EKRU YELEKL─░ B─░R DEVR─░MC─░: ASIM G├ťLTEK─░N Recep Seyhan -Biyografik-

Baz─▒ vefatlar fazlas─▒yla ├Âl├╝md├╝r ya da ├Âl├╝mden fazlas─▒d─▒r. As─▒m G├╝ltekinÔÇÖin vefat─▒ b├Âyledir. Uzaktan akrabamd─▒. Vefat haberini sosyal a─člar─▒n ilk benden duyaca─č─▒ akl─▒ma bile gelmezdi. Duyulmu┼čtur san─▒yordum. Durumu payla┼čt─▒─č─▒mda tepkiler oldu. ├ľzelden, b├Âyle ┼čaka yap─▒lmaz diye yazanlar oldu. AA durumu teyit ama├žl─▒ aray─▒nca anlad─▒m ki kimsenin haberi yok. Kendisiyle ileti┼čimim ├žok s─▒k─▒ olmasa da bulu┼čtu─čumuzda derin g├Âr├╝┼č├╝rd├╝k. En son bir ay ├Ânce uzun bir telefon g├Âr├╝┼čmesi yapm─▒┼čt─▒k. Bizim kitaplar─▒n ÔÇťToplu hik├óyelerÔÇŁ ad─▒ alt─▒nda bir arada yay─▒mlanmas─▒ ile ilgili bir ├žal─▒┼čmas─▒ oldu─čunu vefat─▒ndan sonra ele┼čtirmen Mehmet Erdo─čanÔÇÖdan ├Â─črendim.
Burada As─▒mÔÇÖ─▒n biyografisini verecek de─čilim. O bilgiye her taraftan ula┼č─▒labilir. As─▒mÔÇÖ─▒n biyografisinde alt─▒ ├žizilmesi gereken taraflar var. Herkesin m├╝ttefik oldu─ču ├╝├ž temel husus; ruhlara n├╝fuz etme becerisi, se├žkin bir e─čitimci ve eylem adam─▒ olu┼čudur. MusÔÇÖab B. ├ťmeyr idi rehberi. Onun i├žin yery├╝z├╝ okuldu. Her kesimden insan─▒n ilgi alan─▒na girmeyi ba┼čaran, insanlarla ├žabucak ├╝nsiyet kurabilen renkli bir ki┼čilik ve ÔÇťnevi┼čahs─▒nam├╝nhas─▒rÔÇŁ bir insand─▒. Devrimci bir yap─▒s─▒ vard─▒. Nuri Pakdil, Rasim ├ľzden├Âren ve Sezai Karako├ž sevgisini buraya ba─čl─▒yorum bendeniz. Radyoculuktan tiyatroya, ┼čehircilikten (├ťsk├╝darÔÇÖ─▒ ├žok severdi) mizaha kadar bir├žok alana ilgisi vard─▒. M├╝tecessis bir insand─▒. Gitti─či her yere, kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒ her ki┼čiye ula┼čt─▒raca─č─▒ ÔÇťbeyaz haberleriÔÇŁ olurdu.
