A─×A├ç K├ťLT├ťR MERKEZ─░NDE RECEP SEYHAN ─░LE SOHBET K├ťLT├ťR├ť

ESKADER ve A─ča├ž K├╝lt├╝r MerkeziÔÇÖnin i┼čbirli─či ile ger├žekle┼čtirilen Fatih SohbetleriÔÇÖnin konu─ču ┬áRecep Seyhan idi. Seyhan, Sohbet K├╝lt├╝r├╝ konulu konu┼čmas─▒nda ÔÇťSuhbet, orta AsyaÔÇÖdan AnadoluÔÇÖya, AnadoluÔÇÖdan Balkanlara dek sohbetler ┼čifah├« k├╝lt├╝r├╝m├╝z├╝n temelini olu┼čturmu┼čturÔÇŁ dedi.
Edebiyat Sanat K├╝lt├╝r Ara┼čt─▒rmalar─▒ Derne─či (ESKADER) ile A─ča├ž K├╝lt├╝r MerkeziÔÇÖnin d├╝zenledi─či ve her hafta cumartesi g├╝n├╝ A─ča├ž K├╝lt├╝r MerkeziÔÇÖnde ger├žekle┼čen Fatih SohbetleriÔÇÖnin be┼činci hafta (30.3.2013) konu─ču yazar Recep Seyhan oldu. Yeni ├ž─▒kan G├╝ne┼čin Do─čdu─ču Yerde┬áadl─▒ ├Âyk├╝ kitab─▒n─▒ da┬á imzalayan Seyhan, sohbetin as─▒rlar boyunca ge├žirdi─či ser├╝veni k─▒sa zamana s─▒─čd─▒rarak, zaman zaman beyitlerin e┼člik etti─či ve h├ót─▒ralar─▒n dile geldi─či dolu dolu bir program ger├žekle┼čtirdi. Program─▒ izleyenler aras─▒nda yazar ┼×erif Aydemir ile ┼čair ve yazar A. Vahap Akba┼č da bulunurken Akba┼č, sohbet ├╝stadlar─▒ ile ilgili an─▒lar─▒n─▒ payla┼čt─▒.Program─▒ sunan ve y├Âneten ESKADER y├Ânetiminden Erol Mermer, Recep SeyhanÔÇÖ─▒n bir yazar ve ├žizer olmas─▒n─▒n yan─▒nda iyi bir insan olmas─▒yla da g├Ân├╝llerde ayr─▒ bir yeri oldu─čunu dile getirirken dostane tavr─▒n─▒n hik├óyelerine de┬ás─▒zd─▒─č─▒n─▒ belirtti

Sohbetin k├╝lt├╝r├╝m├╝zde ├žok ├Ânemli bir yer tuttu─čunu anlatan Mermer, Fatih Sohbetleri gibi h├ól├ó devam eden sohbet programlar─▒n─▒n toplumun katmanlar─▒ aras─▒ndaki bilgi aktar─▒m─▒nda en ├Ânemli arac─▒lar oldu─čunu ifade etti.

KULAK MOLLALI─×I ve TAB─░P ┼×A─░RLER
Orta AsyaÔÇÖdan AnadoluÔÇÖya, AnadoluÔÇÖdan Balkanlara dek sohbetlerin ┼čifah├« k├╝lt├╝r├╝n temelini olu┼čturdu─čunu s├Âyleyen Recep Seyhan, bu durumun tek olumsuz y├Ân├╝n├╝n kayda al─▒nmamas─▒ oldu─čunu belirtti. Bu konuda yetkin olan insanlar k─▒ymetli sohbetleri kaydedilebilseydi bug├╝n├╝n bamba┼čka ┼čekillenece─či konusundaki kanaatlerini aaktaran Seyhan, y├╝zy─▒llar boyunca ciddi bir disiplin i├žinde s├╝regelen sohbetlerin bir├žok kavram─▒ dilimize kazand─▒rd─▒─č─▒n─▒, kendilerinden sonras─▒na bir gelenek de b─▒rakt─▒klar─▒n─▒ kaydeden Seyhan, bunlardan akla ilk gelenin ÔÇťkulak mollal─▒─č─▒ÔÇŁ oldu─čunu ifade etti ve ÔÇťKulak mollal─▒─č─▒” ├žok derin ve dolu bir kavramd─▒r. Bu tabir sonralar─▒ ÔÇśme┼č┼ča├«’ veya ‘me┼č┼čaiyy├╗nÔÇÖ olarak kayda ge├žmi┼čtir. Me┼č┼čaiyy├╗n, s├Âz s├Âylemede ustala┼čm─▒┼č insanlar─▒n, m├╝tebahhir zatlar─▒n┬á yolda y├╝r├╝rken yapt─▒klar─▒ sohbetlerden ve┬á┬ábirikimlerinden, onlar─▒n hallerinden bir ┼čeyler almay─▒ ifade ederÔÇŁ dedi. Sohbet gelene─činin ├ž─▒k─▒┼č noktas─▒n─▒n neresi oldu─čunu sorusuna ise ┼ču s├Âzlerle a├ž─▒kl─▒k getirdi:

