DA─× ├ľYK├ťLER─░ /9+1=10 k─▒sa ├Âyk├╝ /tam metin

1
Koca Da─č

Adam koyunlar─▒n─▒ ald─▒, Koca Da─čÔÇÖ─▒n yamac─▒na g├Ât├╝rd├╝.

Koca Da─ča seslendi:

Ey Koca Da─č! Koyunlar─▒ma mukayyet olur musun, dedi; az i┼čim var, onlara yeni otlak alanlar─▒ tespit edip d├Ânece─čim, dedi.

Da─č dedi: Koyunlar─▒n─▒ bana b─▒rakma, kurda mukayyet olamam; ├╝stelik sis de var. Bilirsin kurtlar sisi sever. Hi├ž olmazsa sis da─č─▒ls─▒n ├Âyle git.

Sisin ne zaman da─č─▒laca─č─▒n─▒ bilemem kiÔÇŽ

├çok aceleci bir varl─▒ks─▒n. Bu acelecili─čin senin ba┼č─▒na ne i┼čler a├žt─▒, yine ak─▒llanmad─▒n.

Acelecili─čimi ben se├žmedim, varl─▒─č─▒ma i┼členmi┼č o, ne yapabilirim? (daha&helliip;)

DEVAMI --››
┼×EVKET BULUTÔÇÖTAN B─░ZE B─░R ─░LET─░ VAR

┼×evket Bulut, geride 7 hik├óye kitab─▒ b─▒rakmas─▒na ra─čmen, y─▒llarca ├Âzenle atlanm─▒┼č ├Ânemli bir hik├óyecidir. (Bahaeddin ├ľzki┼či i├žin de ayn─▒ ┼čey s├Âylenebilir; fakat akademisyen C├╝neyt Iss─▒, ├ľzki┼či aleyhine daralan hatt─▒ yard─▒.) Bulut, birka├ž ki┼činin hik├óye yazd─▒─č─▒ d├Ânemlerde (1970-90) yazmay─▒ sanc─▒ edinen bir emektard─▒r. Bu topraklar─▒n insanlar─▒n─▒n hik├óyesinin anlat─▒lmas─▒ndan s├Âz edeceksek ilk akla gelen isimlerden biridir Bulut. AnadoluÔÇÖda ya┼čad─▒, b├╝y├╝k ┼čehirlerin ┼čamatas─▒na girmedi. Do─ču ve G├╝neydo─ču AnadoluÔÇÖyu (biraz da g├Ârevi gere─či) iyi bilirdi. Mara┼č, Malatya, Erzurum, Kars, Kilis, Hatay, Adana, Sivas vb. AnadoluÔÇÖnun nabz─▒n─▒n att─▒─č─▒ illerde dola┼čt─▒. Ya┼čad─▒─č─▒ d├Ânemde ÔÇťCumhuriyet d├Âneminde 100 ├Ânemli hik├óyeciÔÇŁ aras─▒nda g├Âsterilmi┼čti. (daha&helliip;)

DEVAMI --››
SORU┼×TURMA (┼×iar dergisi i├žin)

┼×─░AR DERG─░S─░ H─░K├éYE SORU┼×TURMASI
1- Hik├óye yazarlar─▒ olarak yeni bir ┼čey mi anlat─▒yoruz, yeniden mi anlat─▒yoruz?
2- Hik├óye ba─člam─▒nda ger├žekle-kurmacay─▒ ayn─▒ torbaya att─▒─č─▒m─▒zda ana karakter hangisi olur?
3- Hik├óyeciler ├╝rkek, ┼čairler hep cesur mu olur?
4-Bizde ge├ž kabul g├Âren bir anlat─▒m t├╝r├╝ olarak T├╝rk hik├óyesi, ├Âyk├╝nmecilikten ne vakit vazge├žecek veya vazge├žmeli mi?
5-Bize en sevdi─činiz hik├óye yazar─▒n─▒ s├Âyleyin, biz de size kim oldu─čunuzu s├Âylemeyelim? (Bu sorunun cevaplar─▒ farkl─▒ yazarlarla de─či┼čtirilerek payla┼č─▒lacakt─▒r.)
(daha&helliip;)

DEVAMI --››
Kutlu’dan Hududullah Merkezli Teklifler -de─čini-

KUTLUÔÇÖDAN ÔÇťHUDUDULLAHÔÇŁ MERKEZL─░ TEKL─░FLER

Mustafa Kutlu ve hik├óyecili─či hakk─▒nda yazmam─▒┼č olmam─▒ bir eksiklik olarak kaydetmi┼čti bir ele┼čtirmen.[1] Bendeniz de ÔÇťKutlu ve eserleri ile ilgili o kadar ├žok yaz─▒ld─▒ ki kendisinin de yaz─▒lanlar─▒n say─▒s─▒n─▒ bildi─čini sanm─▒yorum. Do─črusu, yazacaksam bu farkl─▒ bir ┼čey olmal─▒ÔÇŁ diye d├╝┼č├╝nm├╝┼čt├╝m. O┬á ÔÇťfarkl─▒ ┼čeyÔÇŁ Kalbin Sesi ─░le Topra─ča D├Ân├╝┼čÔÇÖle geldi.[2]

Hik├óyeyi ÔÇťhayat─▒n h├╝lasas─▒ÔÇŁ olarak g├Âren KutluÔÇÖnun bu ├žal─▒┼čmas─▒n─▒ da hayata deneme t├╝r├╝nde d├╝┼č├╝lm├╝┼č bir kay─▒t olarak g├Ârmek m├╝mk├╝n. Bu kadar de─čil, Bize kal─▒rsa bu kitap Kutlu k├╝lliyat─▒n─▒n da h├╝lasas─▒. Kutlu, hik├óyelerinde de─čerler manzumesi h├ólinde bir mesele olarak i┼čledi─či konuyu somut tekliflere d├Ân├╝┼čt├╝r├╝yor. ┬áKitab─▒n hik├óyelerden ayr─▒lan (b├╝t├╝nlenen mi demeliydim) taraf─▒, kurmacan─▒n evreninde i┼členen ve bir derdi olan temalar─▒n bu kitapta ete kemi─če b├╝r├╝nerek somut verilerle bir teklife d├Ân├╝┼čmesidir diyebiliriz. (daha&helliip;)

DEVAMI --››
HAK─░KAT─░ KURMACANIN ZEM─░N─░NDE ARAYAB─░L─░R M─░Y─░Z? -deneme- R.Seyhan

Hakikat Aray─▒┼č─▒nda Y├Ânelimler┬áya da ┬áHAK─░KAT─░ KURMACANIN ZEM─░N─░NDE ARAYAB─░L─░R miyiz?

Kurmacan─▒n zemininde hakikati aramak m├╝mk├╝n m├╝? Ya da kurmacan─▒n l├ómbas─▒ ile hakikati ne kadar -ya da onun ne kadar─▒n─▒- arayabiliriz? Hakikat aray─▒┼č─▒nda y├Ânelimler hangi istikameti g├Âsteriyor? Bu ├žal─▒┼čmam─▒zda bu sorulara cevap aramaya ├žal─▒┼čaca─č─▒z. Bu zeminde beliren yeni sorularla konuyu┬á irdelemeyi deneyece─čiz.

