R.SEYHAN’la BANA H─░KAYE ANLAT-ma ├çER├çEVES─░NDE KEND─░NE YABANCILA┼×MA’y─▒ Konu┼čtuk/Senem GEZERO─×LU

 

S├Âyle┼čen: Senem Gezero─člu
Recep SeyhanÔÇÖla Bana Hik├óye Anlat-maÔÇÖdan Hareketle ┬áPsikanalitik-Ontolojik┬áEdebi Metin Tahlilleri ve ÔÇťKendine Yabanc─▒la┼čmaÔÇŁya Dair S├Âyle┼či

1- ├ľncelikle ÔÇťkitab─▒n─▒z hay─▒rl─▒ olsunÔÇŁ diyerek s├Âze ba┼člamak istiyorum. Bana Hik├óye Anlat-maÔÇÖda ├Âyk├╝lerinizden farkl─▒ bir Recep Seyhan g├Ârd├╝m. Bana g├Âre ara┼čt─▒rma-inceleme-tahlil t├╝r├╝ndeki bu ├žal─▒┼čman─▒z di─čer eserlerinizi a┼čan bir ├Âzelli─če sahip. Ele ald─▒─č─▒ metnin d├╝nyas─▒na farkl─▒ kap─▒lar aralamas─▒, tematik a├ž─▒dan da─č─▒lmay─▒p sadece ontolojik ve psikolojik tahlillere odaklanmas─▒, bunu da di─čer alanla ve kuramlarla desteklemesi bak─▒m─▒ndan k─▒ymetli bir eser. Bu kitab─▒n haz─▒rl─▒k a┼čamas─▒ nas─▒ld─▒ ve ne kadar s├╝rd├╝, Recep Seyhan neden b├Âyle bir kitap haz─▒rlamaya ihtiya├ž duydu desem?

Asl─▒na bakarsan─▒z, kitaba tasarlanm─▒┼č bir haz─▒rl─▒kla ba┼člamad─▒m. Her ┼čey kendi tabii ak─▒┼č─▒ i├žinde geli┼čti. Ha, ┼ču oldu. Daha ├Ânce ├Âyk├╝ de─čerlendirmeleri yazm─▒┼čt─▒m. Epey zaman sonra onlara d├Ân├╝p bakt─▒m ki o de─čerlendirmeler benzerleri gibi; yani i├žine biraz ÔÇťkuramÔÇŁ sosu eklenmi┼č, bilgilendiren ve konum belirleyen, tematik ÔÇťde─čerlendirmeÔÇŁler. Bir vesileyle de─činmi┼čtim: Ortada ├žok├ža de─činiler, geni┼č zamanl─▒ tespitler, bol bol da g├╝zellemeler vard─▒. Dolay─▒s─▒yla bol miktarda ÔÇťde─činmenÔÇŁ var, m├╝spit (tespit eden, konum belirleyen) var zaten; ne yapm─▒┼č oluyorum ki ben?ÔÇŁ diye sordum kendime. Bunun, o de─činileri yazana da kitab─▒n yazar─▒na da kayda de─čer bir katk─▒s─▒ yoktu bizce. Bu arkada┼člar─▒m─▒z─▒n emeklerini hafife alm─▒yorum; ├Âyk├╝ye ilgiyi beslemi┼čtir o ├žal─▒┼čmalar, hik├óye g├╝ndemde kalm─▒┼čt─▒r hep, yazan insanlar g├Ânenmi┼čtir, gayrete gelmi┼čtir. ─░yi bir i┼č de yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Ne ki i┼člemin b├Âyle s├╝r├╝p gitmesini do─čru bulmuyordum, ne bileyim bir yerde t─▒kand─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝yordum ve gidi┼či ├Âyk├╝ i├žin kendimce hay─▒rl─▒ bulmuyordum. O ├žal─▒┼čmalar─▒ma d├Ânersek, orada -yetersiz olsa da- ele┼čtirel ve analitik bir dil de kullanm─▒┼čt─▒m. Buraya tutunmam gerekti─čini d├╝┼č├╝nd├╝m. ├ç├╝nk├╝ bu alanda ├Âyk├╝de de romanda da s─▒k─▒nt─▒l─▒ olmaya ba┼člayan (eskilerin tabiriyle) ÔÇťmunkab─▒zÔÇŁ bir durum vard─▒. Hemen not d├╝┼čeyim; bir bo┼člu─ču doldurma iddias─▒yla yaz─▒lmad─▒ o kitap. ─░ddialardan korkar─▒m. Bu alanda daha fazla ├žal─▒┼čmaya niyetim de yok zaten. Ben sadece durumdan vazife ├ž─▒kararak bir giri┼č yapt─▒m, bir sorumlulu─ču yerine getirdim diye d├╝┼č├╝n├╝yorum. Gerisini erbab─▒na b─▒rakal─▒m.

