┼×EVKET BULUTÔÇÖTAN B─░ZE B─░R ─░LET─░ VAR

┼×evket Bulut, geride 7 hik├óye kitab─▒ b─▒rakmas─▒na ra─čmen, y─▒llarca ├Âzenle atlanm─▒┼č ├Ânemli bir hik├óyecidir. (Bahaeddin ├ľzki┼či i├žin de ayn─▒ ┼čey s├Âylenebilir; fakat akademisyen C├╝neyt Iss─▒, ├ľzki┼či aleyhine daralan hatt─▒ yard─▒.) Bulut, birka├ž ki┼činin hik├óye yazd─▒─č─▒ d├Ânemlerde (1970-90) yazmay─▒ sanc─▒ edinen bir emektard─▒r. Bu topraklar─▒n insanlar─▒n─▒n hik├óyesinin anlat─▒lmas─▒ndan s├Âz edeceksek ilk akla gelen isimlerden biridir Bulut. AnadoluÔÇÖda ya┼čad─▒, b├╝y├╝k ┼čehirlerin ┼čamatas─▒na girmedi. Do─ču ve G├╝neydo─ču AnadoluÔÇÖyu (biraz da g├Ârevi gere─či) iyi bilirdi. Mara┼č, Malatya, Erzurum, Kars, Kilis, Hatay, Adana, Sivas vb. AnadoluÔÇÖnun nabz─▒n─▒n att─▒─č─▒ illerde dola┼čt─▒. Ya┼čad─▒─č─▒ d├Ânemde ÔÇťCumhuriyet d├Âneminde 100 ├Ânemli hik├óyeciÔÇŁ aras─▒nda g├Âsterilmi┼čti.

┼×evket Bulut nas─▒l bir yazard─▒? ┼×evket Bulut neden ├Ânemli bir hik├óyecidir? Uzun s├╝re neden nisyana terk edildi? Bunun metinleri ile ilgisi nedir? ├ľnemi ve yapt─▒─č─▒ i┼č neden son zamanlarda anla┼č─▒ld─▒? Gen├ž hik├óyecileri bu sorular ilgilendirmelidir. Bulut, ├ékifÔÇÖin sanat anlay─▒┼č─▒na yak─▒n bir yerdedir. O da ÔÇťg├Ârd├╝─č├╝n├╝ ve bildi─činiÔÇŁ yazd─▒. Kendisi ile yap─▒lan bir s├Âyle┼čide ┼čunu s├Âyl├╝yor: ÔÇťG├Ârmedi─čim, bilmedi─čim bir ├žer├ževeyi ve insanlar─▒n─▒ nas─▒l anlatabilirim?ÔÇŁ[1] Burada belirleyici olan anlat─▒mlar─▒n─▒z─▒n sanat─▒n kabullerine uygun olup olmamas─▒d─▒r. ÔÇťToplumcuÔÇŁ kelimesini sevmiyorum, halk adam─▒yd─▒ diyece─čim. Mara┼čÔÇÖ─▒n yakla┼č─▒k 500 k├Ây├╝n├╝ dola┼čt─▒─č─▒n─▒; i├žinde ya┼čad─▒─č─▒ halk─▒n s├Âz varl─▒─č─▒n─▒ (deyimlerini, kelime hazinelerini), t├Ârelerini, ya┼čama bi├žimlerini g├Âzlemledi─čini hatta bunlar─▒ not ald─▒─č─▒n─▒ biliyoruz. ├ľyleydi; halk─▒n i├žinde, onlardan biri gibi ya┼čad─▒ Bulut.

