ZONGO’NUN DE─×─░RMEN─░ – ┼×eyma Suba┼č─▒

ZONGOÔÇÖNUN DE─×─░RMEN─░

Recep SeyhanÔÇÖ─▒n ZongoÔÇÖnun De─čirmeni adl─▒ son hik├óye kitab─▒ Bilge K├╝lt├╝r-Sanat Yay─▒nlar─▒ taraf─▒ndan yay─▒mland─▒. Seyhan, sadece bir hik├óye yazar─▒ olarak kar┼č─▒m─▒zda de─čil. ─░lgili konuda kuramsal ├žal─▒┼čmalar─▒ olan ve hik├óyeye kafa yoran bir isim. ├ľzellikle ÔÇťBana Hikaye Anlat/maÔÇŁ adl─▒ eserinde yer alan ve okur zihninde tamamlanmas─▒ gereken metinlerin yeniden okumaya ya da yoruma ne kadar m├╝sait olduklar─▒n─▒, yazar─▒n niyeti bir yana, bir ba┼čka yazar─▒n yani Recep SeyhanÔÇÖ─▒n metindeki anlam─▒ ├žo─čaltan, metni ayd─▒nlatmaya yarayan bak─▒┼č─▒n─▒n ├Ânemli oldu─ču g├Âzlemlenir. Bu y├Ân├╝ ya da ele┼čtirmenli─činin onun ├Âyk├╝c├╝l├╝─č├╝n├╝ besledi─či muhakkak. Seyhan, Bana Hikaye Anlat/maÔÇÖda ge├žmi┼čten bug├╝ne ├Âyk├╝ ├Âzelinde edebiyat─▒n konusu olmu┼č baz─▒ tart─▒┼čmalara de─činmekle kalmaz, ayn─▒ zamanda yine bu husustaki ├Ânemli unsurlara dikkat ├žeker. Kitapta son d├Ânemde dikkat ├žeken bir├žok ├Âyk├╝c├╝ye dair ontolojik ve psikanalitik metin tahlillerinin yan─▒ s─▒ra gen├ž ├Âyk├╝c├╝lere tavsiyeler de yer al─▒r. Yazar, ├že┼čitli felsef├« yakla┼č─▒mlar, kuramlar ve tasavvuf penceresinden metinlere bir bak─▒┼č sergiler. Bu bak─▒┼č, metnin niyeti noktas─▒nda ├žok farkl─▒ kap─▒lar a├žar okura. K├Âkeni ge├žmi┼če ve gelene─če dayanan ÔÇťhik├óyeÔÇŁmizi modern tekniklerle okura emanet eder. Anadolu, eserlerinde her zaman yer al─▒r. Recep SeyhanÔÇÖ─▒n ├žocuklu─čunu ge├žirdi─či ya da her daim tan─▒k oldu─ču hik├óyelerin, ger├žekliklerin yer ald─▒─č─▒ bir yer midir Anadolu? Onun i├žin hik├óyelere konu olmaktan ├žok daha fazlas─▒ olsa gerek.

Anadolu vurgusunu yazar─▒n son eseri ZongoÔÇÖnun De─čirmeni ile alakal─▒ olarak da yapmak gerekir. Bu kitapta ge├žen bir├žok ifadeyi ancak Anadolu a┼činas─▒, Anadolu yerlisi bir insan─▒n kullanabilece─čini d├╝┼č├╝n├╝yorum. ├çok yerel ifadeler yer al─▒r eserde. ÔÇťAmbarÔÇŁ, ÔÇťg├ÂmbeÔÇŁ, ÔÇťke┼čk├╝lÔÇŁ, ÔÇťzerzeÔÇŁ gibi ifadeleri buna ├Ârnek olarak g├Âstermek m├╝mk├╝nd├╝r.

ZongoÔÇÖnun De─čirmeniÔÇÖnde Seyhan, bu topraklar─▒n ve bu topraklarda ya┼čam─▒┼č nice insan─▒n ┼čahitlik etti─či m├╝badele y─▒llar─▒na g├Ât├╝r├╝r okuru. Kitaba ad─▒n─▒ veren ilk hik├óyede, ku┼č motifi g├╝zel insanlar─▒n g├╝zel atlara binip gitmedi─či zamanlar─▒ tarif eden bir his uyand─▒r─▒r okurda. O vakitler, kimi zaman metafizik temeli olan ve kimi zamansa fantastik diyebilece─čimiz ku┼člar─▒n ├žocuklar─▒n r├╝yalar─▒nda yer alabildi─či vakitlerdir. Mustafa KutluÔÇÖnun c├╝mlelerine g├Ânderme yaparsak, sofram─▒za meleklerin indi─či zamanlard─▒r bu zamanlar. Hik├óyenin ba┼č─▒nda karakterin anlat─▒c─▒ olmaktan bahsetti─či sahne, ilgi ├žeker. Ayn─▒ zamanda de─čirmen durdu─čunda de─čirmencinin uyanmas─▒, de─čirmen seslerinin; de─čirmencinin ninnisi olmas─▒ gibi ayr─▒nt─▒lar da.