Bazen ger├žek ile kurmaca aras─▒ndaki makas─▒n iyice a├ž─▒ld─▒─č─▒na, mesafenin darald─▒─č─▒na, bazen de bu ikisinin i├ž i├že ge├žtiklerine ┼čahit olmu┼čuzdur. ÔÇťOlamaz! ─░nan─▒lmaz!ÔÇŁ dedi─čimiz durumlar bu c├╝mledendir. O arada zaman da hakikatin yede─činde s├╝rekli evriliyor. Bunlar olurken kurmaca metinlerin hakikati arama y├Ântemlerinin de evrilmemesi m├╝mk├╝n de─čil. Burada bir y├Ânelimden s├Âz etmemiz gerekecek. (daha&helliip;)

DEVAMI --››
EKRU YELEKL─░ B─░R DEVR─░MC─░: ASIM G├ťLTEK─░N Recep Seyhan -Biyografik-

Baz─▒ vefatlar fazlas─▒yla ├Âl├╝md├╝r ya da ├Âl├╝mden fazlas─▒d─▒r. As─▒m G├╝ltekinÔÇÖin vefat─▒ b├Âyledir. Uzaktan akrabamd─▒. Vefat haberini sosyal a─člar─▒n ilk benden duyaca─č─▒ akl─▒ma bile gelmezdi. Duyulmu┼čtur san─▒yordum. Durumu payla┼čt─▒─č─▒mda tepkiler oldu. ├ľzelden, b├Âyle ┼čaka yap─▒lmaz diye yazanlar oldu. AA durumu teyit ama├žl─▒ aray─▒nca anlad─▒m ki kimsenin haberi yok. Kendisiyle ileti┼čimim ├žok s─▒k─▒ olmasa da bulu┼čtu─čumuzda derin g├Âr├╝┼č├╝rd├╝k. En son bir ay ├Ânce uzun bir telefon g├Âr├╝┼čmesi yapm─▒┼čt─▒k. Bizim kitaplar─▒n ÔÇťToplu hik├óyelerÔÇŁ ad─▒ alt─▒nda bir arada yay─▒mlanmas─▒ ile ilgili bir ├žal─▒┼čmas─▒ oldu─čunu vefat─▒ndan sonra ele┼čtirmen Mehmet Erdo─čanÔÇÖdan ├Â─črendim.
Burada As─▒mÔÇÖ─▒n biyografisini verecek de─čilim. O bilgiye her taraftan ula┼č─▒labilir. As─▒mÔÇÖ─▒n biyografisinde alt─▒ ├žizilmesi gereken taraflar var. Herkesin m├╝ttefik oldu─ču ├╝├ž temel husus; ruhlara n├╝fuz etme becerisi, se├žkin bir e─čitimci ve eylem adam─▒ olu┼čudur. MusÔÇÖab B. ├ťmeyr idi rehberi. Onun i├žin yery├╝z├╝ okuldu. Her kesimden insan─▒n ilgi alan─▒na girmeyi ba┼čaran, insanlarla ├žabucak ├╝nsiyet kurabilen renkli bir ki┼čilik ve ÔÇťnevi┼čahs─▒nam├╝nhas─▒rÔÇŁ bir insand─▒. Devrimci bir yap─▒s─▒ vard─▒. Nuri Pakdil, Rasim ├ľzden├Âren ve Sezai Karako├ž sevgisini buraya ba─čl─▒yorum bendeniz. Radyoculuktan tiyatroya, ┼čehircilikten (├ťsk├╝darÔÇÖ─▒ ├žok severdi) mizaha kadar bir├žok alana ilgisi vard─▒. M├╝tecessis bir insand─▒. Gitti─či her yere, kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒ her ki┼čiye ula┼čt─▒raca─č─▒ ÔÇťbeyaz haberleriÔÇŁ olurdu. (daha&helliip;)

DEVAMI --››
MUSTAFA EVERD─░ÔÇÖN─░N ÔÇśB─░REY OLU┼×ÔÇÖU ─░MLEYEN B─░R H─░K├éYES─░ Recep Seyhan-ele┼čtiri

Sanat├ž─▒ ├ľn├╝ne ├ç─▒kan Otoritelere ─░li┼čkin Bariyerleri Nas─▒l A┼čabilir?

ÔÇťO g├╝n ziyaret s─▒ras─▒ kar─▒m─▒n day─▒s─▒na gelmi┼čti. Dini b├╝t├╝n Day─▒ÔÇÖya beni g├Âstererek ne kadar dindar bir damada k─▒z verdiklerini ispatlam─▒┼č olacaklar.ÔÇŁ Hik├óye b├Âyle muzip ve g├╝l├╝mseten bir giri┼čle ba┼čl─▒yor. Mustafa EverdiÔÇÖnin hik├óyelerinde genelde bu ├╝slup var. Everdi her ┼čeyden ├Ânce bir ├╝slup sahibi bir yazar. Onun metinlerini isimsiz ve imzas─▒z olarak bir yerde g├Ârseniz bu metin EverdiÔÇÖnin dersiniz. ├ťslup tam da budur. Bu keyfiyet yazar─▒n hanesine kaydedilebilecek art─▒ bir de─čerdir.
Yazar, giri┼č c├╝mlesinde bize hik├óyenin arka pl├ón─▒ndaki ili┼čkiler a─č─▒n─▒ ya da kahraman─▒n aile ili┼čkilerinde nereye yerle┼čtirildi─čini de imliyor. Bu ├Ânemli. Bir hik├óye c├╝mlesinin temel ├Âzelli─či, s├Âylenmemi┼č ya da s├Âylenememi┼č olanlara bizi bir ├ž─▒rp─▒da ula┼čt─▒rmas─▒d─▒r diyebiliriz. Yazar, bu hik├óyesinde bu ├žer├ževeyi hik├óyenin ba┼č─▒ndan sonuna kadar korumay─▒ ba┼čarm─▒┼č g├Âr├╝n├╝yor. (daha&helliip;)

DEVAMI --››
Hocam Ali R─▒za Bey / an─▒

Hocam Ali R─▒za Bey

Matematik ├Â─čretmenim Ali R─▒za Bey, n├Âbet├ži oldu─ču bir g├╝n, okulun bah├žesinde dola┼č─▒rken koluma girdi. Bu, ya┼čad─▒─č─▒m bir ilk idi. Bir ├Â─čretmenin bir ├Â─črencinin koluna girmesi o y─▒llarda pek g├Âr├╝lebilen bir ┼čey de─čildi. Hocam yekten bir soru y├Âneltti:

ÔÇťRecep, sen ni├žin s─▒n─▒fta bo┼č bo┼č oturuyorsun?ÔÇŁ

Hi├žbir ┼čey anlamam─▒┼čt─▒m ve y├╝z├╝m ├žocuk safl─▒─č─▒yla k─▒zarm─▒┼čt─▒. Acaba derste fark─▒na varmad─▒─č─▒m bir kusur mu i┼čledim, diye d├╝┼č├╝n├╝yordum. Ger├ži matematik dersinde dersi dikkatle sonuna kadar takip ediyordum ama fen dersleri d─▒┼č─▒nda -├Âzellikle meslek derslerinde- s─▒n─▒fta gizlice (bazen izinli) roman okuyordum. Kusurumuz bu olabilir miydi? Matematik ├Â─čretmenimiz s─▒n─▒f ├Â─čretmenimizdi ve konu ona ┼čik├óyet olarak ula┼čt─▒r─▒lm─▒┼č olabilirdi. ─░lk an bunlar─▒ d├╝┼č├╝nd├╝m.