├ť├ž├╝ k─▒z, sekiz karde┼č idiler. Babalar─▒, d├Âneminde k─▒t kanaat ya┼čayan, son derece sessiz, biraz i├žine kapan─▒k ve yapayaln─▒z g├Âr├╝nen bir adamd─▒. As─▒mÔÇÖ─▒n d├╝nyaya gelmesine daha vard─▒. ├ťcret kar┼č─▒l─▒─č─▒ ├žocuklar─▒ bisiklete bindirirdi. Bir s├╝r├╝ bisikleti var, ne zengin adam diye d├╝┼č├╝n├╝rd├╝m. O bisikletlerden birine binmeyi hayal eder fakat s├╝rmeyi bilmemenin h├╝zn├╝yle i├žim eriyerek sadece bakard─▒m uzaktan. Denemeyi d├╝┼č├╝nmedim de─čil; fakat kendisinden y├╝z bulamad─▒m ve yakla┼čamad─▒m. M├╝┼čterisi ├žocuklar olmas─▒na ra─čmen onlarla yak─▒n ├╝nsiyet kuramazd─▒. Yap─▒s─▒ buydu. Karde┼čleri de kendisi gibi son derece uysal ve i├že d├Ân├╝k idiler; fakat As─▒mÔÇÖ─▒n uysall─▒─č─▒n─▒n alt─▒nda karde┼člerinin tam tersi istikamette, atak ve enerji dolu, ├žok farkl─▒ bir ki┼čilik vard─▒. A─č─▒rba┼čl─▒ ve m├╝tevaz─▒ g├Âr├╝nt├╝s├╝n├╝n arkas─▒nda co┼čkulu, hiperaktif bir ruh sakl─▒yd─▒. Kendisindeki kabiliyetleri en iyi ┼čekilde kullanarak ta┼čra ezikli─čini a┼čmak ve varolu┼čunu ger├žekle┼čtirmek istiyordu sanki. As─▒mÔÇÖ─▒n hayat─▒ bize g├Âre bir varolu┼č m├╝cadelesidir. Bir yandan geldi─či ko┼čullar─▒ a┼čarak kendisini var ederken di─čer yandan Bat─▒l─▒la┼čma s├╝recinden sonra varl─▒k problemleri ya┼čayan i├žinde bulundu─ču ├ževrenin varl─▒k m├╝cadelesine de katk─▒ sunma ├žabas─▒ i├žinde idi. Kendi varolu┼čunu en ├╝st d├╝zeyde ger├žekle┼čtirdi. Mehmet AkifÔÇÖin, Sezai Karako├ž ve Necip Faz─▒lÔÇÖ─▒n, Rasim ├ľzden├ÂrenÔÇÖin farkl─▒ y├Ânlerden imar etmeye ├žal─▒┼čt─▒klar─▒ M├╝sl├╝man─▒n var olmas─▒ ├žabalar─▒n─▒ o kendi me┼črebine uygun bir d├╝zlemde s├╝rd├╝rd├╝.
Kendisindeki potansiyelin ortaya ├ž─▒kar─▒lmas─▒na okudu─ču mektebin, (Kartal Anadolu ─░mam-Hatip Lisesi) ├Ânemli bir katk─▒ sundu─čunu d├╝┼č├╝n├╝yorum. ─░├ž co┼čkusu y├╝ksekti. Bir ┼čeyi faaliyete ge├žirmekten ola─čan├╝st├╝ haz al─▒yordu. Eylem adam─▒yd─▒. Her yere ko┼čmak istiyor ve iyi gitmeyen her ┼čeye el at─▒p onu d├╝zeltmek, ula┼čabildi─či bir ├žat─▒y─▒ ├žatmak istiyordu. (Bu h├óli Mustafa Miyaso─čluÔÇÖnda da g├Ârm├╝┼čt├╝m. As─▒mÔÇÖ─▒n telefonda uzun konu┼čma ├Âzelli─či de onun gibiydi) Yap─▒lacak i┼člere ├Âmr├╝n├╝n yetmeyece─čini hissediyor olmal─▒ ki acelesi vard─▒. Bir ┼čeyler, el at─▒lmazsa bir afetle kaybolacakt─▒ sanki. Kurtar─▒lmas─▒ gerekenler vard─▒ ve onlar─▒ kurtarmak i├žin oradan oraya ko┼čuyordu. Grup veya dernek kurma, ├Ârg├╝tleme ve organize etme konusunda ├╝zerine yoktu. Daha ilkokul 3ÔÇÖ├╝nc├╝ s─▒n─▒fta iken ÔÇťsahte kahramanlara inanmamaÔÇŁ temal─▒ bir grup kurmu┼č, Biat adl─▒ bir okul dergisi ├ž─▒karm─▒┼čt─▒. Bu ├žal─▒┼čma y─▒llar sonra ├ž─▒karaca─č─▒ Kitap Postas─▒ ve Cafcaf dergilerinin de habercisiydi. Mizah Derne─čiÔÇÖnin ve T├ťRDEBÔÇÖin (T├╝rkiye Dergiler Birli─či) kurucusu, Sade Hayat ve Yedihilal Derneklerinin ise y├Ânetiminde idi. Kitaplar─▒, okumayan kalabal─▒klarla bulu┼čturma d├╝┼č├╝ncesi ta ├žocuklu─čunda vard─▒. Y─▒llar ├Ânce, ortaokul ├Â─črencisiyken bizim il├žede, bug├╝n kitap fuar─▒ diyebilece─čimiz bir etkinlik ger├žekle┼čtirmi┼čti. O ├žal─▒┼čma, y─▒llar sonra profesyonel giri┼čimlere g├Ât├╝recekti onu. ─░stanbulÔÇÖda ├Ânce ulusal, sonra uluslararas─▒ dergi fuar─▒ d├╝zenlemek ├Âyle kolay bir i┼č de─čildir. Gen├žleri te┼čvik ederek 40ÔÇÖ─▒n ├╝zerinde derginin ├ž─▒kar─▒lmas─▒na katk─▒ sunmu┼čtu. As─▒mÔÇÖ─▒n bu dergi tutkusu ayr─▒ bir inceleme konusudur.