Bir vesileyle de─činmi┼čtik; ├Âyk├╝ i├žin ayn─▒ ┼čeyi s├Âyleyemesek de hik├óye t├╝r├╝ ger├že─če daha fazla yasl─▒d─▒r. Hik├óyede muhayyileyi (dolay─▒s─▒yla kurmacay─▒) ask─▒ya almak elbette s├Âz konusu olamaz; fakat tabiat─▒ icab─▒ hik├óye geleneksel damarla senli benlidir biraz. Demek ki Al Kar─▒s─▒ yazar─▒, ger├že─če ve gelene─če yasl─▒ hik├óyeler yazd─▒. BulutÔÇÖun hik├óyeleri folklor ara┼čt─▒rmac─▒lar─▒ i├žin ├Ânemli bir hazinedir.[2] Hik├óyelerinde ÔÇťEvin hatunlar─▒ ┼čahbaz olmal─▒ÔÇŁ gibi kolay s├Âylenen fakat etkili halk s├Âyleyi┼člerine, ÔÇťkalbi parmaklar─▒n─▒n ucunda at─▒yor,ÔÇŁ ya da┬á g├Âlgesine t├╝k├╝ren adam gibi ├ža─čr─▒┼č─▒m─▒ y├╝ksek imgesel kullan─▒mlar olduk├ža yo─čundur. Bulut, Dede Korkut Hik├óyeleri, Mesneviler ve geleneksel halk hik├óyelerinden ├Ânemli ├Âl├ž├╝de beslenmi┼čti. Dola┼čt─▒─č─▒ yerlerde (mesela ErzurumÔÇÖda) Hek├ót├ž─▒ Beh├žet Usta gibi hik├óye anlat─▒c─▒lar─▒ ile kar┼č─▒la┼čmas─▒ ise o ve ├ža─čda┼č─▒ yazarlar i├žin bir kazan├ž idi. ├çok az kullansa da (ke┼čke onu da yapmasayd─▒) hik├óyelerinde mahalli a─č─▒za fazla iltifat etmemi┼čtir fakat halk aras─▒nda ya┼čayan; zere (me─čer), g├╝le┼č, ├ž─▒ng─▒, bart─▒l (r├╝┼čvet), meses (├╝vendire) vb.T├╝rk├že kelimeleri metnin b├╝t├╝nl├╝─č├╝n├╝n hazmedebilece─či bir tutarl─▒l─▒k ve kolayl─▒k i├žinde kullanm─▒┼čt─▒r. Bir de ya┼čad─▒─č─▒ d├Ânemin ko┼čullar─▒n─▒n yans─▒t─▒lmas─▒ var. Bu y├Ânleriyle Bulut, dil ve k├╝lt├╝r aktar─▒c─▒s─▒ olarak ├Ânemle kaydedilmesi gereken bir yazard─▒r.

├ľncelikle birka├ž tespit: ─░lkin; onun hik├óyeleri mutlak anlamda bir muhayyile ├╝r├╝n├╝ de─čildir, yani t├╝m├╝yle ├Âyle de─čildir. Bulut bir sanat├ž─▒n─▒n ÔÇťyontuculukÔÇŁ vasf─▒n─▒ elbette haizdi ama bunu ger├že─če ba─čl─▒ kalarak yapt─▒. Bunlar onun i├žin bir nakise miydi? Kendisinden sonra gelen ├Âyk├╝c├╝lerin BulutÔÇÖun benimsedi─či anlay─▒┼č─▒, ├Âyk├╝ i├žin bir nakise g├Ârd├╝─č├╝n├╝ d├╝┼č├╝n├╝yorum. Bu bak─▒┼č yanl─▒┼č idi ├ž├╝nk├╝ ┼×evket Bulut ├Âyk├╝c├╝ de─čil hik├óyeciydi.[3] Keyfiyet, 2000ÔÇÖlerden sonra ├Âyk├╝n├╝n y─▒ld─▒z─▒n─▒n parlamas─▒yla da ilintilidir. BulutÔÇÖun bir s├╝re nisyana terk edilmesinde bunun pay─▒ ne kadard─▒r bilemeyiz ama vard─▒r. ┼×evket Bulut (hik├óyelerinin zamanla anla┼č─▒lmaya ba┼člamas─▒ ile) bize ┼čunlar─▒ iletiyor: Anlat─▒n─▒n beslendi─či damarlardan birini veya birka├ž─▒n─▒ kesemezsiniz yahut onu sabitle┼čtirdi─činiz kal─▒n ├žizgilerle ├ževreleyemezsiniz. Kimseye falan veya filan gibi (elbette ┼×evket Bulut gibi de) yazmas─▒ gerekti─čini teklif edemezsiniz. Keza kimseye sadece ├Âyk├╝ yazmas─▒n─▒, hik├óye yazmamas─▒n─▒ sal─▒k veremezsiniz. Bizim as─▒l anlat─▒ damar─▒m─▒z hik├óyedir. Asl─▒ d─▒┼čar─▒da tutmaya kalk─▒┼č─▒rsan─▒z yazd─▒─č─▒n─▒z ├Âyk├╝ler de (zamanla) savrulur. Bununla, BulutÔÇÖun anlat─▒m tekni─činin veya benimsedi─či sanat g├Âr├╝┼č├╝n├╝n biricik oldu─čunu ve oraya d├Ân├╝lmesi gerekti─čini s├Âylemi┼č olmuyoruz. ├ľyle bir ┼čey e┼čyan─▒n tabiat─▒na da ayk─▒r─▒d─▒r zaten. ┼×unu diyoruz: Zaman─▒n ┼×evket BulutÔÇÖu haks─▒z ├ž─▒karmad─▒─č─▒n─▒, hele tekzip etmedi─čini rahatl─▒kla s├Âyleyebiliriz. ─░ster hik├óye yazal─▒m ister ├Âyk├╝; yazd─▒─č─▒m─▒z metin, ├Ânce t├╝r├╝n, sonra sanat─▒n kabullerine uygun ise mesele yoktur. Bu iki temel dire─či y─▒karsan─▒z d├Âneminde ilgi de g├Ârse metniniz zamanla kendisini ÔÇťd─▒┼čar─▒daÔÇŁ bulur.

