Hocam Ali R─▒za Bey / an─▒

Hocam Ali R─▒za Bey

Matematik ├Â─čretmenim Ali R─▒za Bey, n├Âbet├ži oldu─ču bir g├╝n, okulun bah├žesinde dola┼č─▒rken koluma girdi. Bu, ya┼čad─▒─č─▒m bir ilk idi. Bir ├Â─čretmenin bir ├Â─črencinin koluna girmesi o y─▒llarda pek g├Âr├╝lebilen bir ┼čey de─čildi. Hocam yekten bir soru y├Âneltti:

ÔÇťRecep, sen ni├žin s─▒n─▒fta bo┼č bo┼č oturuyorsun?ÔÇŁ

Hi├žbir ┼čey anlamam─▒┼čt─▒m ve y├╝z├╝m ├žocuk safl─▒─č─▒yla k─▒zarm─▒┼čt─▒. Acaba derste fark─▒na varmad─▒─č─▒m bir kusur mu i┼čledim, diye d├╝┼č├╝n├╝yordum. Ger├ži matematik dersinde dersi dikkatle sonuna kadar takip ediyordum ama fen dersleri d─▒┼č─▒nda -├Âzellikle meslek derslerinde- s─▒n─▒fta gizlice (bazen izinli) roman okuyordum. Kusurumuz bu olabilir miydi? Matematik ├Â─čretmenimiz s─▒n─▒f ├Â─čretmenimizdi ve konu ona ┼čik├óyet olarak ula┼čt─▒r─▒lm─▒┼č olabilirdi. ─░lk an bunlar─▒ d├╝┼č├╝nd├╝m.

Hocam ile ileti┼čimimizin ├Âncesi vard─▒. ─░lgin├žtir: TokatÔÇÖa AmasyaÔÇÖdan yat─▒l─▒ olarak gelmi┼čtim. AmasyaÔÇÖda da matematik ├Â─čretmenim Ali R─▒za Bey idi. Bir tevafukla; benim yat─▒l─▒ s─▒navlar─▒ kazanarak TokatÔÇÖa gitti─čim o y─▒l, Ali R─▒za Bey’in tayini de TokatÔÇÖa ├ž─▒km─▒┼č; i├ž da─č─▒t─▒mda da yine ─░hl’ye gelmi┼čti.

Ali R─▒za Bey, sevecen, anlay─▒┼čl─▒, gen├ž ve yak─▒┼č─▒kl─▒ bir adamd─▒. Onu hepimiz severdik. Kendisi benim kitap okudu─čumu, felsefeye ilgi duydu─čumu, matemati─či sevdi─čimi biliyordu. ├ľ─čretmenimiz ÔÇśsolcu, ve aleviÔÇÖ idi. Bilgim bu kadard─▒. ├çok insan─▒n bildi─činin aksine ─░mam Hatiplerde Alevi k├Âkenli ├Â─črenciler de vard─▒. AmasyaÔÇÖda iken o ├ževreden arkada┼člar─▒mla iyi anla┼č─▒yordum; ama bu konular─▒ hi├ž konu┼čmazd─▒k. Bu arkada┼člar─▒m─▒zla Alev├« gelene─čindeki bir├žok rit├╝elde ortak kodlar─▒m─▒z vard─▒: Mesela B├╝y├╝k annem, yaramazl─▒k yapt─▒─č─▒mda beni ÔÇťSeni Yezid seni!ÔÇŁ diye kovalard─▒ ├žocukken. Hasan ve H├╝seyin (r.a)ÔÇÖden s├Âz ederken ÔÇśEfendimizÔÇÖ kayd─▒n─▒ d├╝┼čerdik. Kerbel├óÔÇÖdan y├╝kselen ├ž─▒─čl─▒klar bize de ula┼č─▒yordu. B├╝y├╝k annem, Kerbel├ó ┼čehitlerinin an─▒s─▒na Muharrem orucu tutard─▒; a┼čure yapard─▒, bize YezidÔÇÖin yapt─▒─č─▒ zul├╝mleri anlat─▒rd─▒.┬áMillet K├╝t├╝phanesi Haf─▒z-─▒ K├╝t├╝b├╝ M. Serhan Tay┼či,┬áAli EmiriÔÇÖnin ─░zinde┬áadl─▒ kitab─▒ndaki an─▒lar─▒nda, Alevi gelene─čindeki rit├╝ellerin AnadoluÔÇÖdaki baz─▒ S├╝nn├« b├Âlgelerimizde de ya┼čat─▒ld─▒─č─▒ndan s├Âz eder. (MuharremÔÇÖde 10 g├╝n oru├ž tutma, lokma d├Âkme, a┼čure yeme─či, o g├╝n misafirlere ayran ikram─▒; ├žocuklar su istendi─činde -Hz. H├╝seyinÔÇÖin susuz b─▒rak─▒lmas─▒na telmihle, sayg─▒ olarak yar─▒m bardak verilmesi vb.) Ben hayalimde h─▒zla bunlar─▒ d├╝┼č├╝n├╝rken Hocam Ali R─▒za Bey sorular─▒na devam etti:

ÔÇťBu sene mezun olmak istemez misin?ÔÇŁ

Bu sorunun, bir ├Ânceki sorunun yine soru yoluyla a├ž─▒klamas─▒ oldu─čunu da anlayamam─▒┼čt─▒m. Bu, biraz da heyecan─▒mla da ilgiliydi san─▒r─▒m: Al─▒┼č─▒lm─▒┼č─▒n d─▒┼č─▒nda koluma girmi┼č bir ├Â─čretmen vard─▒ ve rahat de─čildim. Oysa meslek dersi ├Â─čretmenlerimiz bize olduk├ža mesafeliydiler. Bu yak─▒nl─▒─č─▒ nedense esirgerlerdi hep. Hocam─▒n ├Ânerisinde anlayamad─▒─č─▒m ┼ču idi: Liseden mezun olmama daha iki y─▒l─▒m vard─▒.

ÔÇťBak Recep! Senin gibi birka├ž ki┼či (S├╝leyman Balc─▒, ├ťzeyir Y─▒lmaz, Ahmet K─▒l─▒n├ž, Ahmet Aslan) s─▒n─▒fta bo┼čuna oturuyorsunuz. Derslerin ve ├Â─čretmenlerin size yetmedi─čini g├Âr├╝yorum. Senin de o arkada┼člar─▒n─▒n da iki s─▒n─▒f─▒ birden bitirme imk├ón─▒n─▒z var. Neden bu hakk─▒ kullanmayas─▒n? Yani biraz ├žal─▒┼čmayla bu y─▒l mezun olabilirsin.ÔÇŁ

Utanm─▒┼č, kulaklar─▒ma kadar k─▒zarm─▒┼čt─▒m. ÔÇť├ľ─čretmenlerin yetmedi─čiÔÇŁ ifadesi kar┼č─▒s─▒nda hocama ÔÇťesta─čfirulahÔÇŁ demeyi bile ak─▒l edemeyecek kadar toydum. ├ľyle g├Âz├╝ a├ž─▒k biri de de─čildim, ahmak├žayd─▒m. Olabilir miydi? Kalkabilir miydim bu y├╝k├╝n alt─▒ndan? Mevzuat o y─▒llarda buna uygundu. 10 not baremi ├╝zerinden her dersi ayr─▒ ayr─▒ 8 d├╝┼č├╝rmek ┼čart─▒yla, fark derslerini vererek s─▒n─▒f atlanabiliyordu. ┼×artlar─▒ biraz a─č─▒rd─▒; fakat her dersi ayr─▒ ayr─▒ en az 8 d├╝┼č├╝rmek ├Âyle kolay da de─čildi.