Cahit Zarifo─čluÔÇÖnun gen├žlerle ilgisinin miras├ž─▒s─▒ gibiydi. Dertliydi ve muhatab─▒ dertliler ve gen├žler idi. Onun i├žin en yak─▒┼čan ifadenin ÔÇťdava delisiÔÇŁ oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝yorum. ─░ki kelam edebilece─či gen├žlere ├Ânce okumay─▒ sal─▒k verirdi. ├çantas─▒nda mutlaka gen├žlere vermek ├╝zere birka├ž kitap ve dergi bulunurdu. Okul okul dola┼č─▒yor kabiliyetleri tespit ediyor, onlara okuma grubu olu┼čturmak dergi ├ž─▒karmak gibi g├Ârevler veriyordu. Kendisi de onca i┼č aras─▒nda zemin metinleri (Yunus Emre Divan─▒, Mesnevi, Safahat, Muhammediye vb) gen├žlerle bulu┼čturmaya y├Ânelik okuma etkinlikleri d├╝zenliyordu. Gen├žlerin Sezai Karako├ž, Nuri Pakdil ve Rasim ├ľzden├ÂrenÔÇÖi ke┼čfetmeleri i├žin ola─čan├╝st├╝ bir ├žaba sarf ediyordu. As─▒m G├╝ltekin, Mehmet AkifÔÇÖin model nesli As─▒mÔÇÖ─▒n ta kendisiydi. Seyahat d├╝┼čk├╝n├╝yd├╝. Bir├žok ├╝lkeyi dola┼čm─▒┼čt─▒. Ke┼čfetmeyi severdi. Son zamanlarda Amasyal─▒ ├╝nl├╝ hattat ┼×eyh HamdullahÔÇÖ─▒n bizim il├žeye 7 km ├Âtedeki ├çaydibi k├Ây├╝nde (k├Ây├╝n eski ad─▒ olan Haddad├« isminden hareketle) do─čdu─čunu belirlemi┼čti. ├ľte yandan, yine Ta┼čovaÔÇÖn─▒n Esen├žay k├Ây├╝nde do─čan ├╝nl├╝ bilgin, ┼×eyh├╝lislam Kemal Pa┼čazade an─▒s─▒na il├žede ─░bn-i Kemal K├╝lt├╝r Merkezi kurulmas─▒ i├žin bir ├žal─▒┼čma ba┼člatm─▒┼čt─▒.[1] Bu ama├žla Yusuf Turan G├╝nayd─▒nÔÇÖ─▒n da i├žinde bulundu─ču bir Watsap grubu kurmu┼čtu. Ayr─▒ca Zarifo─čluÔÇÖnun kitaplar─▒nda yer almayan bir ┼čirini bulmu┼čtu ve seslendirmi┼čti. O ┼čiiri besteleyecek birini ar─▒yordu.