ÔÇť─░slam ├Âncesinde tabiplerle ve sohbet insanlar─▒ aras─▒nda bir ba─člant─▒ g├Ârd├╝m. Daha sonralar─▒ oradan t├╝reyip, ├žo─čalarak g├╝n├╝m├╝ze kadar ula┼čt─▒.┬áBu ilginin Ashab-─▒ Suffa’ya da bula┼čt─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝yoruz. Tabiplerden k├╝lt├╝r ve sanat adam─▒, ┼čair, musiki┼činas ├ž─▒kmas─▒n─▒ buraya ba─člayabiliriz. Ashab-─▒ SuffaÔÇÖda ├žok ├Ânemli ve PeygamberimizÔÇÖe yak─▒n zatlar ve devrin ┼č├Âhretleri vard─▒. Peygamber Efendimizden i┼čittikleri hadisleri, g├╝n├╝ g├╝n├╝ne aktar─▒yor, yorumluyor ve de─čerlendiriyorlard─▒. Bir ilim ve k├╝lt├╝r meclisiydi.

Zaman i├žinde ├že┼čitli sohbet meclisleri ile geleneksel halk edebiyat─▒ ve Dede Korkut Hik├óyeleriÔÇÖnin anlat─▒c─▒s─▒, sohbetin piri say─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu eserler, sohbet k├╝lt├╝r├╝n├╝n ├Âzelliklerini ta┼č─▒maktad─▒r. Zamanla bu meclislere musiki de dahil olmu┼čtur. Bu sohbetlerde Kerem ile Asl─▒, Tahir ile Z├╝hre, Elif ile Mahmut ve Ferhat ile ┼×irin gibi halk hik├óyeleri┬á anlat─▒lm─▒┼č ve bu g├╝n├╝m├╝ze intikal etmi┼čtir. Din├« olanlardan ise Kesikba┼č Hik├óyeleri, Hz. Hamza ve Hz. AliÔÇÖnin cenkleri anlat─▒lagelmi┼čtir.ÔÇŁ