Ba┼ča d├ÂnersekÔÇŽ Bir i┼če yarayacaksam farkl─▒ bir ┼čey olsun dedim. S─▒rf farkl─▒l─▒k yaratmak i├žin yap─▒lan ├žal─▒┼čmalar─▒n yapay durdu─ču, bu sebeple ├žok kere ba┼čar─▒s─▒zl─▒kla sonu├žland─▒─č─▒ ve kendi i├žinde ba┼čka riskleri bulundu─ču ├Ân bilgisine sahiptim. Dolay─▒s─▒yla bu da ├žal─▒┼čmama mahez olamazd─▒. Kendime saklad─▒─č─▒m daha ba┼čka sebeplerle de bu nokta benim tarz─▒ma uymayan bir ┼čeydi zaten. Orta bir yol bulmal─▒y─▒m dedim: Ele┼čtirel bir bak─▒┼č─▒ giyinerek tahlil yapay─▒m diye d├╝┼č├╝nd├╝m. Yapt─▒─č─▒m i┼čin; kitab─▒n yazar─▒na, ├Âyk├╝ yazarlar─▒na, ├╝niversite ├Â─črencilerine, dahas─▒ okuyucuya bir katk─▒s─▒ olsun dedim. (Bu, ÔÇťezelden ├Â─čretmenÔÇŁ olan yap─▒mla da ilgilidir -benzetme bir ├Â─črencime ait-.) Mehmet KaplanÔÇÖdan sonra bu alandaki ├žal─▒┼čmalar─▒n -baz─▒ ├žal─▒┼čmalar olmakla birlikte araya giren zamanla k─▒yasland─▒─č─▒nda- yeterli olmad─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝nd├╝m. Bu arada ├Âyk├╝ kuram─▒ ├╝zerine birka├ž yaz─▒ yazm─▒┼čt─▒m. O yaz─▒lardan bana olumlu d├Ân├╝┼čler olunca onlara devam edeyim diye d├╝┼č├╝nd├╝m. ├ľte yanda az ├Ânce de─čindi─čim o kafamdaki d├╝┼č├╝nceyi eyleme ge├žirmek ├╝zere bir tahlil yaz─▒s─▒ yazd─▒m. Rasim abi o ├žal─▒┼čmay─▒ ilgi ile okudu─čunu s├Âyledi: ÔÇťFelsefeye vuk├╗fiyetini bilmiyordum. Bu yaz─▒lara devam et l├╝tfenÔÇŁ dedi. Ustan─▒n da y├╝reklendirmesiyle pe┼č pe┼če analitik-ele┼čtirel tahliller yapt─▒m ve bunlar─▒n ├žo─čunu yay─▒mlad─▒m. Yukar─▒da de─čindi─čim ÔÇťde─činiÔÇŁlerden se├žti─čim temaya uygun olanlar─▒ analitik-ele┼čtirel bir tahlile tabi tutarak yeniden yazd─▒m. Bakt─▒m ki gidi┼čat bir kitaba do─čru evriliyor. Alt─▒ ay temalar─▒m─▒ destekleyen felsefi, psikanalitik kaynak kitaplar okudum. Notlar ald─▒m. Kitab─▒n yaz─▒l─▒┼č─▒ da bir alt─▒ ay s├╝rd├╝. Kitab─▒n ├ž─▒k─▒┼č hik├óyesi ├Âzetle bu.
G├Âr├╝┼člerine ├Ânem verdi─čim de─čerli bir insan, kitab─▒n ├žok farkl─▒ oldu─čunu ama orada i┼čledi─čimiz temalar─▒n ├Âyk├╝lerimize de yans─▒mas─▒ gerekti─čini s├Âyledi. O dostumuzun son iki kitab─▒m─▒z─▒ okumam─▒┼č olabilece─čini d├╝┼č├╝nd├╝m; ├ž├╝nk├╝ kitapta i┼čledi─čim ana tema (varl─▒k bilinci, varolu┼č problemi) AzazilÔÇÖin Kap─▒s─▒ndaÔÇÖda en az d├Ârt; Metal ├çubuklar─▒n Dans─▒ÔÇÖnda ise ├Âne ├ž─▒kan ├Âyk├╝lerde i┼členmi┼č konulard─▒r. Bir ├Âyk├╝m├╝zde de ┼čeylerin ÔÇśvarÔÇÖl─▒─č─▒ ve insanla b├╝t├╝nle┼čen taraf─▒ i┼člendi. Bunlar─▒n yerini i┼čaretlemek bana d├╝┼čmez. Bu hik├óyelerden ├╝├ž├╝ incelendi. (Biri, T├╝rk Edebiyat─▒ dergisinde yay─▒mland─▒. Di─čer ikisinin ise iki farkl─▒ ele┼čtirmen taraf─▒ndan bu ├žer├ževede daha kapsaml─▒ incelendi─čini ve yay─▒mlanmak ├╝zere dergilere g├Ânderildi─čini biliyorum (Kas─▒m 2017).