Kelimeler, harfler bir hik├óyeci olarak SeyhanÔÇÖ─▒n enstr├╝man─▒ adeta. Enstr├╝man dememin bir sebebi de yazar─▒n c├╝mleleri ve metinlerde m├╝zikaliteye dair ├ža─čr─▒┼č─▒m olu┼čturan ifadeler. ─░lgili hik├óyede ÔÇťde─čirmenÔÇŁ olgusu nesnel ger├žekli─činden ├Âte insanlar─▒ e┼čitleyen, bir ortakl─▒k etraf─▒nda birle┼čtiren bir y├Âne sahiptir. ─░yi bir ta┼č ustas─▒ olan ZongoÔÇÖnun ├çavu┼čzade Salih Efendi ile kurdu─ču ileti┼čim, bir hoca ├Â─črenci ili┼čkisi gibidir. Fakat dizinin dibinde her ┼čeyi ├Â─črendi─čin bir hoca gibi Salih Efendi. Hik├óyenin ge├žti─či zamandan bu zamanlara ÔÇťsohbet k├╝lt├╝r├╝ÔÇŁ dedi─čimiz ┼čey, art─▒k fazla rastlanmayan bir olgudur belki de g├╝n├╝m├╝zde. ZongoÔÇÖnun hik├óyesinden sonra FloraÔÇÖn─▒n ├ç─▒ng─▒raklar─▒ hik├óyesinde bir ┼čeyi daha net hissettim. Hik├óyeler, Seyhan ├Âyk├╝s├╝nde karakterlerin hayatlar─▒nda onlar─▒ meraka d├╝┼č├╝ren bir g├Ârev ├╝stlenir. Hik├óye karakteri, bu kez de kendini tabiata adam─▒┼č bir ├žift├ži olan FloraÔÇÖn─▒n hik├óyesini merak etmektedir. Flora kelimesinin bilin├žli bir tercih oldu─ču da muhakkak. ─░fade, s├Âzl├╝kte bir b├Âlgede ya da ├╝lkede yeti┼čen bitkilerin t├╝r├╝ olarak ge├žer. ─░lgili hik├óye,-├ľl├╝ Sesleri KorosuÔÇÖnu saymazsak- kitapta ┼čiirsel ├╝slubun en ├žok hakim oldu─ču ├Âyk├╝lerden biri olarak yer al─▒r. Karakterlerin hayatlar─▒nda, varl─▒─č─▒ bir mesele olan Song├╝l ve Flora aras─▒nda gidip gelmeleri hik├óyeye hareket katar. Flora, ├žal─▒┼čarak ve ├╝reterek var olma m├╝cadelesi verir.

Delifi┼ček hik├óyesindegeleneksel hik├óyecili─čimizin yap─▒ta┼č─▒ olan bir├žok eserden izlerin yer ald─▒─č─▒ g├Âzlemlenir. Asl─▒nda bu tesbiti, hem karakter se├žimi hem de anlat─▒m a├ž─▒s─▒ndan d├╝┼č├╝n├╝ld├╝─č├╝nde kitaptaki t├╝m hik├óyeler a├ž─▒s─▒ndan yapmak gerekir. Yazar, ayn─▒ zamanda hik├óyelerde fantastik kurgu ve b├╝y├╝l├╝ ger├žek├žilik unsurlar─▒n─▒ kullan─▒r, ola─čan├╝st├╝ olan─▒n imkanlar─▒ndan yararlan─▒r. Kestane A─čac─▒n─▒n R├╝yas─▒n─▒ Beyan Eder, kar┼č─▒l─▒kl─▒ olarak birbirlerine bakan iki a─čac─▒n bir ├Âm├╝r nelere ┼čahitlik etti─činin hik├óyesidir. Kesilen a─ča├žla beraber art─▒k orada oynamayan ya da g├Âzlerindeki ─▒┼č─▒lt─▒y─▒ kaybeden ├žocuklardan bahsedilir. A─ča├žla birlikte ├žok ┼čey kesilip gider ve olan biten, ┼čehrin yazg─▒s─▒na teslim eder kendini. Buna ra─čmen hik├óyede beliren kestane a─čac─▒, olup bitenler kar┼č─▒s─▒nda olumlu bir imge gibi yer al─▒r. ├ľl├╝ Sesleri Korosu, eserde en ├žok ilgimi ├žeken hik├óyelerden biri oldu. Kahraman kendini kimsenin konu┼čmad─▒─č─▒ bir dile ├ževrilmi┼č kitap gibi tan─▒mlar. Hayata d├╝┼čler penceresinden bakar ve d├╝┼č, onun hayat─▒nda hem kurmaktan ho┼čnut oldu─ču hayallerin bir di─čer ad─▒d─▒r hem de hayat─▒ndaki ├žo─ču ┼čey bir s├╝re sonra bir d├╝┼č konumuna d├╝┼čer. Hik├óyede bir leitmotif olarak tekrar edilen c├╝mle ise kalbi an─▒msat─▒r. Karakter, bir tekkeye intisaptan sonra varl─▒─č─▒n─▒n darmada─č─▒n olmas─▒ s├╝recini ya┼čar. Burada nefsi ├Âld├╝rme hedefi, varl─▒─č─▒n─▒n tarumar olmas─▒ ile sonu├žlan─▒r. Hikaye karakteri par├žalanm─▒┼č bir ki┼čili─če sahiptir. Psikolog soru sordu─čunda cevaplar─▒ kendi i├žinde vermeyi se├žer. Acaba bir insan─▒n ya da karakterin par├žalanm─▒┼č y├Ânlerini a├ž─▒─ča ├ž─▒karmak kime ait? Hik├óye anlat─▒c─▒s─▒na m─▒? Okura m─▒? ┬áNecip TosunÔÇÖun deyimiyle hik├óyesi anlat─▒lmam─▒┼č insan ger├žek anlat─▒c─▒s─▒n─▒ bulamam─▒┼č demektir ne de olsa. Sinek ├Âyk├╝s├╝ ise tematik olarak kitaptaki di─čer hik├óyelerden daha ayr─▒ ve m├╝stakil olarak duran bir k─▒sa ├Âyk├╝ format─▒nda kitapta yerini al─▒yor. Recep Seyhan, ger├žek bir anlat─▒c─▒ olarak kar┼č─▒m─▒zda durmaya devam ediyor. Peki hik├óyeye konu olan karakterler bu ┼čanstan haberdarlar m─▒?