PAD─░┼×AHLARIN SOHBET ARKADA┼×LARI
B├Âylesi derinli─či olan sohbet meclislerine ÔÇťmeclis-i ├╝nsaÔÇŁ dendi─čini anlatan Recep Seyhan, bu tabirin yakla┼č─▒k olarak ÔÇťdostlar meclisiÔÇŁ anlam─▒ ta┼č─▒d─▒─č─▒n─▒ ifade etti. Bu meclislerde anlat─▒lanlar─▒n uzun zamanlar─▒n ard─▒ndan kayda ge├žildi─čini s├Âyleyen Seyhan, ÔÇťBuralarda sadece sohbet edilmezdi. Adap, edep kurallar─▒n─▒n yan─▒nda e┼čyay─▒ kullanma bi├žimi ├Â─čretilir, ├Â─črenilirdiÔÇŁ diyerek sayg─▒ ve sevgi ile karde┼člik duygusunu a┼č─▒lad─▒─č─▒na dikkat ├žekti. ÔÇťBaciyan-─▒ RumÔÇŁ ile ÔÇťAbdala-i RumÔÇŁ gibi meclisleri anmadan ge├žemeyece─čimizi vurgulayan Seyhan, tasavvufun kurumsalla┼čmas─▒n─▒n da tasavvuf sohbetlerinin yayg─▒nla┼čmas─▒nda b├╝y├╝k etkisi oldu─čunu kaydetti ve H├╝seyin Baykara meclisleri 14. Y├╝zy─▒ldan 15. y├╝zy─▒la ge├ži┼č noktas─▒nda olmas─▒ndan son derece ├Ânemli oldu─čunu vurgulad─▒.
ÔÇťHer h├╝k├╝mdar─▒n ve padi┼čah─▒n bir sohbet arkada┼č─▒ vard─▒. BaykaraÔÇÖn─▒n da sohbet arkada┼č─▒ Ali ┼×ir NevaiÔÇÖydi. Ayr─▒ca bu sohbetleri kayda ge├žmi┼č ve Mecal├╝s├╝ÔÇÖn Nefais adl─▒ nefis bir eser ortaya koymu┼čtur. Bug├╝n din felsefesi bir bilim dal─▒ olarak yeni kabul g├Ârm├╝┼čken ÔÇť─░hvan-─▒ SafaÔÇŁ meclisleri bu tart─▒┼čmalar─▒n ilklerine sahne olmu┼čtur. 16. y├╝zy─▒lda bug├╝nk├╝lerin ├žok ilerisinde tart─▒┼čmalar ya┼čanm─▒┼čt─▒r. Kel├óm bilginlerinin bu tart─▒┼čmalar─▒ndan baz─▒lar─▒ yaz─▒l─▒ kaynaklara ge├žerek bug├╝ne ta┼č─▒nm─▒┼čt─▒r. Medreselerde hocalar yeti┼čmi┼č talebeleriyle ├Âzel tart─▒┼čma meclisleri olu┼čtururlard─▒. K├╝lt├╝r├╝m├╝zde tart─▒┼čma olmad─▒─č─▒n─▒ s├Âyleyenler yan─▒l─▒rlar. Edep ├žer├ževesinde bir├žok tart─▒┼čmaya sahne olmu┼čtur sohbetlerÔÇŽ Padi┼čahlar─▒n hemen hemen hepsinin ÔÇśm├╝sahip hocas─▒ÔÇÖ vard─▒. Bu s─▒fat, bug├╝nk├╝ dan─▒┼čmanl─▒k makam─▒na tekab├╝l ediyor. M├╝sahibin kar┼č─▒l─▒─č─▒ ÔÇśarkada┼čÔÇÖ ve ÔÇśyolda┼čÔÇÖt─▒r. Hz. Mevl├ónaÔÇÖn─▒n musahibi Hz. ┼×emsÔÇÖti. Sinan Pa┼ča, Molla H├╝srev, Ak┼čemseddin gibi b├╝y├╝kler de padi┼čahlar─▒n m├╝sahibi konumundayd─▒lar. Kanun├«ÔÇÖnin musahibi Ebu’-s Suud, Yavuz Sultan SelimÔÇÖin ise Zembilli Ali Efendi ile baba, o─čul ve torun olan Haf─▒z Mehmed Efendi, Hasan Can ve Hoca Saadettin EfendiÔÇÖydi. C├╝rcani de TimurÔÇÖun musahibi olup 13. y├╝zy─▒lda Mo─čol Sald─▒r─▒l─▒lar─▒ÔÇÖn─▒ kayda ge├žen ├Ânemli bir isimdi.ÔÇŁ

┼×A─░R NED─░MÔÇÖ─░N HAD─░S DERSLER─░

Menak─▒b-─▒ H├╝nerveran, yani h├╝nerli ki┼čilerin anlatt─▒klar─▒ menk─▒belerin seslendi─či mek├ónlar─▒n yine sohbet meclislerinden bir ┼čube oldu─čunu s├Âyleyen Recep Seyhan, bu anlat─▒lanlar─▒n edebiyat─▒m─▒za menk─▒be eserler olarak ge├žti─čini belirtti. Nedim kelimesinin de sohbet k├╝lt├╝r├╝ i├žinde musahipten farkl─▒ bir yeri oldu─čunu ifade ederek daha dar kapsaml─▒ olarak bir ki┼čiye, iyiyi, k├Ât├╝y├╝ g├╝zeli fark ettirmek ad─▒na e─čitmen olmak manas─▒n─▒ ta┼č─▒d─▒─č─▒n─▒ anlatt─▒. ÔÇťBir de ÔÇťhuzur dersleriÔÇŁ var. 1759 y─▒l─▒nda kurumla┼čm─▒┼č bu dersler, 1924ÔÇÖte hilafet kald─▒r─▒l─▒ncaya kadar ciddiyetinden hi├žbir ┼čey kaybetmeden kesintisiz s├╝rd├╝r├╝ld├╝. Padi┼čah─▒n huzurunda yap─▒lan tefsir ve hadis dersleri olmas─▒ nedeniyle bu ismi alm─▒┼čt─▒r. Padi┼čah her dersin sonunda bir ikramda bulunurdu dinleyenlere. ┼×air Nedim de huzur derslerinde hadis dersini okutacak kadar hadis bilginiydi.ÔÇŁ diyen Seyhan, d├╝nyevi a┼čk ┼čairi olarak bilinen ve kimilerince hafif me┼črep say─▒lan NedimÔÇÖin bu y├Ân├╝n├╝n pek bilinmedi─čine dikkat ├žekti. S─▒ra gecelerine de de─činen Seyhan, ┼čekli bir miktar de─či┼čmi┼č olsa da g├╝n├╝m├╝ze kadar ula┼čan meclislerden biri oldu─čunu ve sadece musiki ile s─▒n─▒rl─▒ olmad─▒─č─▒n─▒ ifade etti. Alevi-Bekta┼či gelene─činde cemevlerinde ve dedelerin yapt─▒─č─▒ sohbetlerin de son derece ├Ânemli ve ciddi sohbetler oldu─čunu s├Âzlerine ekledi.