2-┬á├ť├ž b├Âl├╝mden olu┼čan kitab─▒n─▒z─▒n ilk b├Âl├╝m├╝ ÔÇť├ľyk├╝ Yaz─▒lar─▒ÔÇŁ, ikinci b├Âl├╝m ÔÇťOntolojik-Psikolojik Metin TahlilleriÔÇŁ, ├╝├ž├╝nc├╝ b├Âl├╝mse ÔÇťGen├ž ├ľyk├╝c├╝ye Mektuplar, De─činilerÔÇŁ. ─░lk b├Âl├╝mde okuru kitaba haz─▒rlamak amac─▒yla ├Âyk├╝-hik├óyeye dair genel bir giri┼č s├Âz konusu. ─░kinci b├Âl├╝mde ise, ├Âzellikle ├╝zerinde durdu─čum kuramsal okumalar ve kendine yabanc─▒la┼čma temas─▒ metin merkezli bir yakla┼č─▒mla ele al─▒nm─▒┼č. ├ť├ž├╝nc├╝ b├Âl├╝mde de gen├ž ├Âyk├╝c├╝lere mektuplar─▒, ├Âyk├╝ye dair tavsiye ve notlar─▒ okuyoruz. ├ľzellikle ikinci b├Âl├╝mdeki metinleri neye g├Âre se├žtiniz desem? Bunlar kitab─▒n omurgas─▒n─▒ olu┼čturacak ve ├Ânceden se├žilmi┼č metinler miydi yoksa kitab─▒n ┼čablonu belliydi de metinler ona g├Âre mi tercih edildi?