Hocam ile ileti┼čimimizin ├Âncesi vard─▒. ─░lgin├žtir: TokatÔÇÖa AmasyaÔÇÖdan yat─▒l─▒ olarak gelmi┼čtim. AmasyaÔÇÖda da matematik ├Â─čretmenim Ali R─▒za Bey idi. Bir tevafukla; benim yat─▒l─▒ s─▒navlar─▒ kazanarak TokatÔÇÖa gitti─čim o y─▒l, Ali R─▒za Bey’in tayini de TokatÔÇÖa ├ž─▒km─▒┼č; i├ž da─č─▒t─▒mda da yine ─░hl’ye gelmi┼čti.

Ali R─▒za Bey, sevecen, anlay─▒┼čl─▒, gen├ž ve yak─▒┼č─▒kl─▒ bir adamd─▒. Onu hepimiz severdik. Kendisi benim kitap okudu─čumu, felsefeye ilgi duydu─čumu, matemati─či sevdi─čimi biliyordu. ├ľ─čretmenimiz ÔÇśsolcu, ve aleviÔÇÖ idi. Bilgim bu kadard─▒. ├çok insan─▒n bildi─činin aksine ─░mam Hatiplerde Alevi k├Âkenli ├Â─črenciler de vard─▒. AmasyaÔÇÖda iken o ├ževreden arkada┼člar─▒mla iyi anla┼č─▒yordum; ama bu konular─▒ hi├ž konu┼čmazd─▒k. Bu arkada┼člar─▒m─▒zla Alev├« gelene─čindeki bir├žok rit├╝elde ortak kodlar─▒m─▒z vard─▒: Mesela B├╝y├╝k annem, yaramazl─▒k yapt─▒─č─▒mda beni ÔÇťSeni Yezid seni!ÔÇŁ diye kovalard─▒ ├žocukken. Hasan ve H├╝seyin (r.a)ÔÇÖden s├Âz ederken ÔÇśEfendimizÔÇÖ kayd─▒n─▒ d├╝┼čerdik. Kerbel├óÔÇÖdan y├╝kselen ├ž─▒─čl─▒klar bize de ula┼č─▒yordu. B├╝y├╝k annem, Kerbel├ó ┼čehitlerinin an─▒s─▒na Muharrem orucu tutard─▒; a┼čure yapard─▒, bize YezidÔÇÖin yapt─▒─č─▒ zul├╝mleri anlat─▒rd─▒.┬áMillet K├╝t├╝phanesi Haf─▒z-─▒ K├╝t├╝b├╝ M. Serhan Tay┼či,┬áAli EmiriÔÇÖnin ─░zinde┬áadl─▒ kitab─▒ndaki an─▒lar─▒nda, Alevi gelene─čindeki rit├╝ellerin AnadoluÔÇÖdaki baz─▒ S├╝nn├« b├Âlgelerimizde de ya┼čat─▒ld─▒─č─▒ndan s├Âz eder. (MuharremÔÇÖde 10 g├╝n oru├ž tutma, lokma d├Âkme, a┼čure yeme─či, o g├╝n misafirlere ayran ikram─▒; ├žocuklar su istendi─činde -Hz. H├╝seyinÔÇÖin susuz b─▒rak─▒lmas─▒na telmihle, sayg─▒ olarak yar─▒m bardak verilmesi vb.) Ben hayalimde h─▒zla bunlar─▒ d├╝┼č├╝n├╝rken Hocam Ali R─▒za Bey sorular─▒na devam etti:

ÔÇťBu sene mezun olmak istemez misin?ÔÇŁ

Bu sorunun, bir ├Ânceki sorunun yine soru yoluyla a├ž─▒klamas─▒ oldu─čunu da anlayamam─▒┼čt─▒m. Bu, biraz da heyecan─▒mla da ilgiliydi san─▒r─▒m: Al─▒┼č─▒lm─▒┼č─▒n d─▒┼č─▒nda koluma girmi┼č bir ├Â─čretmen vard─▒ ve rahat de─čildim. Oysa meslek dersi ├Â─čretmenlerimiz bize olduk├ža mesafeliydiler. Bu yak─▒nl─▒─č─▒ nedense esirgerlerdi hep. Hocam─▒n ├Ânerisinde anlayamad─▒─č─▒m ┼ču idi: Liseden mezun olmama daha iki y─▒l─▒m vard─▒.

ÔÇťBak Recep! Senin gibi birka├ž ki┼či (S├╝leyman Balc─▒, ├ťzeyir Y─▒lmaz, Ahmet K─▒l─▒n├ž, Ahmet Aslan) s─▒n─▒fta bo┼čuna oturuyorsunuz. Derslerin ve ├Â─čretmenlerin size yetmedi─čini g├Âr├╝yorum. Senin de o arkada┼člar─▒n─▒n da iki s─▒n─▒f─▒ birden bitirme imk├ón─▒n─▒z var. Neden bu hakk─▒ kullanmayas─▒n? Yani biraz ├žal─▒┼čmayla bu y─▒l mezun olabilirsin.ÔÇŁ

Utanm─▒┼č, kulaklar─▒ma kadar k─▒zarm─▒┼čt─▒m. ÔÇť├ľ─čretmenlerin yetmedi─čiÔÇŁ ifadesi kar┼č─▒s─▒nda hocama ÔÇťesta─čfirulahÔÇŁ demeyi bile ak─▒l edemeyecek kadar toydum. ├ľyle g├Âz├╝ a├ž─▒k biri de de─čildim, ahmak├žayd─▒m. Olabilir miydi? Kalkabilir miydim bu y├╝k├╝n alt─▒ndan? Mevzuat o y─▒llarda buna uygundu. 10 not baremi ├╝zerinden her dersi ayr─▒ ayr─▒ 8 d├╝┼č├╝rmek ┼čart─▒yla, fark derslerini vererek s─▒n─▒f atlanabiliyordu. ┼×artlar─▒ biraz a─č─▒rd─▒; fakat her dersi ayr─▒ ayr─▒ en az 8 d├╝┼č├╝rmek ├Âyle kolay da de─čildi.