As─▒mÔÇÖ─▒ seven her bir insan, onda buldu─ču bir tarafa tutunmu┼čtur ku┼čkusuz. Ben onun kelime kuyumculu─ču ile ilgileniyordum. Dil Evi Etimoloji Toplulu─ču ba┼čkan─▒yd─▒. Yakla┼č─▒k 300 s├Âzl├╝─če sahip oldu─čunu biliyoruz. Bir gazetede kelime k├Âkleri ├╝zerine yaz─▒lar yaz─▒yordu. (Sonradan bu ├žal─▒┼čmas─▒ Birden Bine- T├╝rk├žede Say─▒lar─▒n K├Âkeni ├ťzerine Denemeler ad─▒yla kitapla┼čt─▒.)T├╝rk├žede bulunmayan (muhtemelen etimolojik) bir s├Âzl├╝k yazmay─▒ d├╝┼č├╝n├╝yordu. Bu konuda ├žal─▒┼čma yapanlarla dirsek temas─▒ halindeydi. Mesela dil ├╝zerine kuram sahibi olan ve ciddi ├žal─▒┼čmalar─▒ bulunan T├╝rk├ženin Ruhu (Benseno─č) m├╝ellifi H├╝seyin Rahmi G├Âkta┼č ile ileti┼čimi vard─▒.[2] As─▒mÔÇÖ─▒n G├Âkta┼čÔÇÖtan ba┼čka eski T├╝rk├žeyle ilgili kaz─▒ ├žal─▒┼čmalar─▒ yapan ┼×inasi Tekin ve Mustafa S. Ka├žalinÔÇÖi, kelimeler ├╝zerinde ├žal─▒┼čan Erhan Sanater ve k├Âk-ses-ek ili┼čkileri ├╝zerine ├žal─▒┼čan Emine G├╝rsoy NaskaliÔÇÖyi; Bat─▒ÔÇÖdan L. Wittgenstein, F. Saussure ve Noam ChomiskyÔÇÖyi de yak─▒ndan takip etti─čini biliyoruz. Bana g├Âre As─▒m bunlardan ├žok; ÔÇťdilin zihin ┼čemam─▒z─▒ olu┼čturdu─čunuÔÇŁ, ÔÇťinsan d├╝┼č├╝ncesinin yerel dillerden etkilendi─činiÔÇŁ, ÔÇťtoplumlararas─▒ farkl─▒l─▒klar─▒n k├╝lt├╝rlerden de─čil bizzat dilden kaynakland─▒─č─▒n─▒ÔÇŁ ileri s├╝ren Edward Sapir-Benjamin Lee Whorf hatt─▒nda bulunuyordu. Kendisine bizim y├Ârede kullan─▒lan yerel fakat ├Âz T├╝rk├že olan kelimeleri etimolojisine dikkat ederek derledi─čimi, bu i┼čin 30 y─▒l s├╝rd├╝─č├╝n├╝ s├Âyledi─čimde ├žok heyecanlanm─▒┼čt─▒. Bu dosyay─▒ birlikte inceleyecektik. Ben zamandan izin alamad─▒m o ├Âm├╝rden alamad─▒.
As─▒mÔÇÖ─▒n insanlar─▒n ruhuna n├╝fuz etmede ├žok maharetli oldu─čunu, geni┼č bir sosyal ├ževresi bulundu─čunu biliyordum da bu kadar ┼č├Âhretli oldu─čunu do─črusu ben de bilmiyordum. ─░nsan─▒n kadri ├Âld├╝kten sonra m─▒ anla┼č─▒l─▒yor; yoksa ard─▒ndan y├╝kselen sesler ÔÇťsim├╝lakrÔÇŁ bir ses miydi? ┼×u bir ger├žek ki baz─▒ insanlar─▒n asl─▒nda ne yapt─▒klar─▒ onlar aram─▒zdan ebediyen ayr─▒ld─▒ktan sonra anla┼č─▒l─▒yor. Bu As─▒m i├žin de b├Âyle oldu. Kurdu─ču sosyal ili┼čkileri ki┼čisel hesaplar─▒na tahvil etmeyen bir adam g├Âsterilecekse bu As─▒m olur. Kamu yarar─▒na -daha ├žok da ÔÇťf├«sebilillahÔÇŁ- ko┼čturdu─ču i┼člere destek olmalar─▒ d─▒┼č─▒nda yak─▒ndan tan─▒d─▒─č─▒ makam ve mevki sahibi ki┼čilerden kendisi i├žin hi├žbir talepte bulunmamas─▒ ├Âzenle kaydedilmelidir. Bu, onun m├╝sta─čni ki┼čili─či ile de ilgilidir. Bizde s├Âylemeyenin h├ólini kimse sormaz, merak da etmez, bilse de dikkate almaz. Tam da burada ÔÇťAs─▒m bu kadar ├Ânemli bir insan idiyse neden sa─čl─▒─č─▒nda olmas─▒ gereken yerde de─čildi?ÔÇŁ sorusu sorulmal─▒d─▒r.