Bu konuda bana ┼č├Âyle bir ele┼čtiri geldi (mealen): ÔÇť├ľyk├╝de kendini kan─▒tlam─▒┼č, ba┼čar─▒s─▒n─▒ tescillemi┼č yazarlar─▒ se├žmi┼čsiniz. Bu yazarlar─▒n haklar─▒nda yaz─▒lmaya ihtiya├žlar─▒ yok. Gen├ž yazarlara y├Ânelmeniz daha iyi olmaz m─▒yd─▒?ÔÇŁ ├ľncelikle, edebiyat d─▒┼č─▒ bir maslahata (e┼č dost g├Ân├╝llemeye, ahbap-├žavu┼č ili┼čkilerine, ÔÇťarkada┼čÔÇŁa k─▒yak ├žekmeye, bir yay─▒nevini g├Âzetmeye) y├Ânelik i┼č ve i┼člemleri ele┼čtiren biri olarak; bir yazar─▒n, hakk─▒nda ÔÇťyaz─▒lmaya ihtiyac─▒n─▒n varl─▒─č─▒n─▒ veya yoklu─čunuÔÇŁ hi├ž d├╝┼č├╝nme(di)m. O kitapta yak─▒ndan tan─▒d─▒─č─▒m bir yazar dostumu ele┼čtirdim; ama eskilerin “adalet, e┼čyay─▒ yerine koymakt─▒r” s├Âz├╝ fehvas─▒nca hakk─▒n─▒ da teslim ederek.┬áO hik├óyecimiz,┬ád├Ân├╝p de bana g├Ân├╝l koymad─▒─č─▒ gibi kendisine yara┼č─▒r bir olgunlukla kar┼č─▒lad─▒. Daha tan─▒nm─▒┼č bir yazar─▒m─▒z ise kendisinden bekledi─čim bir olgunlukla te┼čekk├╝r etti ve ele┼čtirilerimden istifade etti─čini ve dikkate alaca─č─▒n─▒ s├Âyledi.
Ger├ži kitapta ÔÇťgen├ž yazarlarÔÇŁ da var ama yine de yukar─▒da al─▒nt─▒lad─▒─č─▒m ele┼čtiri can─▒m ba┼č─▒m ├╝st├╝ne. Ben de ├Âyle d├╝┼č├╝n├╝yorum. Peki, olan ne? ┼×u: Yukar─▒da de─čindi─čim gibi se├žilen yazarlar─▒n ├╝├ž├╝ d─▒┼č─▒nda di─čerleriyle ilgili daha ├╝├ž-d├Ârt y─▒l ├Ânce ÔÇťde─činiÔÇŁ yazm─▒┼čt─▒m. (Bunlar, o yaz─▒lar─▒n yay─▒mland─▒─č─▒ dergilerin ge├žmi┼č y─▒llara ait say─▒lar─▒nda vard─▒r) Onlardan se├žti─čim temaya uygun olanlar─▒ tekrar se├žtim ve yeniden yazd─▒m. ÔÇťKendini kan─▒tlam─▒┼čÔÇŁ ├╝├ž yazar─▒n se├žimi ise metinlerinin temam─▒za tam da uyumuyla ilgilidir. TemaÔÇÖm─▒za gelince: Metinden ├Ânce se├žti─čim temalar vard─▒. Belirsizler-bo┼čluklar, hakikatin sakl─▒l─▒─č─▒, varl─▒k bilinci gibi. ─░lk temay─▒ edebiyat─▒m─▒zda yo─čun olarak i┼čleyen bir yazard─▒r Topta┼č. Ana temam─▒za ili┼čkin bol malzeme sunan bir metni, s─▒rf yazar─▒ ├╝nl├╝ diye se├žmemeli miydik? Bir de ├Âteden beri ÔÇť┼čeylerÔÇŁ beni ├žok ilgilendirmi┼čtir. ┼×eyler, yani varl─▒k, nesneler, e┼čyaÔÇŽ Buna ba─čl─▒ olarak varolu┼č, ┼čeylerin i├žindeki/arkas─▒ndaki g├Âr├╝ng├╝lerÔÇŽ Varl─▒k kendi i├žinde varolu┼ču; o varolu┼čsal problemleri; o yabanc─▒la┼čmay─▒; yabanc─▒la┼čma da ÔÇťkendine yabanc─▒la┼čmaÔÇŁy─▒ davet etti. Bunlar da metne ontolojik yakla┼č─▒m─▒. Konu budur. Gen├ž ├ľyk├╝c├╝lere Mektuplar b├Âl├╝m├╝ ise ├Âyk├╝ at├Âlyesinde verdi─čimiz derslerdeki konu┼čmalar─▒m─▒zdan al─▒nan notlardan ├ž─▒kt─▒.