Hocam─▒n bu insan tavr─▒, kafamda, baz─▒ ta┼člar─▒ ilk kez yerinden oynatm─▒┼čt─▒. Bu, hayat─▒m─▒n ilk sorgulamas─▒yd─▒ da: Anlad─▒m ki Alev├«lik hakk─▒nda yeterli bilgiye sahip olmad─▒─č─▒m gibi mevcut bilgilerim de olduk├ža sakatt─▒. Bize, kayna─č─▒ belirsiz bir yerden ula┼čan bilgiye g├Âre de ÔÇťAlev├«ler ÔÇśK─▒z─▒lba┼čÔÇÖt─▒. Namaz k─▒lmazlar, oru├ž tutmazlard─▒; y─▒kan─▒p y─▒kanmad─▒klar─▒ bile me├žhuld├╝. ÔÇťBizim namaz─▒m─▒z─▒ Ali k─▒ld─▒,ÔÇŁ derlerdi. ├ťst├╝ne ├╝stl├╝k ÔÇśmum s├Ând├╝ÔÇÖ i┼čleri vard─▒ ve ÔÇśsolcuÔÇÖydular.ÔÇŁ Bu fantastik ve u├žuk yarg─▒lar─▒n S├╝nn├« topluma nereden, nas─▒l bula┼čt─▒─č─▒ ayr─▒ bir konuydu ama alg─▒ b├Âyleydi. Biz de toplumun d─▒┼č─▒nda bir yerde de─čildik. Bu alg─▒, Alev├« toplumunda da (tersinden) b├Âyleydi. Oraya yans─▒t─▒lan bak─▒┼ča g├Âre; ─░mam Hatip Liseleri, ÔÇśgericiÔÇÖ yeti┼čtiren okullard─▒ ve burada derslerin, toprak zeminlerde, yaz─▒ tahtas─▒z s─▒n─▒flarda yap─▒ld─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝nenler bile vard─▒. ÔÇťS├╝nn├«ler ÔÇśYezitÔÇÖ idi ve ÔÇśsa─čc─▒ÔÇÖyd─▒lar. Sa─čc─▒lar abdÔÇÖye dosttular; ├╝lkenin yabanc─▒lara pe┼čke┼č ├žekilmesinden rahats─▒z de─čildiler. ─░┼čbirlik├ži sermaye, halk─▒ uyutmak i├žin ha bire ÔÇśimam okuluÔÇÖ a├ž─▒yordu. ─░mamlar─▒n ne i┼či vard─▒ ├╝niversitede; kendilerine uygun g├Âr├╝len ├╝├ž├╝nc├╝ s─▒n─▒f konumlar─▒ nelerine yetmiyordu?ÔÇŁ┬á Bu ba─člamda ÔÇśsa─čÔÇÖ ve ÔÇśsolÔÇÖ kavramlar─▒n─▒ de─čil sadece sahip oldu─čum k├╝lt├╝r kodlar─▒n─▒ da sorgulad─▒m:

O y─▒llarda, iki renk vard─▒: Siyah ve beyaz; sa─čc─▒ ve solcu. ÔÇťSolculuk beyazd─▒, ilericilik demekti. Sa─čc─▒l─▒k ise siyaht─▒, gericilik idi. Sa─čc─▒lar, dini iman─▒ b├╝t├╝n adamlard─▒; solcular dine ve imana so─čuk bakan, muhtemelen ÔÇśdinsizÔÇÖ kimselerdi. Solcular, ─░hlÔÇÖye d├╝┼čman g├Âzle bakarlard─▒. Sa─čc─▒lar vatansever kimselerdi, solcular ise ÔÇťvatan─▒ satmaya haz─▒rÔÇŁ durumdayd─▒lar vb.ÔÇŁ┬áOysa her iki tarafa da h├ókim olan bu k├Âr bak─▒┼člar─▒n hi├žbiri ger├že─či yans─▒tm─▒yordu. Ya┼čanan bir ak─▒l tutulmas─▒yd─▒. Kimse bu konular─▒ oturup dost├ža konu┼čmuyor; birbirini anlamak istemiyordu sanki. Ba─čnazl─▒k, sorgulamamak, anlamaya ├žal─▒┼čmamak, ÔÇś├ÂtekiÔÇÖni g├Ârmemek, iticilik, renk k├Ârl├╝─č├╝, d├╝nyaya tek g├Âzle bakmak, her iki kesimde de e┼čit d├╝zeyde ve ortak bir ├Âzellikti. Herkes, kendini ait hissetti─či kanad─▒n verilerini tek do─čru san─▒yordu; bu verilerin s─▒n─▒rlar─▒n─▒ a┼čmamaya ÔÇśazm ├╝ cezm ├╝ kast eylemi┼čtiÔÇÖ sanki. Anlad─▒m ki ben sa─čc─▒ de─čildim ama solcu da de─čildim. ├çok sonra anla┼č─▒lacakt─▒ ki Alev├« vatanda┼člar─▒m─▒z, ÔÇťdevletin kendilerini S├╝nn├«le┼čtirme ├žabas─▒nda oldu─ču, Alev├« k├Âylerine ÔÇśzorlaÔÇÖ cami yap─▒ld─▒─č─▒ÔÇŁ gibi bir iddian─▒n ger├žekten sahibi de─čillerdi: Bu iddialar ba┼čka yerlerde┬ákotar─▒l─▒yor┬á marjinal gruplar taraf─▒ndan da Aleviler ad─▒na tedav├╝le s├╝r├╝l├╝yordu. Bilgim ve g├Âzlemim ┼čudur: Problem, Alev├«lerin S├╝nn├«le┼čmemeleri de─čil; S├╝nn├«lerin do─čru d├╝r├╝st S├╝nn├«; Alev├«lerin de Alev├« -AliÔÇÖnin izinde- ol(a)mamalar─▒d─▒r. ├çok sonra anlayacakt─▒m ki ├žo─ču S├╝nn├«, sahiplendi─či mezhebinin itikad├« g├Âr├╝┼člerinin ├Ânc├╝s├╝ ─░mam Maturid├« (vef. 944)ÔÇÖnin ad─▒n─▒ bile duymam─▒┼čt─▒. ├ço─ču Alev├«ÔÇÖnin, (├╝stelik okumu┼člar─▒n) Hac─▒ Bekta┼č-─▒ Veli (vef. 1271)ÔÇÖnin ┬á‘k─▒rk makam’─▒ ve┬á┼čeriat, tarikat, marifet, hakikat gibi ‘d├Ârt kap─▒’y─▒ konu etti─či Mak─ül─ütÔÇÖ─▒ndan haberi bile yoktu; ama bu d├Ârt de─čere, yel de─čirmenlerine sald─▒r─▒r gibi┬á h├╝cum konusunda bir s├╝r├╝ g├╝r├╝lt├╝ vard─▒ orta yerde.

Bu okula giri┼čim de hayli olayl─▒ olmu┼čtu. ─░lkokul ├Â─čretmenlerim s─▒rayla babama ├ódeta yalvarm─▒┼člard─▒: ÔÇť─░yi d├╝┼č├╝n! Bu ├žocu─ča yaz─▒k etme! ─░mam Hatipler zordur, orada ders say─▒s─▒ ortaokulun iki kat─▒. ├ťstelik senin ├žocu─čun o okulu kald─▒racak yap─▒da de─čil. Dahas─▒, normal orta├Â─čretim kurumlar─▒ 6 y─▒l iken oras─▒ bir y─▒l fazla. Neden bir y─▒l fazla okutas─▒n?ÔÇŁ B├Âyle sorularla akl─▒n─▒ ├želmeye ├žal─▒┼čsalar da babam beni ─░mam HatipÔÇÖe vermeye kararl─▒yd─▒. Ben de istiyordum bunu do─črusu.