Hocam─▒n bu insan tavr─▒, kafamda, baz─▒ ta┼člar─▒ ilk kez yerinden oynatm─▒┼čt─▒. Bu, hayat─▒m─▒n ilk sorgulamas─▒yd─▒ da: Anlad─▒m ki Alev├«lik hakk─▒nda yeterli bilgiye sahip olmad─▒─č─▒m gibi mevcut bilgilerim de olduk├ža sakatt─▒. Bize, kayna─č─▒ belirsiz bir yerden ula┼čan bilgiye g├Âre de ÔÇťAlev├«ler ÔÇśK─▒z─▒lba┼čÔÇÖt─▒. Namaz k─▒lmazlar, oru├ž tutmazlard─▒; y─▒kan─▒p y─▒kanmad─▒klar─▒ bile me├žhuld├╝. ÔÇťBizim namaz─▒m─▒z─▒ Ali k─▒ld─▒,ÔÇŁ derlerdi. ├ťst├╝ne ├╝stl├╝k ÔÇśmum s├Ând├╝ÔÇÖ i┼čleri vard─▒ ve ÔÇśsolcuÔÇÖydular.ÔÇŁ Bu fantastik ve u├žuk yarg─▒lar─▒n S├╝nn├« topluma nereden, nas─▒l bula┼čt─▒─č─▒ ayr─▒ bir konuydu ama alg─▒ b├Âyleydi. Biz de toplumun d─▒┼č─▒nda bir yerde de─čildik. Bu alg─▒, Alev├« toplumunda da (tersinden) b├Âyleydi. Oraya yans─▒t─▒lan bak─▒┼ča g├Âre; ─░mam Hatip Liseleri, ÔÇśgericiÔÇÖ yeti┼čtiren okullard─▒ ve burada derslerin, toprak zeminlerde, yaz─▒ tahtas─▒z s─▒n─▒flarda yap─▒ld─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝nenler bile vard─▒. ÔÇťS├╝nn├«ler ÔÇśYezitÔÇÖ idi ve ÔÇśsa─čc─▒ÔÇÖyd─▒lar. Sa─čc─▒lar abdÔÇÖye dosttular; ├╝lkenin yabanc─▒lara pe┼čke┼č ├žekilmesinden rahats─▒z de─čildiler. ─░┼čbirlik├ži sermaye, halk─▒ uyutmak i├žin ha bire ÔÇśimam okuluÔÇÖ a├ž─▒yordu. ─░mamlar─▒n ne i┼či vard─▒ ├╝niversitede; kendilerine uygun g├Âr├╝len ├╝├ž├╝nc├╝ s─▒n─▒f konumlar─▒ nelerine yetmiyordu?ÔÇŁ┬á Bu ba─člamda ÔÇśsa─čÔÇÖ ve ÔÇśsolÔÇÖ kavramlar─▒n─▒ de─čil sadece sahip oldu─čum k├╝lt├╝r kodlar─▒n─▒ da sorgulad─▒m:

O y─▒llarda, iki renk vard─▒: Siyah ve beyaz; sa─čc─▒ ve solcu. ÔÇťSolculuk beyazd─▒, ilericilik demekti. Sa─čc─▒l─▒k ise siyaht─▒, gericilik idi. Sa─čc─▒lar, dini iman─▒ b├╝t├╝n adamlard─▒; solcular dine ve imana so─čuk bakan, muhtemelen ÔÇśdinsizÔÇÖ kimselerdi. Solcular, ─░hlÔÇÖye d├╝┼čman g├Âzle bakarlard─▒. Sa─čc─▒lar vatansever kimselerdi, solcular ise ÔÇťvatan─▒ satmaya haz─▒rÔÇŁ durumdayd─▒lar vb.ÔÇŁ┬áOysa her iki tarafa da h├ókim olan bu k├Âr bak─▒┼člar─▒n hi├žbiri ger├že─či yans─▒tm─▒yordu. Ya┼čanan bir ak─▒l tutulmas─▒yd─▒. Kimse bu konular─▒ oturup dost├ža konu┼čmuyor; birbirini anlamak istemiyordu sanki. Ba─čnazl─▒k, sorgulamamak, anlamaya ├žal─▒┼čmamak, ÔÇś├ÂtekiÔÇÖni g├Ârmemek, iticilik, renk k├Ârl├╝─č├╝, d├╝nyaya tek g├Âzle bakmak, her iki kesimde de e┼čit d├╝zeyde ve ortak bir ├Âzellikti. Herkes, kendini ait hissetti─či kanad─▒n verilerini tek do─čru san─▒yordu; bu verilerin s─▒n─▒rlar─▒n─▒ a┼čmamaya ÔÇśazm ├╝ cezm ├╝ kast eylemi┼čtiÔÇÖ sanki. Anlad─▒m ki ben sa─čc─▒ de─čildim ama solcu da de─čildim. ├çok sonra anla┼č─▒lacakt─▒ ki Alev├« vatanda┼člar─▒m─▒z, ÔÇťdevletin kendilerini S├╝nn├«le┼čtirme ├žabas─▒nda oldu─ču, Alev├« k├Âylerine ÔÇśzorlaÔÇÖ cami yap─▒ld─▒─č─▒ÔÇŁ gibi bir iddian─▒n ger├žekten sahibi de─čillerdi: Bu iddialar ba┼čka yerlerde┬ákotar─▒l─▒yor┬á marjinal gruplar taraf─▒ndan da Aleviler ad─▒na tedav├╝le s├╝r├╝l├╝yordu. Bilgim ve g├Âzlemim ┼čudur: Problem, Alev├«lerin S├╝nn├«le┼čmemeleri de─čil; S├╝nn├«lerin do─čru d├╝r├╝st S├╝nn├«; Alev├«lerin de Alev├« -AliÔÇÖnin izinde- ol(a)mamalar─▒d─▒r. ├çok sonra anlayacakt─▒m ki ├žo─ču S├╝nn├«, sahiplendi─či mezhebinin itikad├« g├Âr├╝┼člerinin ├Ânc├╝s├╝ ─░mam Maturid├« (vef. 944)ÔÇÖnin ad─▒n─▒ bile duymam─▒┼čt─▒. ├ço─ču Alev├«ÔÇÖnin, (├╝stelik okumu┼člar─▒n) Hac─▒ Bekta┼č-─▒ Veli (vef. 1271)ÔÇÖnin ┬á‘k─▒rk makam’─▒ ve┬á┼čeriat, tarikat, marifet, hakikat gibi ‘d├Ârt kap─▒’y─▒ konu etti─či Mak─ül─ütÔÇÖ─▒ndan haberi bile yoktu; ama bu d├Ârt de─čere, yel de─čirmenlerine sald─▒r─▒r gibi┬á h├╝cum konusunda bir s├╝r├╝ g├╝r├╝lt├╝ vard─▒ orta yerde.

Bu okula giri┼čim de hayli olayl─▒ olmu┼čtu. ─░lkokul ├Â─čretmenlerim s─▒rayla babama ├ódeta yalvarm─▒┼člard─▒: ÔÇť─░yi d├╝┼č├╝n! Bu ├žocu─ča yaz─▒k etme! ─░mam Hatipler zordur, orada ders say─▒s─▒ ortaokulun iki kat─▒. ├ťstelik senin ├žocu─čun o okulu kald─▒racak yap─▒da de─čil. Dahas─▒, normal orta├Â─čretim kurumlar─▒ 6 y─▒l iken oras─▒ bir y─▒l fazla. Neden bir y─▒l fazla okutas─▒n?ÔÇŁ B├Âyle sorularla akl─▒n─▒ ├želmeye ├žal─▒┼čsalar da babam beni ─░mam HatipÔÇÖe vermeye kararl─▒yd─▒. Ben de istiyordum bunu do─črusu.

O d├Ânem, Hocam Ali R─▒za BeyÔÇÖin telkinleriyle ara s─▒n─▒f bitirme s─▒navlar─▒ i├žin m├╝racaat ettim. ├çok ├žal─▒┼čt─▒m ve benim ÔÇťo okulda okuyamayaca─č─▒m─▒ÔÇŁ d├╝┼č├╝nenleri ┼ča┼č─▒rtarak emsallerimden ├Ânce mezun olarak okulu bir y─▒l erken bitirdim.┬áYa┼č─▒yor mu, bilmiyorum. Hayatta ise hocam Ali R─▒za ├ľzayd─▒nl─▒ Beyefendiyi sayg─▒lar─▒mla selaml─▒yorum.