3 -ÔÇť├çal─▒┼čmam─▒z, ontolojik ve psikanalitik y├Ântem a─č─▒rl─▒kl─▒ olsa da kendimizi hi├žbir ele┼čtiri kuram─▒n─▒n verileriyle kay─▒tl─▒ hissetmeden ├Âzg├╝r bir hermen├Âtik alanda dola┼čt─▒k.ÔÇŁ diyerek ├žal─▒┼čma y├Ânteminizden bahsetmi┼čsiniz. Kitaptan da anla┼č─▒laca─č─▒ ├╝zere Heidegger, Lacan, Jung, Barthes, Husserl, Ric┼ôur┬ába┼čta olmak fenomenolojiden hermen├Âtike, psikanalizden arketipe, yap─▒salc─▒ dilbilimden yap─▒s├Âk├╝m├╝ne ├žok ├že┼čitli bir okuma alan─▒ olu┼čturulsa da ontolojik-psikolojik y├Ântem merkeze al─▒nm─▒┼č. Hepsini bir arada kullan─▒rken bunu ba┼čta tutman─▒z─▒n sebebi nedir acaba? Sizce psikanalitik yakla┼č─▒m bir metni ├ž├Âz├╝mlemede di─čerlerinden daha m─▒ ├Ânemli, daha m─▒ elzem?