O d├Ânem, Hocam Ali R─▒za BeyÔÇÖin telkinleriyle ara s─▒n─▒f bitirme s─▒navlar─▒ i├žin m├╝racaat ettim. ├çok ├žal─▒┼čt─▒m ve benim ÔÇťo okulda okuyamayaca─č─▒m─▒ÔÇŁ d├╝┼č├╝nenleri ┼ča┼č─▒rtarak emsallerimden ├Ânce mezun olarak okulu bir y─▒l erken bitirdim.┬áYa┼č─▒yor mu, bilmiyorum. Hayatta ise hocam Ali R─▒za ├ľzayd─▒nl─▒ Beyefendiyi sayg─▒lar─▒mla selaml─▒yorum.

 

DEVAMI --››
“BA┼×KASI” R.Seyhan / deneme

ÔÇťBA┼×KASIÔÇŁ
Emmanuel LevinasÔÇÖ─▒n ÔÇťba┼čkas─▒ÔÇŁ dedi─či biri var. ÔÇťOÔÇŁ veya ÔÇťdi─čeriÔÇŁ de denebilir.
ÔÇśBerikiÔÇÖnin yok sayd─▒─č─▒, onunla ayn─▒ ├╝lkede bile bulunmak istemedi─či ÔÇťba┼čkas─▒ÔÇŁÔÇŽ
O e─čer ÔÇťba┼čkas─▒ÔÇŁ ise onun taraftan bak─▒nca sen de ÔÇťdi─čeriÔÇŁ ya da ÔÇť├ÂtekiÔÇŁ oluyorsun.
Sen taze fasulyenin yo─čurtlanmas─▒ndan hi├ž ho┼članmayabilirsin ama o buna bay─▒labilir.
Sen eve ÔÇťka├žakÔÇŁ giren bir karasine─či ┼čerre yorarken ÔÇťba┼čkas─▒ÔÇŁ onu hayra yorabilir.
Onlar─▒n da evlerinde kumanda bazen kayboluyor, prizlerden biri yanm─▒┼č oluyor.
Onlar─▒n evinde de b├╝t├╝n kay─▒plar─▒ bulan bir anne veya babaanne var.
Hi├žbir ┼čey yoksa yaln─▒zl─▒k var, kimsesizlik veya kah─▒r varÔÇŽ Onunla ya┼č─▒yorlar.
Onlar─▒n evindeki cep telefonlar─▒ da aralar─▒nda anla┼čarak evde h├ókimiyeti ele ge├žiriyorlar bazen. (daha&helliip;)

DEVAMI --››
YA┼×AR NUR─░ ├ľZT├ťRK YAZISI / R.Seyhan-Biyografi(k)

YA┼×AR NUR─░ ┬á├ľZT├ťRK YAZISI

Ya┼čar Nuri ├ľzt├╝rk de g├╝r├╝lt├╝l├╝ bir ├Âmr├╝n sonunda sakin bir hayata ebediyen ge├ži┼č yapt─▒.* Ya┼čar Nuri Hoca i├žin -vechimi p├ók eyleyerek ve b├╝htandan sak─▒narak -eski bir mesai arkada┼č─▒ ve onu iyi tan─▒yan birka├ž ki┼čiden biri s─▒fat─▒mla- vefat─▒n─▒n ard─▒ndan bir yaz─▒ yazma ihtiyac─▒ hissettim.

Kendisiyle ge├žmi┼čte, 2.5 y─▒la yak─▒n ayn─▒ mek├ón─▒ payla┼čt─▒m. HocaÔÇÖy─▒ benim kadar tan─▒yan azd─▒r. Ya┼čar Nuri Hoca, s─▒radan bir insan de─čildi ku┼čkusuz. Kendisinin ve sahip oldu─ču vergilerin fark─▒ndayd─▒. Ona YaratanÔÇÖ─▒n ba─č─▒┼člad─▒─č─▒ bu vergileri nas─▒l kulland─▒─č─▒n─▒n de─čerlendirilmesi bize d├╝┼čmez. Biz sadece bir tespit yapaca─č─▒z. Bu sebeple bu yaz─▒n─▒n amac─▒ ne HocaÔÇÖy─▒ tezkiye ne de onu tenzil veya terzildir. Amac─▒m─▒z, HocaÔÇÖn─▒n do─čru anla┼č─▒lmas─▒na katk─▒ sa─člamakt─▒r.

Koca Mustafapa┼čaÔÇÖda, k├╝├ž├╝k bir Osmanl─▒ mescidinde beraber g├Ârev yapt─▒k. Ben m├╝ezzin idim, o imam idi. G├╝nd├╝z vakitlerinde bulunam─▒yordum; g├╝nd├╝zler HocaÔÇÖya emanetti, okula, bug├╝nk├╝ Marmara ├ťniversitesiÔÇÖne (T├╝rk├že-Edebiyat) devam ediyordum. ─░lgin├žtir; g├Ârev yapt─▒─č─▒m─▒z caminin yak─▒n ge├žmi┼čteki g├Ârevlileri de hep ├╝niversite ├Â─črencisi imi┼čler. (Benden ├Ânceki m├╝ezzin merhum Mehmet Ayd─▒n da hukuku bitirip memleketi SivasÔÇÖa avukat olarak d├Ânerken bana becayi┼č imk├ón─▒n─▒ kulland─▒rm─▒┼čt─▒. Ruhu ┼čad olsun). Ya┼čar Hoca, o tarihlerde ilk e┼či Tevhide Han─▒m ile evliydi. ├çocuklar─▒ndan C├╝neyt ve Mustafa k├╝├ž├╝k idiler. Ya┼čar Hoca, o y─▒llarda ikinci fak├╝lte olarak HukukÔÇÖta okuyor, bir yandan da kitap yaz─▒yor, H├╝rriyet Gazetesi i├žin de Ramazan sayfas─▒ haz─▒rl─▒yordu. ─░lkokulu hi├ž okumad─▒─č─▒ i├žin el yaz─▒s─▒ ├žok k├Ât├╝yd├╝ ve bazen yaz─▒lar─▒n─▒ ben tebyiz ediyordum. (Bu tebyiz teklifini yaparken de ÔÇťeme─činin kar┼č─▒l─▒─č─▒n─▒ ├ÂdemekÔÇŁ ko┼čuluyla kayd─▒n─▒ d├╝┼čm├╝┼čt├╝. Ben kabul etmek istemeyince de ÔÇśhay─▒r o zaman kals─▒n, bana bir i┼č yapacaksan b├Âyle olacakÔÇÖ demi┼čti ve her sayfa i├žin ├Âdeme yapm─▒┼čt─▒) Neden daktilo kullanmak istemiyordu, onu da bilmiyorum.

