KIRSALIN VE FOLKL├ľR├ťN ─░Z─░NDE Abdullah Harmanc─▒, do├ž. dr*

Recep Seyhan be┼činci ├Âyk├╝ kitab─▒n─▒ ├ž─▒kard─▒: ZongoÔÇÖnun De─čirmeni (Bilge K├╝lt├╝r Sanat, 2019). Recep Seyhan ad─▒n─▒ ilk defa ├çi├žekler Kesmi┼čti Selam─▒ (1990) adl─▒ eseriyle duymu┼čtum. Araya uzun seneler girmi┼č. Yazar 2019ÔÇÖdaki bu eserine gelene kadar, hangi a┼čamalardan ge├žti, neler yazd─▒, neleri yok etti, otuz senelik s├╝re├žte ÔÇťyaz─▒ cehennemindeÔÇŁ hangi ya┼čant─▒larla bug├╝nlere ula┼čt─▒? Ke┼čke b├╝t├╝n yazarlar bu a┼čamalar─▒ uzun uzun aktaran yaz─▒lar yazsalar. Yaz─▒ yolundaki y├╝r├╝y├╝┼člerini bizlere a├žsalar. Yaz─▒ ser├╝venlerinin b├╝t├╝n boyutlar─▒n─▒ ama ├Âzellikle metinlerine zaman i├žinde bak─▒┼člar─▒n─▒n nas─▒l de─či┼čti─čini, de─či┼čip de─či┼čmedi─čini g├Âsterseler. Otuz sene, dile kolay, acaba Recep Seyhan i├žin hangi a┼čamalar─▒ i├žine ald─▒, neleri d─▒┼čta b─▒rakt─▒?ZongoÔÇÖnun De─čirmeni, ├Âncelikle yazar─▒n k─▒rsal hayat─▒na olan vukufunu a├ž─▒k ediyor. K─▒rsal insanlar─▒n─▒n g├╝ndelik ya┼čant─▒lar─▒, konu┼čmalar─▒, davran─▒┼člar─▒, kelime hazineleri, d├╝nyaya bak─▒┼člar─▒ inand─▒r─▒c─▒ bir bi├žimde bize ula┼čt─▒r─▒l─▒yor. Bu k─▒rsal katman─▒ndan ayr─▒ olarak yazar─▒n bir de masal, efsane, menk─▒be gibi anlat─▒lardan yararlanarak bunlar─▒ modern d├╝nya dekoru i├žinde ge├žen ├Âyk├╝lerine eklemledi─čini g├Âr├╝yoruz. ├ça─č─▒m─▒z─▒n ├žer├ževeledi─či bir d├╝nya ak─▒p giderken, bu d├╝nyaya, anlat─▒lan veya an─▒msanan bir geleneksel anlat─▒ e┼člik ediyor. Hatta bazen ana anlat─▒ olarak metinde yerini al─▒yor. Recep Seyhan, ayr─▒ca, dindar insanlar─▒n d├╝nyalar─▒n─▒ hi├žbir a┼ča─č─▒l─▒k duygusuna kap─▒lmadan, so─čukkanl─▒l─▒kla yans─▒t─▒yor. Haf─▒zl─▒k yapan gen├žler, ibadet sahneleri do─čal bir ak─▒┼č i├žerisinde veriliyor.

Yazar─▒n ├Âzellikle k─▒rsal hayat─▒n─▒ sahnelerken, k─▒rsala ait kelimeleri, kavramlar─▒, terimleri vermek noktas─▒nda yani ÔÇťdilÔÇŁi yakalama konusunda da mahir oldu─čunu g├Âr├╝yoruz. Bazen bu ustal─▒k k─▒rsal alandan, eski zamanlar─▒n, eski d├╝nyalar─▒n insanlar─▒na ├Âzg├╝ baz─▒ detaylara uzan─▒yor. Zongo ve de─čirmeni anlat─▒l─▒rken, bug├╝n art─▒k tamamen unutulmu┼č, de─čirmencilik mesle─čine ili┼čkin deyimler ve iptidai bilgiler okurun metnin atmosferine dahil olmas─▒na yard─▒mc─▒ oluyor.

Seyhan, hemen b├╝t├╝n metinlerinde portreleme y├Ântemini kullan─▒yor. ├ľzellikle ÔÇťDelifi┼čekÔÇŁ ├Âyk├╝s├╝nde b─▒├žk─▒n bir delikanl─▒y─▒ ┼čah─▒sla┼čt─▒r─▒rken portreleme konusunda ne kadar ba┼čar─▒l─▒ oldu─čunu g├Âsteriyor. Anlatt─▒─č─▒ ki┼čileri hayata ve bizim zihnimize eklemlemekte, onlar─▒ ya┼čatmakta olduk├ža iyi. ÔÇť├ľl├╝ Sesleri KorosuÔÇŁ ├Âyk├╝s├╝n├╝n ba┼čki┼čisi, kafas─▒ biraz ÔÇťeserliÔÇŁ olan meslek hocas─▒n─▒n portrelenmesi de ayn─▒ ┼čekilde yazar─▒n ki┼čile┼čtirme ba┼čar─▒s─▒n─▒ g├Âsteriyor. Bu esnada, marazilik, yazar─▒n portrelerinde s─▒k s─▒k kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kan bir ├Âzellik. Marazi ├Âzellikler g├Âsteren veya toplumun onaylamad─▒─č─▒ tiplemeleri ├Ân plana al─▒yor yazar. Onlar─▒n ├ževresinde olu┼čan merak halesinin i├žine okuru davet ediyor. Bu merak unsuru anlat─▒n─▒n izini s├╝rmemizi kolayla┼čt─▒r─▒yor.

Kitab─▒n ilk anlat─▒s─▒nda, yazar─▒n ÔÇť├Âyk├╝ÔÇŁ t├╝r├╝n├╝n imk├ónlar─▒n─▒ zorlayarak metni farkl─▒ ki┼či veya benzeri unsurlarla dalland─▒r─▒p budakland─▒rmaya ├žal─▒┼čmas─▒ okurun metni takibini zorla┼čt─▒r─▒yor. Elbette kitaba ad─▒n─▒ veren metin bir ÔÇťuzun ├Âyk├╝ÔÇŁ olarak da ele al─▒nabilir. Ama uzun ├Âyk├╝ de sonu├žta bir ├Âyk├╝d├╝r ve tek bir hat ├╝zerinde ilerlemesi beklenir. Daha do─črusu romanla ├Âyk├╝n├╝n ├žekirdekten ├ž─▒k─▒p ├žatallan─▒p b├╝y├╝meleri ÔÇôolay ├Ârg├╝s├╝n├╝n dallan─▒p budaklanmas─▒- esnas─▒nda olup bitenler, iki t├╝r aras─▒ndaki temel farka i┼čaret eder. Biri ÔÇť├ónÔÇŁa odaklan─▒r; di─čeri ÔÇťanÔÇŁlara, olaylara, ki┼čilere. Ve bunlar─▒n ├Âr├╝lmesi, romanda daha b├╝y├╝k bir karma┼č─▒kl─▒k i├žerir. Kitapla ayn─▒ ad─▒ ta┼č─▒yan ├Âyk├╝, bu noktada yazar─▒n daha uzun ├Âyk├╝ler ve belki de roman yazaca─č─▒n─▒n i┼čaretlerini veriyor.
__________________
Bu yaz─▒, Okur (KitapDergisi’nin) Ocak-┼×ubat-2020, 12’nci say─▒s─▒nda yay─▒mlanm─▒┼čt─▒r