Hay─▒r, daha elzem de─čil. Tespitimize g├Âre, nehrin bulundu─čumuz taraftaki yakas─▒nda psikanalitik tahlil pek denenmemi┼č. Beni bu incelemeye g├Ât├╝ren ilk saik ┼čudur: Tespitimiz do─čruysa -psikanalitik tahlil bir tarafa-ÔÇťBenÔÇÖin i├žindekilerÔÇŁ ya da alt birimleri (meleke, gar├«ze, tabÔÇÖ, hulk, miz├óc, seciye, ┼č├ókile) sadece edebiyat─▒m─▒zda de─čil teolojik kaynaklar─▒m─▒zda bile yeterince i┼členmemi┼čtir. Analitik incelemeden s├Âz ediyorum. Alt birimlerini ge├žtik edebiyatta nefisin kendisinin i┼členmesi bile s─▒n─▒rl─▒d─▒r. O da Tasavvuf Edebiyat─▒ÔÇÖndaki nefise y├Ânelik manzumeler, YunusÔÇÖun Risalet├╝ÔÇÖn NushiyyeÔÇÖsi, Bekta┼či gelene─čindeki ┼čathiyeler… Rasim ├ľzden├ÂrenÔÇÖin ─░t hik├óyesi akl─▒ma geliyor bir de. Mensur alanda, tasavvuf ve ilm├╝hal kitaplar─▒nda ise ÔÇťBenÔÇŁ nefis ile e┼čde─čer g├Âr├╝lm├╝┼č ve nerede g├Âr├╝l├╝rse ezilmesi ÔÇťemredilmi┼čtirÔÇŁ. Kitapta de─čindim, ÔÇťnefisÔÇŁ yok edilmesi gereken bir ┼čey de─čil, tanr─▒la┼čmaya meyilli karakteri sebebiyle ├ž─▒k─▒nt─▒lar─▒ b├╝k├╝lmesi gereken (munkaÔÇÖ) bir ┼čeydir; fakat unutmayal─▒m onda hayat da vard─▒r. Nefsin yok edilmesi intiharla e┼čde─čer bir eylemdir. Men edilen egoÔÇÖnun varl─▒─č─▒ de─čil, denetimsiz b─▒rak─▒lan nefsin bireyin varl─▒─č─▒n─▒ ele ge├žirerek ki┼čiyi tanr─▒la┼čt─▒rmas─▒d─▒r (25/43). Daha ilerisi var: Nefis, ├╝zerine kasem edilen bir ÔÇťvarl─▒kÔÇŁt─▒r (75/2). Nihai hedef BenlikÔÇÖin/egoÔÇÖnun ├Âld├╝r├╝lmesi, yok edilmesi de─čil ya┼čat─▒lmas─▒; hatta ikna edilmesi, ÔÇťmutmainÔÇŁ k─▒l─▒nmas─▒d─▒r: 89/27, 28. Dahas─▒ da var: ÔÇťBenÔÇŁ, bizzat kendisi, B├╝y├╝k G├╝n ┼čahit tutulan (ěž┘ć┘üě│┘ç┘ů) bir fenomendir: 7/172. Ben rastlamad─▒m bu noktalar─▒n irdelendi─čine. Yan─▒l─▒yorsam biri beni uyars─▒n. ┬áBiri bu. Di─čeri; bu y├Ântemi se├ži┼čimiz -yine temam─▒zla ilgili ve onunla kay─▒tl─▒/zorunlu bir tercihtir. Bu tercihe bizi g├Ât├╝ren saik de metnin kendisi olmu┼čtur. Mesela Topta┼čÔÇÖ─▒n metnini incelerken psikanalitik tahlil de─čil fenomolojik tahlil ├Âne ├ž─▒kt─▒. Niye b├Âyle oldu? O metin, psikanalitik tahlile de─čil fenomenolojik tahlile uygundu ├ž├╝nk├╝. Bu a├ž─▒klamam─▒z di─čerlerinin cevab─▒n─▒ da i├žkin san─▒yorum.

4- Biraz da kendine yabanc─▒la┼čma konusuna de─činsek. Kendine yabanc─▒la┼čma sizce g├╝n├╝m├╝z insan─▒n─▒ modernizm-postmodernizm etkisiyle ku┼čatan bir ├žember mi yoksa kendine yabanc─▒la┼čma ile ba┼člayan ya da son bulan bu aray─▒┼č, ├Âteden beri var olan bir ┼čey mi? Yapt─▒─č─▒n─▒z metin tahlillerinden de hareketle ne s├Âylersiniz?

Yabanc─▒la┼čma, varl─▒k problemiyle do─črudan ilgilidir ve evrensel bir konudur. Aray─▒┼č─▒n temelinde hakikat-varl─▒k konusu vard─▒r. Varl─▒k konusu bizde de i┼členmi┼čtir: IX. ve X. yyÔÇÖlarda Me┼č┼ča├«lerin tart─▒┼čmalar─▒, ─░hvan-─▒ Safa ve Beyt├╝ÔÇÖl-HikmeÔÇÖdeki tart─▒┼čmalar, kelam bilginlerinin tart─▒┼čmalar─▒ vb. Bu merkezlerde ├Âzellikle AllahÔÇÖ─▒n ÔÇśvarÔÇÖl─▒─č─▒ derinlemesine didiklenmi┼č hatta tart─▒┼č─▒lm─▒┼č bile ama insan─▒n ÔÇśvarÔÇÖl─▒─č─▒n─▒n tart─▒┼č─▒lmas─▒n─▒ (ÔÇśyarat─▒l─▒┼čÔÇÖ─▒n─▒, ÔÇśkimÔÇÖ ve ÔÇśne oldu─čuÔÇÖnu de─čil ÔÇśvarÔÇÖl─▒─č─▒n─▒) na├žizane yeterli g├Ârmedim.

