ├╝r├╝n├╝n i├žinde saklad─▒─č─▒ g├╝zellik, kendi piyasas─▒nda zaman─▒nda g├Âr├╝lemiyor bizde. Aday─▒ b─▒rak─▒n, kendisini kan─▒tlam─▒┼č yazarlar bile neler ├žektilerÔÇŽ En yak─▒nlarda Hasan Ali Topta┼č, ilk kitab─▒n─▒ yay─▒mlayacak yay─▒nc─▒ bulamad─▒; o kitab─▒ koliler h├ólinde y─▒llarca evinde saklad─▒. (┼×imdi ayn─▒ kitaba ÔÇťPeresti┼čliÔÇŁ yay─▒nevleri bask─▒ ├╝st├╝ne bask─▒ yap─▒yorlar.) ├ľte zamanlarda da b├Âyleydi bu: Tanp─▒nar hayatta iken “s├╝kut suikast─▒”ndan yak─▒nmad─▒ m─▒? ┼×imdi onsuz T├╝rk roman─▒ndan s├Âz edilemiyor. Kemal Tahir d─▒┼članm─▒┼čt─▒. O─čuz Atay “├Âte” itilmi┼čti. Cemil Meri├ž hem “g├Ârmeyenler”den hem de “i┼čitmeyenler”den ┼čik├óyet ederdi hep; “anla┼č─▒lmamak” tan yak─▒n─▒rd─▒. O d├Ânemde sa─čc─▒lar solcular─▒ g├Ârmezdi, okumazd─▒; solcular da sa─čc─▒lar─▒ g├Ârmez onlardan okumazlard─▒. ┼×imdilerde b├Âyle de─čil fakat bu k├Ârl├╝k veya sa─č─▒rl─▒k boyut de─či┼čtirerek “i├žeri” b├╝z├╝ld├╝. ┼×├Âyle: ─░ki tarafta da -s├Âz├╝m ona, ayn─▒ d├╝zlemin insanlar─▒- bu kez kendi i├žlerinden “ba┼čkas─▒” ├╝rettiler, sonra o “ba┼čkas─▒”n─▒ g├Ârmemeyi veya okumamay─▒ se├žtiler. Ne yap─▒yorlar? ─░├žine kapand─▒klar─▒ k├╝├ž├╝k ve dar ├ževrede birbirlerine g├╝zelleme d├Â┼čeyerek “edebiyat yap─▒yorlar” (“Edebiyat yapmak” bu olmal─▒).

─░lk kitab─▒n─▒z─▒ nas─▒l bast─▒rd─▒n─▒z? Yahut bast─▒rana kadar ne gibi g├╝├žl├╝klerle kar┼č─▒la┼čt─▒n─▒z?┬áBu soruya da ba┼čka bir vesileyle de─činmi┼čtim: O kitab─▒n (├çKS) da bir hik├óyesi var: 1991ÔÇÖde bir ilimizde Anadolu LisesiÔÇÖnde y├Ânetici olarak

├žal─▒┼č─▒yordum. Orada tan─▒┼čt─▒─č─▒m sanatk├ór dostlar─▒m Mehmet ve ├ľmer Erdo─čanÔÇÖlar ├ž─▒karmakta olduklar─▒ Ayane dergisine -hakl─▒ olarak- benden destek beklediler; elimden geldi─či kadar oldum da. Hik├óyeci K├ómil Ye┼čil de orada ├Â─čretmendi. O da destek oldu. (O dergi fizik olarak amat├Âr gibi dursa da m├╝nderecat─▒ ve dosyalar─▒ ile kuzeyin ─░kindi Yaz─▒lar─▒ÔÇÖyd─▒. Boyundan b├╝y├╝k i┼čler yapt─▒ Ayane.) Erdo─čanlar, hik├óyelerin ge├žmi┼čini, beni ┼čahsen tan─▒madan da biliyorlard─▒. Mehmet bir g├╝n, ÔÇťAbi biz basar─▒z bu kitab─▒ be, neden olmas─▒n?ÔÇŁ dedi ve bu soru e yleme d├Ân├╝┼čt├╝. ├ľmer ve Mehmet Erdo─čanlar─▒n gayretiyle ├ž─▒kt─▒ o kitap ├Âzetle. ─░lklerin acemili─či hep olmu┼čtur. Bir k─▒sm─▒ benden kaynaklanan hatalarla ├ž─▒kt─▒.

Mehmet ├ç─▒narl─▒’n─▒n Mektubu: 30.10.1973 (Lise 2’nci s─▒n─▒fta iken)Ôľ║

─░lk kitab─▒n─▒z─▒n heyecan─▒, beklentileri nelerdi? Beklentilerinizle ger├žek hayat birbiriyle ne kadar ├Ârt├╝┼čt├╝? Sat─▒┼č, etki, hakk─▒nda konu┼čulma gibi.