Meclis-i ├ťnsaÔÇÖn─▒n i├žinde hem a┼čk hem de me┼čk oldu─čunu s├Âyleyerek Osmanl─▒ co─črafyas─▒ i├žindeki b├╝t├╝n sohbet ├že┼čitlerini ve bu sohbeti verenlerin niteliklerini tek tek a├ž─▒klayan Recep Seyhan, bunlardan Katipz├óde Ahmed Efendi, ─░smail Ferruh Efendi, ┼×ehzade Abdullah Efendi, ┼×eyh Mahmut Baba gibi isimlerin AktabuÔÇÖl Kutuptan olduklar─▒n─▒ dile getirdi. Ahmet Cevdet Pa┼ča ve bilhassa Mehmet ├ékifÔÇÖin FatihÔÇÖdeki ┼×ekerci HanÔÇÖda tarih├« sohbetlerde bulunduklar─▒n─▒ anlatan Seyhan ÔÇť┼×ekerci HanÔÇÖdaki me┼čhur zatlar ├ékifÔÇÖten ba┼čka E┼čref Edip, Bedi├╝zzaman Hazretleri, Neyzen TevfikÔÇÖtir. ─░lk Risale-i Nur talebelerinin bulu┼čtu─ču mek├ónd─▒r. ├ékif ile Neyzen TevfikÔÇÖin bilgi al─▒┼čveri┼činde bulunduklar─▒ yerdir ayn─▒ zamandaÔÇŁ dedi.

Sonraki y─▒llarda K├╝ll├╝k, Meserret, ├ç─▒naralt─▒ gibi kahve mek├ónlar─▒nda Yahya Kemal, Yusuf Ziya Orta├ž, Orhan Kemal, Sait Faik, Ahmet Hamdi Tanp─▒nar, ─░smet Zeki Ey├╝bo─člu, Ali ─░hsan Yurt, Peyami Safa, Necip Faz─▒lÔÇÖ─▒n da aralar─▒nda bulunduklar─▒ sohbetler yap─▒ld─▒─č─▒n─▒ hat─▒rlatt─▒. Osmanl─▒ÔÇÖdan g├╝n├╝m├╝ze ula┼čan medrese gibi yap─▒larda bu sohbetlerin y─▒llardan beri s├╝rd├╝r├╝ld├╝─č├╝n├╝ belirten Recep Seyhan, Mavera, Kubbealt─▒, T├╝rk Edebiyat─▒, Dirili┼č ve Mahmut Kemal ─░nalÔÇÖ─▒n sohbetlerinin unutulmazlar aras─▒nda oldu─čunu, bug├╝n de bu t├╝rden sohbetlerin Tarih├« Yar─▒madaÔÇÖda bir├žok merkezinde s├╝rd├╝r├╝ld├╝─č├╝n├╝ kaydetti. Recep Seyhan toplant─▒n─▒n sonunda G├╝ne┼čin Do─čdu─ču Yerde adl─▒ ├Âyk├╝ kitab─▒n─▒ dinleyenler i├žin imzalad─▒.

NOT: Sinemac─▒ Erol Mermer ve ┼čair A. Vahap Akba┼č dostlar─▒m─▒za rahmetler diliyorum RS Ocak 2017

30.03.2013
M. Nuri Yar─▒m / medeniyetimiz.com