Bir vesileyle hik├óye ile ├Âyk├╝ i├žin ayn─▒ yumurtan─▒n ikizleridir demi┼čtik. Bunu oraya havale ederek ┼čunu diyece─čiz: ┼×evket Bulut hik├óye t├╝r├╝ne hakk─▒n─▒ vererek yazd─▒. Sanat─▒n aktar─▒c─▒l─▒k vasf─▒n─▒n fark─▒ndayd─▒ ve sanat yoluyla halk─▒n de─čer yarg─▒lar─▒n─▒, ya┼čama sevincini, ├žilesini, ko┼čullar─▒n─▒ aktarmak istiyordu. En ├Ânemlisi eri┼čti─či zamanlar─▒ sanat─▒n haf─▒za kayd─▒na almak gibi bir derdi vard─▒ BulutÔÇÖun. Durdu─ču yer Nureddin Top├žuÔÇÖnun ÔÇťisyan ahlak─▒ÔÇŁ ile ├Âzetledi─či ├žer├ževeye uygun idi. ─░lk ├žal─▒┼čmalar─▒ Hareket dergisinde yay─▒mlanm─▒┼čt─▒. BulutÔÇÖu ilk kez okuyan biri onun sosyalist bir ├žizgide durdu─čunu d├╝┼č├╝nmekte t├╝m├╝yle haks─▒z say─▒lmaz; fakat o d├╝nya g├Âr├╝┼č├╝ ve e┼čyay─▒ alg─▒lama bi├žimi bak─▒m─▒ndan o ├žizginin t├╝m├╝yle d─▒┼č─▒nda idi. Kendisi d├╝nya g├Âr├╝┼č├╝n├╝ ÔÇťruh├žu, ger├žek├ži-milliyet├žiÔÇŁ olarak tan─▒ml─▒yor.[4] Peki, nereden bu yana┼č─▒k g├Âr├╝nt├╝ diye d├╝┼č├╝n├╝lebilir: ┼×undan: ÔÇťG├Âzlemci ger├žek├žiÔÇŁ duru┼č ile ÔÇťtoplumcu ger├žek├žiÔÇŁ bak─▒┼č birbirine kom┼ču bir yerde idiler. BulutÔÇÖun yo─čun olarak yazd─▒─č─▒ d├Ânemlerde Bekir Y─▒ld─▒z, Mahmut Makal, Fakir Baykurt, Kemal Bilba┼čar gibi ÔÇťtoplumcu ger├žek├žiÔÇŁ yazarlar reva├žta idi. Dahas─▒, Bulut ile bu yazarlar─▒n anlatt─▒klar─▒ co─črafya ayn─▒ co─črafya, yazd─▒klar─▒ insan ayn─▒ insan profili idi. Mesela BulutÔÇÖun hik├óyelerinde halk─▒n kan─▒n─▒ emen devlet memurlar─▒ da vard─▒r (Sar─▒ Arabalar) e┼čk─▒yalar (veya e┼čk─▒ya tipli adamlar) da. Fakat E┼čk─▒ya KanunuÔÇÖndaki Halit, Bir Salk─▒m ├ťz├╝mÔÇÖde Candaro─člu, Halo MecitÔÇÖin Firar─▒ÔÇÖnda Halo Mecit vb. e┼čk─▒yalar da onlar─▒n anlat─▒m─▒ da Bekir Y─▒ld─▒zÔÇÖ─▒n Ka├žak├ž─▒ ┼×ahanÔÇÖ─▒ndan ├žok farkl─▒d─▒r. Bu fark ┼čurada: Bulut, bu yazarlar─▒n d├╝┼čt├╝─č├╝ tuza─ča (anlatt─▒klar─▒ insanlara beslendikleri d├╝┼č├╝nsel zeminin kaygan penceresinden bakmak gibi bir tuza─ča) d├╝┼čmedi. Kendi ifadesiyle ÔÇťkuru sefalet tablolar─▒n─▒nÔÇŁ cenderesine hapsetmedi metinlerini. Aleyhine s─▒k─▒┼čt─▒r─▒lm─▒┼č