Aray─▒┼č, d├╝┼č├╝nen insan i├žin m├╝temadidir. Belki de, yabanc─▒la┼čman─▒n bir alt birimi olan kendine yabanc─▒la┼čma dedi─čimiz ┼čey, insan─▒n kendisini aramaya ├ž─▒kmas─▒ s─▒ras─▒nda ya┼čad─▒─č─▒ h├óllerdir. Konu ÔÇťvarolu┼č┼čsal yabanc─▒la┼čmaÔÇŁ ba─člam─▒nda -mevcut i├žeri─čiyle- bize modernizmle bula┼čan ithal bir problemdir. Nereden ithal? 200 y─▒ld─▒r nereden ithal ile me┼čgul isek oradan.

G├╝n├╝m├╝zde yabanc─▒la┼čmay─▒ tetikleyen itkileri ┼č├Âylece belirleyebiliriz: Metropoller, medya ve ileti┼čim ara├žlar─▒ (internet kanallar─▒, smart tvÔÇÖler, bilince gizlice d├Â┼čenen subliminal iletiler, bu i├žerikte film ve rekl├ómlar, bilgisayar oyunlar─▒) modernizmin sunumlar─▒, kapitalin egemenli─či, bask─▒c─▒ y├Ânetimler, sava┼člar, k├╝reselle┼čme vb.

Anla┼č─▒laca─č─▒ gibi kavram, t├╝m├╝yle bir medeniyet kriziyle gelen bir tufand─▒r. Kavram─▒n Bat─▒ÔÇÖda bir mesele olarak do─ču┼čunun temelinde ise ÔÇťBenim varl─▒─č─▒m─▒n ikamesi i├žin senin yok olman gerekiyor” d├╝┼č├╝ncesi vard─▒r. Bu d├╝┼č├╝ncenin temelinde iki de d├╝nya sava┼č─▒ ya┼čand─▒. Haliyle bu d├╝┼č├╝nce, son 150 y─▒l─▒n filozoflar─▒n─▒n da meselesi oldu. Bu da felsefeye ve dile yeni kavramlar─▒n, adland─▒rmalar─▒n girmesi; d├╝┼č├╝ncede, anlamda, anlat─▒m ve yorumbilimde yeni a├ž─▒l─▒mlar demekti.

Biz, edebiyatta kendine yabanc─▒la┼čmay─▒ ve onun ileri d├╝zeyi olan ba┼čkala┼č─▒m konusunu ilk i┼čleyen yazar─▒n Kafka oldu─čunu ├Â─črendik. Ba┼čka konularda oldu─ču gibi bu hususta da zehirlendik.