Cuma g├╝nleri hutbesini dinlemeye gelen ├Âzel bir cemaati olurdu. Ben tam kamet getirece─čim s─▒rada lojmandan ├ž─▒k─▒p gelir, s├╝nnetleri k─▒lmaz, -Cuma d├óhil- farz─▒ k─▒ld─▒rd─▒ktan sonra da cemaati yar─▒p ├ž─▒kard─▒. Merhum babamla ├žok iyi ileti┼čimleri vard─▒. Babam,ÔÇťbu adam ├žok cesur ve yi─čit bir adamÔÇŁ derdi. Daha o y─▒llarda ÔÇťs├╝nnet namazlarÔÇŁ─▒n ihdas oldu─ču fikrine sahipti. G├Âzlemime g├Âre L.MassignonÔÇÖdan Hallac-─▒ Mansur ve EseriÔÇÖni terc├╝me etti─či o y─▒llarda HocaÔÇÖn─▒n tasavvufla organik d├╝zeyde ba─č─▒ da vard─▒. ─░htisas alan─▒ tasavvuf d├╝┼č├╝ncesi idi ve ilk telif eserinin ad─▒ Tarih Boyunca Tasavvufi D├╝┼č├╝nce (1974)ÔÇÖdir. Kendisine sormad─▒m fakat Halveti oldu─čunu biliyordum. Doktora tezi de bu zemin ├╝zerinde idi: Ku┼čadal─▒ ─░brahim Halveti (1982). Hocan─▒n, k├╝lt├╝rel bir de─čer olarak tasavvufa sahip ├ž─▒kmakla birlikte tarikatlarla ilgili olarak sonralar─▒ bu konuda farkl─▒ bir ├žizgiye y├Âneldi─čini g├Âr├╝yoruz.

“Haf─▒z-─▒ Kur’an”d─▒. Daha 6-7 ya┼člar─▒nda iken KurÔÇÖan─▒ÔÇÖ─▒ h─▒fzetmi┼čti. KaradenizÔÇÖin say─▒l─▒ hocalar─▒ndan ders alm─▒┼č ve medrese e─čitiminden ge├žmi┼čti. ├çocuk ya┼čta bilgin durumunda idi. ─░lkokul d├óhil devletin resmi okullar─▒n─▒n hi├žbirinde ├Ârg├╝n e─čitim g├Ârmemi┼č, bitirdi─či ├╝niversiteleri de d─▒┼čar─▒dan bitirmi┼čti. K─▒sa s├╝rede ├╝├ž dilde konu┼čabilecek duruma gelmi┼čti. Ya┼čar Hoca, pe┼č pe┼če yay─▒mlad─▒─č─▒ kitaplarla ve yo─čun televizyon programlar─▒yla bir d├Ânem ilgi oda─č─▒ oldu. Etraf─▒nda daima sevenleri oldu fakat nefret edenler de hi├ž eksik olmad─▒. Ondan nefret edenler onu tekfire; hatta c├╝retlerini ÔÇťcenaze namaz─▒n─▒n k─▒l─▒nmayaca─č─▒ÔÇŁ h├╝km├╝ne kadar vard─▒rd─▒lar. Hoca, kimine g├Âre ÔÇť├Âzg├╝n ve yeniÔÇŁ ┼čeyler s├Âyl├╝yordu; kimine g├Âre ÔÇťmezhepsiz ve reformistÔÇŁ idi; kimine g├Âre ise ÔÇťsald─▒rgan bir ├╝sl├╗pla insanlar─▒ a┼ča─č─▒layan, ilmiyle ma─črur ve kibirliÔÇŁ birisiydi. Baz─▒lar─▒ da ÔÇťsosyete imam─▒ÔÇŁ gibi yak─▒┼č─▒ks─▒z s─▒fatlarla an─▒yordu onu. HocaÔÇÖn─▒n ÔÇťuluslararas─▒ bir adamÔÇŁ oldu─čunu s├Âyleyenler de vard─▒.

─░yi bir mevlithand─▒ da. Bir keresinde beni Muharrem Aslant├╝rk, Fatih ├çollak, Enver Balc─▒, Kadir Temel gibi ├╝nl├╝ mevlithanlar─▒n da bulundu─ču bir meclise g├Ât├╝rm├╝┼čt├╝. Meclis dediysem buras─▒ (muhtemelen ge├žmi┼čleri i├žin) mevlit okutan bir zengin eviydi. Bizim hocalar─▒n tam da ÔÇťAllah ad─▒n zikredelim evvelaÔÇŁ diye mevlit k─▒raatine ba┼člad─▒klar─▒ s─▒rada -aksilik bu ya- g├Âz├╝m ┼čeytan─▒n imledi─či bir yere ili┼čmi┼čti: Bizim mevlithanlar─▒n k─▒raat esnas─▒nda g├Âzleri yumuk, elleri dizlerinde, hafiften sallanarak y├Âneldikleri tarafta, filmlerden sonra ilk kez g├Ârd├╝─č├╝m Amerikan barda, dev ┼čarap ┼či┼čeleriyle kar┼č─▒la┼č─▒nca derin bir ├želi┼čki ya┼čam─▒┼čt─▒m orada. Evden ├ž─▒karken uzat─▒lan (pay─▒ma d├╝┼čen) zarfta b├╝t├žemi rahatlatacak bir miktar vard─▒.

Siyasete at─▒ld─▒─č─▒ d├Ânemde, se├žime iki ├╝├ž g├╝n vard─▒. Son mitinglerden biri i├žin SamsunÔÇÖa gelmi┼čti. K├╝rs├╝de konu┼čuyordu. ÔÇťBu ya─č─▒z delikanl─▒ÔÇŁ diye ba┼člad─▒─č─▒ konu┼čmas─▒nda BaykalÔÇÖ─▒ yere g├Â─če s─▒─čd─▒rmam─▒┼č, onun m├╝cadele azmini Peygamberlere benzetmi┼čti. Konu┼čmas─▒ bitmi┼č ve yerini Deniz BaykalÔÇÖa b─▒rakm─▒┼čt─▒. Otob├╝se ge├žtik. O s─▒rada Baykal da konu┼čmaya ba┼člad─▒. Bak, dedim, -egolar─▒n─▒n g├╝├žl├╝ olu┼čunu kas─▒tla- ÔÇťBaykal ile benze┼čen taraflar─▒n─▒z var. Tam da bu sebeple onunla ters d├╝┼čebilirsin. Bu kadar kontrols├╝z ├Âvg├╝ ileride seni s─▒k─▒nt─▒ya d├╝┼č├╝rebilir, dedim. ÔÇťSiyaset de b├Âyle bir ┼čeyÔÇŁ deyip ge├žti. (HocaÔÇÖy─▒ bir konuda ele┼čtirmek veya ona bir tavsiyede bulunmak kolay de─čildi ve haddinizi bildirebilirdi. Bu c├╝mlelerimi yumu┼čatarak ve dikkatli bir ├╝slupla ifade ettim elbette) Neden Chp dedim; orada fazla kalabilece─čini hi├ž sanm─▒yorum, dedim. ÔÇťOrada el at─▒lmas─▒ gereken, m├╝frit bir damar var. O damar, y─▒llarca, laikli─či dinsizlik gibi alg─▒lad─▒ ve s─▒rf bu sebeple bu parti halkla bulu┼čamad─▒.┬á Oraya KurÔÇÖanÔÇÖ─▒ ve do─čru laikli─či anlatmam gerekiyor. Di─čer taraflara da laikli─čin din i├žin de neden ├Ânemli oldu─čunu anlatmam gerekiyorÔÇŁ dedi. Neden iktidar partisi de─čil, dedim. Orada daha rahat olmaz m─▒ bu hizmet? dedim. Di─čer taraf─▒n ihtiyac─▒ var, dedi. ─░ktidar partisinden s├Âz ederken sitemliydi. Oradan kendisine bir tevecc├╝h olmad─▒─č─▒n─▒ anlad─▒m. Olduk├ža samimi g├Ârd├╝m. ┼×ahsen orada alt─▒ ay s├╝re bi├žmi┼čtim. Bu kadar da kalmad─▒, koptu.