Ferid KamÔÇÖ─▒n bir beyti geldi akl─▒ma:

Sa─čl─▒─č─▒ndan nice ehlih├╝nerin bir tutam tuz koymazlar a┼č─▒na
├ľld├╝r├╝p evvel onu a├žl─▒ktan sonra t├╝rbe dikerler ba┼č─▒na

Biz As─▒mÔÇÖ─▒ ├žok sevdi─čini s├Âyleyenler, i├žinde neler ya┼čad─▒─č─▒n─▒ s├Âylemeyince elbette bilemezdik; ama konu bu kadar yal─▒n de─čil. AfrikaÔÇÖya gitmek istiyordu. Bir t├╝rl├╝ olmad─▒. Bu ├žok mu zordu? As─▒mÔÇÖ─▒n kiradan kiraya durmadan ev de─či┼čtirdi─čini dostlar─▒ bilir. Ger├ži bunda As─▒mÔÇÖ─▒n; kimseye benzemeyen, durdu─ču yerde durmayan o hiperaktif-enerji dolu ├Âzelli─činin de pay─▒ vard─▒. Bir yerde s├╝rekli kalamaz, bir i┼či ba┼člat─▒p yol ald─▒rd─▒ktan sonra -i┼činin orada bitti─čini mi d├╝┼č├╝n├╝rd├╝ bilmiyorum- onu birilerine emanet edip ba┼čka tarafa y├Ânelir, bir i┼če girse bile bir s├╝re sonra oradan usan─▒r ba┼čka se├ženekler arard─▒. Talebeli─či de b├Âyleydi. O ├žok sevdi─či Kartal A─░HLÔÇÖnden de─čil son anda okul de─či┼čtirerek Ta┼čova ─░mam-Hatip Lisesinden mezun olmu┼čtur. Bu iflah olmaz huyu onu ko┼čturmal─▒ bir hayat─▒n i├žinde b─▒rakt─▒. ├ľzel bir okulda Edebiyat ├Â─čretmeniydi. Okuldan artt─▒rd─▒─č─▒ zamanlar─▒ bir etkinli─či organize etmek, dergilere veya gazetelerin k├╝lt├╝r sayfalar─▒na yaz─▒ g├Ândermek, konferanslar, okul ve radyo programlar─▒, kitap okumalar─▒, gezilerle de─čerlendiriyordu. Bir insan─▒n kalbi bu kadar a─č─▒rl─▒─č─▒ kald─▒rabilir mi?