-Bunu biraz a├žsak…

Ba┼čkala┼č─▒m (metamorfosis-transfiguration) konusunu KafkaÔÇÖdan be┼č y├╝zy─▒l ├Ânce ┼×eyh├« (vef. 1431) H├órnameÔÇÖde ironik d├╝zlemde i┼člemi┼čti. Bat─▒l─▒lar, bulgular─▒n─▒ adland─▒r─▒p kavramla┼čt─▒rarak ta┼č─▒makta ├žok ustalar. Bizimkiler kavramla┼čt─▒rmaya pek gitmemi┼čler. Nefislerine gurur gelmesin diye kitaplar─▒na adlar─▒n─▒ yazmaktan bile imtina eden bir anlay─▒┼č bu. Sonu├ž olarak biz ad─▒n─▒ ÔÇťkendine yabanc─▒la┼čmaÔÇŁ koymam─▒┼č─▒z, belki buna bir ihtiya├ž da yoktu. Konu bir medeniyet krizi olarak da ortaya ├ž─▒km─▒┼č ve insanl─▒─č─▒ tehdit boyutlar─▒na varm─▒┼č de─čildi ├ž├╝nk├╝. Bizde konu, varolu┼čumuzun tabii bir sonucu olarak g├Âr├╝lm├╝┼č. Eskiler varl─▒k i├žin v├╝c├╗d, mevcudat, ÔÇťkevniyatÔÇŁ; g├Âr├╝ng├╝ler i├žin ÔÇťzevahirÔÇŁ; varolu┼č i├žin de ÔÇťm├╝kevvenatÔÇŁ, ÔÇťhilkatÔÇŁ deyip ge├žmi┼čler. Bizde yabanc─▒la┼čman─▒n kayna─č─▒ ezel├« a─čr─▒ ile ilgilidir. Buna g├Âre d├╝nya, yaban-c─▒/yalan-c─▒ bir mek├ónd─▒r, ÔÇť├ólem-i kevn-i fesadÔÇŁd─▒r ve oraya d├╝┼čen her ÔÇťmisafirÔÇŁ bir gurbete de d├╝┼čm├╝┼čt├╝r. Buradan bak─▒l─▒nca konu, -kendine yabanc─▒la┼čma ba─člam─▒nda- ┼×eyh├«ÔÇÖden de ├Ânce mesnevilerde, halk hik├óyelerinde, Ferid├╝ddin Atar (vef. 1220)ÔÇÖ─▒n Mant─▒kuÔÇÖt- Tayr ve Harir├« (1122)ÔÇÖnin MakamatÔÇÖ─▒ gibi tahkiyeli eserlerde i┼členmi┼čtir fakat bu bizde bir medeniyet kriziyle mukayyet de─čil ÔÇťinsan├«ÔÇŁ ve bireysel idi.

5- Kitapta fazlaca dipnot, a├ž─▒klama ve ba┼čka kaynaklara g├Ânderme var. Bu a├ž─▒dan da asl─▒nda gizli bir okuma listesi ├ž─▒kar─▒yor okura. Peki, kitab─▒ haz─▒rlarken sizin en fazla destek ald─▒─č─▒n─▒z kitaplar─▒ s─▒ralaman─▒z─▒ istesek nas─▒l bir liste ├ž─▒kar ortaya? Okurlar─▒m─▒z i├žin de belki bir okuma listesi olur diyerek.

┬áKitapta dipnotlarda yararland─▒─č─▒m─▒z kaynaklar; dolay─▒s─▒yla ├žal─▒┼čmam─▒zda ├╝zerinde ├žal─▒┼čt─▒─č─▒m─▒z filozoflar, psikanalistler ├žoklukla eser adlar─▒yla birlikte yer al─▒yor. ├ľte yanda okuyucu ve gen├ž yazarlar i├žin, okuma listesine dair, Gen├ž ├ľyk├╝c├╝ye MektuplarÔÇÖda, beni ├žok rahats─▒z eden ay─▒r─▒mc─▒l─▒─č─▒n tuza─č─▒na d├╝┼čmeden bir liste verildi. Burada tekrar edersem kitap bana g├Ân├╝l koyar.

6- Bu ├žal─▒┼čman─▒z─▒n devam─▒ gelecek mi? Ya da buna benzer ba┼čka bir ara┼čt─▒rma-inceleme-tahlil kitab─▒?

┬áBu soruya da ilk sorunun cevab─▒ olarak ilgili paragraf─▒n sonlar─▒nda de─čindi─čimizden tekrar etmemek i├žin oraya havale edelim. ┼×u kadar─▒n─▒ s├Âyleyeyim; kitab─▒n ikinci bask─▒s─▒na ilave olabilir.

Cevaplar─▒n─▒z i├žin ├žok te┼čekk├╝r ederiz.
Ben te┼čekk├╝r ederim.┬áKas─▒m 2017 ┬á

__________________________________

Bu yaz─▒n─▒n kayna─č─▒: “Edebiyatta Nefsin ─░┼členmesi S─▒n─▒rl─▒d─▒r”: T├╝rk Edebiyat─▒, say─▒ 535, May─▒s 2018┬á