Ku┼čkusuz hoca ├Âfkeli bir adamd─▒. Onu en ├žok ├Âfkelendiren iki kesim var idi: Uydurma hadisleri ve Emeviyat─▒ halka din gayretiyle anlatan din adamlar─▒ ve kendisini din ad─▒na tekfir eden ÔÇťham ve cahilÔÇŁ M├╝sl├╝manlar idi. Bu iki kesime ├žok sert bir ├╝slupla konu┼čabiliyordu. Bu ├Âzelli─či, sevenlerine ÔÇťohhÔÇŁ dedirtirken nefret edenleri de artt─▒r─▒yordu. Hocan─▒n hayat─▒n─▒ ├╝├ž d├Âneme ay─▒rabiliriz: ─░lk d├Ânemi benim ├žok iyi bildi─čim imaml─▒k, hatiplik, ir┼čat ve kendini mayalama d├Ânemi. ─░kinci d├Ânemi, benim takip etti─čim, seyrek de olsa ileti┼čim i├žinde oldu─čum, ├╝nlendi─či o zirve d├Ânemidir. ├ť├ž├╝nc├╝ d├Ânemi ise yak─▒ndan bilmedi─čim (├žoklukla medyadan izledi─čim ve kabullenmekte benim de zorland─▒─č─▒m) savrulmalar d├Ânemidir. ├ť├ž├╝nc├╝ d├Âneminin ├Ânemli bir k─▒sm─▒ ki┼čisellik arz etti─či i├žin oralara girmeyece─čim. Evlilikleri, bo┼čanmalar─▒ ve a┼čklar─▒ kendi ┼čahsi taktiri ├žer├ževesinde ya┼čad─▒─č─▒ ├Âzel h├ólleridir ve bize tecess├╝s yara┼čmaz. Hakk─▒nda a┼č─▒r─▒ konu┼čanlarla ayn─▒ ┼čeyleri ├žoklukla payla┼čmad─▒─č─▒m─▒ da belirtmeliyim. ─░nsanlar─▒n ├Âb├╝r d├╝nyas─▒na ili┼čkin h├╝k├╝m verme c├╝retine sahip olanlardan olmad─▒─č─▒m i├žin ├Âte d├╝nyas─▒n─▒ Allah bilir diyece─čim. Herkes gibi onun da ele┼čtirilecek taraflar─▒ elbette vard─▒; fakat onu son y─▒llardaki baz─▒ u├ž davran─▒┼člar─▒ ve savrulmalar─▒ndan dolay─▒ ac─▒mas─▒zca ele┼čtirenler; muhataplar─▒n─▒n herkes gibi hatalarla illetli bir be┼čer oldu─čunu, bu insan─▒n, hayat─▒n─▒ KurÔÇÖanÔÇÖ─▒n anla┼č─▒lmas─▒na adad─▒─č─▒n─▒, bu u─čurda en a─č─▒r hakaretlere maruz kald─▒─č─▒n─▒, ayn─▒ yolda geride 40ÔÇÖ─▒ a┼čk─▒n eser b─▒rakt─▒─č─▒n─▒ dikkate almal─▒d─▒rlar.

22 Haziran 2016 g├╝n├╝ ├ťsk├╝dar ┼×akirin CamisiÔÇÖndeki cenazesine de kat─▒ld─▒m. Hocan─▒n cenazesinin de hayat─▒ gibi renkli olaca─č─▒ az ├žok biliniyordu. Cenazede her kesimden insan vard─▒. Normal hayatta bir mecliste bir arada bulunmalar─▒ imk├óns─▒z olan insanlar─▒ vefat─▒yla bir araya getirmi┼čti Hoca.┬á O g├╝n orada baz─▒ tuhafl─▒klar olabilece─či benim i├žin s├╝rpriz de─čildi. Bir ara kimi alk─▒┼č tutmak, kimi tekbir getirmek istedi. Bu k├╝mede hangisinde karar k─▒laca─č─▒n─▒ bilemeyen bir karars─▒zl─▒k vard─▒. Alk─▒┼č├ž─▒lar az tezikti sanki elini ├žabuk tutma ├žabas─▒na girdi; fakat arkas─▒ gelmedi. O s─▒rada etraf─▒ma, alk─▒┼č─▒n cenaze adab─▒m─▒zda yeri olmad─▒─č─▒n─▒ s├Âyledim. Sadece adap de─čildi tabii, dinde de yeri yoktu alk─▒┼č─▒n ama bu kadar─▒n─▒ s├Âyleyebilirdim orada. Ku┼čkusuz, cahiliye d├Ânemi m├╝┼čriklerinin bir ├ódetiydi ─▒sl─▒k ve alk─▒┼č: “Dualar─▒ ─▒sl─▒k ├žalmak ve el ├ž─▒rpmaktan ba┼čka bir ┼čey de─čildi”(Enfal:35)

Hayat─▒mda ilk defa k─▒yafeti dekolte say─▒labilecek bir han─▒mefendi ile yan yana cenaze namaz─▒ k─▒ld─▒m. Kad─▒n namaz boyunca cemaate uymayarak kendince bir dua ve niyazda bulundu ve sadece ellerini a├ž─▒p ├ómin dedi. Biri ├ž─▒k─▒p da ÔÇťb├Âyle namaz m─▒ k─▒l─▒n─▒r be kad─▒n?ÔÇŁ diyebilir mi? Kad─▒n─▒n bildi─či sadece bu ise, Tanr─▒ ile aras─▒na nas─▒l girebilirsiniz art─▒k? Rabbi ile ba┼č ba┼ča kald─▒─č─▒ bu ├óna hangi yetki ve hakla m├╝dahale edeceksiniz? Onun o anda Allah ile samimi bir ileti┼čim kuramad─▒─č─▒n─▒ kim iddia edebilir? Sorular uzarÔÇŽ Bizim camilerde cehennem muhaf─▒zlar─▒ eksik olmaz. Tam da bunun benzeri oldu: ─░├žeride yer olmad─▒─č─▒ i├žin caminin avlusundayd─▒m. Avluya giren insanlar i├žinde tan─▒nm─▒┼č ki┼čiler de olabildi─či i├žin g├Âzler kap─▒dayd─▒. O ara bir k─▒p─▒rdanma ve sokranmalar oldu. Bakt─▒m, bir adama y├Ânelmi┼č ele┼čtiriler. Biri ÔÇťNe Hakk─▒n var buna?ÔÇŁ diyor, di─čeri ironik bir ├╝slupla ÔÇťTapulu mallar─▒ ya camiler!ÔÇŁ diyor; bir ba┼čkas─▒ ÔÇťSa─čl─▒─č─▒nda hocaya d├╝nyay─▒ zehir ettiniz, bari burada onu rahat g├ÂnderelimÔÇŁ gibi ┼čeyler s├Âyl├╝yor.┬áYan─▒mdaki adam, kollar─▒n─▒ boyun hizas─▒ndan itibaren a├ž─▒kta b─▒rakan bir han─▒mefendiyi birinin ÔÇťCamiye b├Âyle mi girilir?ÔÇŁ ┼čeklinde uyard─▒─č─▒ bilgisini iletiyor bana.