Her insan─▒n d─▒┼čar─▒ya yans─▒mayan bir ba┼čka d├╝nyas─▒ vard─▒r. ─░rfan ├çift├ži, Akif Emre ve As─▒mÔÇÖ─▒n ├Âl├╝mlerinin (seslendirilmeyenleri de kapsayacak ┼čekilde) derinlemesine tahlili, ayr─▒ca As─▒mÔÇÖ─▒n ger├žek ÔÇś├Âl├╝m sebebiÔÇÖnin incelenmesi (bu yap─▒l─▒yor) gerekiyor. ─░├žinde bir ├Âzele┼čtiri bar─▒nmazsa b├Âyle bir tahlil verimli olmaz. Mesela ZizekÔÇÖin insan v├╝cudunda meydana gelen bir problemi toplumsal yap─▒ya uyarlad─▒─č─▒ be┼č a┼čamal─▒ metastastan ba┼člayarak yahut ─░bn-i HaldunÔÇÖun devlet kuram─▒nda s├Âz etti─či narsistle┼čmenin sosyo-siyasal yap─▒ya, oradan bireydeki izd├╝┼č├╝m├╝ne (abart─▒, yads─▒ma, imha, de─čer ├╝retememe, etik alan─▒n ├Ânce inhitat─▒ sonra par├žalanmas─▒ÔÇŽ), alt zeminlerde bir irdeleme iyi olur. Bu cenah─▒n insan harcama-ÔÇśyok etmeÔÇÖ konusunda yetenekli oldu─ču biliniyor. Kendisini veya birilerini var k─▒lmay─▒ ├Âtekinin ÔÇśyokÔÇÖ olmas─▒na ba─člamak bir ahlak problemidir. Bu konuda bir sitede As─▒m ile ilgili yaz─▒ yazan Duran ├çetinÔÇÖin ┼ču c├╝mlesine kat─▒lmamak m├╝mk├╝n de─čil: ÔÇťBizim mahallenin problemi bu; i├žlerinden ├ž─▒kanlar─▒ taktir etmekten uzak, hatta baz─▒ k─▒skan├žl─▒k duygular─▒yla g├Ârmezden gelmek gibi bir duru┼člar─▒ var.ÔÇŁ[3]
Bir tarihte; ÔÇťKimse sormad─▒ ne kadar yorgun oldu─čumu, herkes bende dinlenmek istedi. Yava┼č yava┼č delirdim, kimse fark etmedi,ÔÇŁ notu b─▒rakm─▒┼čt─▒ ─░pek Ert├╝k (24) adl─▒ bir k─▒z─▒m─▒z giderken. ─░nsan ans─▒z─▒n ve beklenmedik bir zamanda gidiyor ve kimse fark etmiyor; ├ž├╝nk├╝ ├Âl├╝m davul ├žalarak gelmiyor ├žoklukla, kap─▒n─▒z kapal─▒ysa bacadan giriyor ve sizi buluyor.
─░yi bilirdik; ruhu ┼čad, makam─▒ ├óli olsun.
______________________________________________
1. ─░bn-i KemalÔÇÖin (Kemal Pa┼čazade, vef. 1536) Tokatl─▒ oldu─ču bilinir. Bu ┼čundan: AmasyaÔÇÖn─▒n Ta┼čova il├žesi eskiden Tokat iline ba─čl─▒ idi. (Annemin n├╝fus kayd─▒ h├ól├ó Tokat/ErbaaÔÇÖd─▒r.) Ta┼čova 1944ÔÇÖte il├že oldu ve ayn─▒ tarihte oradan ayr─▒larak AmasyaÔÇÖya ba─čland─▒. ├ťnl├╝ bilginin Ta┼čovaÔÇÖn─▒n Esen├žay (eski ad─▒ Bidevi) k├Ây├╝nde do─čdu─čunu ilk tespit eden ise Esen├žayl─▒ tarih ├Â─čretmeni Mehmet ┼×ahinÔÇÖdir.
2. H├╝seyin Rahmi G├Âkta┼čÔÇÖ─▒n dil ├žal─▒┼čmalar─▒ takdire ┼čayand─▒r. As─▒mÔÇÖ─▒n ilgisini ├žeken husus; G├Âkta┼čÔÇÖ─▒n da kelime k├Âkleri ├╝zerine ├žal─▒┼č─▒yor olmas─▒ ve geli┼čtirdi─či dil kuramlar─▒d─▒r. Rasim ├ľzden├ÂrenÔÇÖin ÔÇťWittgensteinÔÇÖden de ├ÂnemliÔÇŁ buldu─ču G├Âkta┼č; 1. Dilin ruhu seslere ili┼čiktir. 2. Birincil adlar, ┼čeylerin ├Âzlerinin harfler ve hecelerle yap─▒lm─▒┼č taklitleridir .ÔÇŁ diye ├Âzetleyebilece─čimiz kuram sahibi bir dilcidir.
3. Duran ├çetin, As─▒m G├╝ltekin Ge├žti Bu D├╝nyadan, d├╝nyabizim.com. 29.7.2020