hatt─▒ yar─▒p ├ž─▒kmas─▒ ├žok da kolay de─čildi bu y├╝zden. Fakat bu cendereyi lehine ├ževirecek ├Ânemli bir avantaj─▒ vard─▒: O, halk─▒ kendi de─čerler manzumesi i├žinde nas─▒l ya┼č─▒yorlarsa ├Âyle g├Ârd├╝ ve ├Âylece anlatt─▒. Hi├ž y├╝ks├╝nmeden onlar─▒n kurnazl─▒klar─▒n─▒ veya d├╝zenbazl─▒klar─▒n─▒ da; irfanlar─▒n─▒ (asaletlerini, yard─▒mseverliklerini, de─čer yarg─▒lar─▒n─▒, soyluluklar─▒n─▒, inan├žlar─▒n─▒ vb.) da; hurafelerini ve uz g├Âr├╝┼člerini de yans─▒tt─▒. Keza Bulut, bu ├že┼čitlilik i├žinde AnadoluÔÇÖda bozulmadan ya┼čayan de─čerler manzumesinin b├╝t├╝nc├╝l a─č─▒rl─▒─č─▒n─▒ ├Âncelikle ├Ânemsedi. Bu, onu emsallerinden ay─▒ran ├Ânemli bir fark idi. Ele┼čtirilmesi gereken taraflar─▒ yok muydu BulutÔÇÖun? Elbette vard─▒: Bir kere Bulut derdi olan bir adamd─▒. Benimsedi─či ├žizgi (g├Âzlemci ger├žek├žilik), b├╝nyesinde bir tezi de bar─▒nd─▒r─▒yordu. Tezli anlat─▒mlar─▒n i├žinde ise may─▒nl─▒ alanlar vard─▒r. ÔÇťBen buraday─▒m diye ba─č─▒ran esere eser diyemeyiz,ÔÇŁ[5] g├Âr├╝┼č├╝n├╝ ilke edinse de yazar─▒n, zaman zaman derdini ├Âne ├ž─▒kard─▒─č─▒ veya sat─▒rlar─▒n aras─▒ndan yazar varl─▒─č─▒n─▒n g├Âr├╝nd├╝─č├╝ yerler olmu┼čtur. Fakat haks─▒zl─▒k etmeyelim, BulutÔÇÖun metinlerine b├╝t├╝nc├╝l bir pencereden bak─▒nca, bunun, eserlerini ├Ârseleyecek boyutta olmad─▒─č─▒n─▒ da g├Âr├╝r├╝z.
__________________________________
Bu yaz─▒ Mahalle Mektebi’nin Ocak 2020 say─▒s─▒nda, ┼×.Bulut Dosyas─▒’nda yer alm─▒┼čt─▒r
[1] Mustafa Karabulut, Bir Mill├« Hik├óyeci: ┼×evket Bulut, YTE Ara┼čt─▒rmalar─▒ Yay─▒m─▒,
Temmuz, 2016
[2] ─░brahim Er┼čahin, Folkl├Âr Malzemesinin Modern T├╝rk Hik├óyesinde Kullan─▒lmas─▒ ve ┼×evket Bulut,
KS├ť, Sos. Bil. Enst. Y├╝ksek Lisans Tezi. Kahramanmara┼č
[3] ├ľyk├╝ hik├óye fark─▒ i├žin bak. Recep Seyhan, Bana Hik├óye Anlat/ma (Kuramsal yaz─▒lar, ontolojik tahliller),
Bilge K├╝lt├╝r Sanat,2017
[4] Ekrem Karadi┼čo─čullar─▒, ┼×evket Bulut Hik├óyecili─či, A├ť T├╝rkiyat Ar. Dergisi, say─▒ 33,2007
[5] Eshabil Karademir, Oyna┼č Yazar─▒ ┼×evket Bulut ile Konu┼čma, Hisar dergisi, say─▒ 163, 1977