─░lk kitab─▒m─▒z herkes gibi bizim de ilk g├Âz a─čr─▒m─▒zd─▒. Bas─▒lmas─▒ kolay olmad─▒. E┼čimden d├Ârt bilezik alm─▒┼čt─▒m ├Âd├╝n├ž; kitap o bileziklerle bas─▒ld─▒. Kar┼č─▒lad─▒m m─▒? Evet. O kitap yeterli ilgiyi g├Ârd├╝. Kitapla ilgili Sel├žuk ├╝niversitesinde kendisini o tarihte sokakta g├Ârsem tan─▒mad─▒─č─▒m bir bilim adam─▒ (Alim G├╝r, o zaman yrd.do├ž) bilimsel bir ├žal─▒┼čma yapt─▒ ve bu ├žal─▒┼čma ├ťniversitenin ├Âzel bas─▒m─▒yla yay─▒mland─▒. Bu, benim i├žin ├Ânemli bir motivasyon oldu. Bu kitab─▒n ├╝├ž bask─▒ yapaca─č─▒n─▒ hi├ž d├╝┼č├╝nmemi┼čtim.

Yazar─▒n ekonomik┬á├Âzg├╝rl├╝─č├╝ hakk─▒nda ne d├╝┼č├╝n├╝yorsunuz?

├ťlkemizde yazarl─▒k para getiren bir meslek de─čil. Bu bilindi─či i├žin hi├žbir yazar da para kazanmak i├žin kitap yazmaz. Kalemiyle ge├žinen yazar say─▒s─▒ (k├Â┼če yazarlar─▒n─▒ ve g├╝ncel konularda, duman t├╝terken kitap yazanlar─▒ kastetmiyorum; bunlardan ilki yaz─▒c─▒ di─čeri -vakÔÇÖan├╝vis de de─čil- zab─▒t k├ótibi) bir elin parmaklar─▒n─▒ ge├žmez. En kabaday─▒ yazar─▒n b├╝t├╝n kitaplar─▒n─▒n geliri Sibel CanÔÇÖ─▒n veya TarkanÔÇÖ─▒n bir gecede elde etti─či gelire ula┼čamaz.

Yarl─▒ktan kazand─▒─č─▒n─▒z ilk paray─▒ hat─▒rl─▒yor musunuz?

Yukar─▒da de─čindi─čim gibi, ald─▒─č─▒m parayla e┼čimden ├Âd├╝n├ž ald─▒─č─▒m bilezikleri iade ettim. Son iki y─▒lda yay─▒mlanan iki ├Âyk├╝ kitab─▒mdan ald─▒─č─▒m miktar d├Ârt de─čil birer bilezik eder miydi, bilmiyorum hesap etmedim.

─░yi bir yazar olmay─▒ ba┼čar─▒rken hayatta erteledi─činiz ya da ba┼čar─▒s─▒z oldu─čunuz bir ┼čeyler var m─▒? Yazar─▒n aile ili┼čkilerinin geri planda kald─▒─č─▒ olur mu?┬á

Yazmaktan dolay─▒ erteledi─čim i┼čler olmad─▒; tersi oldu. Mai┼čet derdiyle bo─ču┼čtum. ─░nan─▒lacak gibi de─čil ama ger├žek: Mezun oldu─čum liseyi ve ald─▒─č─▒m resmi e─čitimi -├╝lkemi yurt d─▒┼č─▒nda temsil noktas─▒nda- bir problem olarak g├Âren anlay─▒┼č─▒ mahkemeye vermi┼čtim; hayat─▒m─▒n 10 y─▒l─▒ ├╝lkemin mahkemelerine ÔÇťka┼člar─▒m─▒ g├Âzlerimin ├╝zerine kendim yerle┼čtirmedi─čimiÔÇŁ anlatmakla ge├žti. H├ól├ó da haklar─▒m─▒ alamad─▒m. Ba┼čka s├Âze gerek var m─▒?

Kendinizi yazarak ifade etmekten ba┼čka hangi sanat dallar─▒yla ifade etmek isterdiniz? Sanat─▒n farkl─▒ dallar─▒na ilginiz var m─▒d─▒r?

Resim sanat─▒na, musikiye ve sinemaya ilgiliyim. Bir musiki aletini ├žalmay─▒ bilmiyorum. Bundan daha b├╝y├╝k gab├«lik olabilir mi? Sinema sanat─▒n─▒ harikulade bir dal olarak g├Âr├╝yorum ve sinema dilinin ne kadar etkili bir dil oldu─čunun fark─▒nday─▒m. Elimden tutan ve yol g├Âsteren biri olsayd─▒ sinema y├Ânetmeni olmak isterdim.
_______________________________________
T├╝rk Edebiyat─▒ Dergisi, Say─▒ 508, ┼×ubat 2016