Cenaze cami avlusundan ├ž─▒kt─▒ktan sonra, caminin hemen kar┼č─▒s─▒ndaki yolda da bir karga┼ča ya┼čand─▒: Birisi, ÔÇťgeberdi ┼č.sizÔÇŽÔÇŁ gibi bir k├╝f├╝r s├Âz sarf etmi┼č. Ben duymad─▒m ama duyan adam hemen ├Ân├╝mde idi. ├ľfkeli adam s├Âylenip dururken birden sald─▒rmaya karar vermi┼č olmal─▒ ki aniden geri d├Ând├╝. Kalabal─▒─č─▒ yararak ko┼čtu ve yakalad─▒─č─▒ gen├ž adama ÔÇťSen kime ÔÇť┼č.sizÔÇŁ diyorsun lan!ÔÇŁ diye s├Âylenerek sald─▒rd─▒. Sald─▒ran adam─▒n 70 ya┼č civar─▒ ya┼č─▒na ra─čmen g├Âsterdi─či ├ževikli─če ┼ča┼č─▒rd─▒m do─črusu. Kavgac─▒lar ayr─▒ld─▒ ayr─▒lmas─▒na da bu kez kavgada ├╝st├╝nl├╝k kendisinde olmas─▒na ra─čmen sald─▒rgan ki┼či zor haller ge├žirmeye ba┼člad─▒: Me─čer adam kalp yetmezli─či ya┼č─▒yormu┼č. O─člu ve k─▒z─▒ ba┼č─▒nda, bir yandan adam─▒ teskin ederken bir yandan da kolonya ile de rahatlatmaya ├žal─▒┼č─▒yorlard─▒. Sonras─▒nda ne oldu bilmiyorum.

Bunlar─▒ ┼čunun ni├žin anlatt─▒m: Ya┼čar Nuri Hoca; renkli, ├žalkant─▒l─▒, ├žok sesli ve hareketli bir ├Âm├╝r ya┼čad─▒. Zirvelerde dola┼čt─▒ ├žok zaman fakat ├Âmr├╝n├╝n son y─▒llar─▒ hastal─▒klarla m├╝cadele ile yaln─▒zl─▒k duygusu ile ge├žti. Bu belki de insanlar─▒n ki┼čili─čine bula┼čan medyatik rengin bu t├╝r insanlara ya┼čatt─▒─č─▒ ortak bir kader ├žizgisidir.

Medyatik d├Âneminde cezp edici imk├ónlara kavu┼čmu┼čtu. Bir ara, 1998-2008 civar─▒nda cebinde ÔÇťa├ž─▒k biletÔÇŁ ta┼č─▒yordu. D├╝nyan─▒n belli ba┼čl─▒ ├╝niversitelerinde ders veriyordu. Time dergisine g├Âre ÔÇť─░nsanlar─▒ en ├žok etkileyen son y├╝z y├╝zy─▒l─▒n 100 d├óhisiÔÇŁ aras─▒nda yer alm─▒┼čt─▒. Ka├ž insan─▒n ayaklar─▒n─▒ yerden kesmez bu t├╝r imk├ónlar? Bol keseden atmak kolayd─▒r. Herkes kendisini m├╝kemmel bir istikrar ├╝zerinde g├Âr├╝yor, kimse g├Âz├╝n├╝n ├╝zerindeki ├ž├Âp├╝ g├Ârm├╝yor. Ba┼čkalar─▒n─▒n kusurlar─▒ ile me┼čgul olmamay─▒ sal─▒k veren bir dinin mensuplar─▒n─▒n belirleyici ├Âzelli─či olamaz tecess├╝s. Herkes kendisine bir sorsun: Bu vergiler size sunulsa m├╝tevaz─▒ kalabilir miydiniz? Elbette ideal olan bu de─čildir fakat unutmayal─▒m ki d├óhiler ideal veya geleneksel olanla, ÔÇťmuttefekun eleyhÔÇŁ niteli─čindeki kamusal ittifaklarla hi├žbir zaman uyu┼čamam─▒┼člard─▒r. Necip faz─▒lÔÇÖ─▒ d├╝┼č├╝n├╝n. SartreÔÇÖ─▒, BorgesÔÇÖi, DaliÔÇÖyi d├╝┼č├╝n├╝nÔÇŽ U├žlarda ya┼čayan bu insanlar ayn─▒ zamanda derin bir ├želi┼čkiden ibaret idiler. Esasen insano─člu ├želi┼čkiler yuma─č─▒d─▒r. Bu keyfiyet atlanmamal─▒d─▒r

Ola─čan├╝st├╝ bir zek├ó, a┼č─▒r─▒ ├Âzg├╝ven, u├žlarda dola┼čmak, kendisini d├╝nyan─▒n merkezinde g├Ârmek, s─▒ra d─▒┼č─▒ davran─▒┼člar sergilemek dahilerin temel ├Âzelliklerindendir. Bu ├Âzellikler Ya┼čar HocaÔÇÖda da vard─▒. Fazladan olarak cerbezeli ve sinirli idi. Kabullenemedi─či bir yakla┼č─▒mla kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒nda o s─▒rada nerede oldu─čunu ve kar┼č─▒s─▒ndakinin sosyal konumunu umursamadan ne s├Âyleyecekse s├Âyler ve s├Âzlerini u├žlarda ifade ederdi. Bu durum, yer yer, onun ÔÇťilmi ile amil olmayan kibirli bir adamÔÇŁ gibi alg─▒lanmas─▒na da yol a├žt─▒. Bu alg─▒lara kendisinin de katk─▒lar─▒ oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝lebilir fakat bize g├Âre bunlar─▒n ├žo─ču onun yarat─▒l─▒┼č─▒ ile ilgili bir durumdu ve bundan kendini al─▒koyamazd─▒. Kendisiyle ├žok yak─▒n ileti┼čime ge├žti─činizde o ekrandaki sinirli adam─▒; (bir c├╝retiniz h├ólinde sizi an─▒nda paylama huyu ayn─▒ kalarak) keyifli an─▒nda kahkahalar atan, s─▒cak, yard─▒mla┼čma duygusu geli┼čmi┼č, merhametli ve nahif bir insan bulabilirdiniz.

Ya┼čar Hocan─▒n bilinen ve en ├žok ele┼čtirilen u├ž s├Âzlerini, hayat─▒ndaki ini┼č ve ├ž─▒k─▒┼člar─▒, evliliklerini, ├Âzel hayat─▒n─▒ sarsan ili┼čkilerini, son zamanlarda i├žinde bulundu─ču ortama uyum sa─člamak gibi asl─▒nda ki┼čili─čiyle taban tabana z─▒t s├Âz ve eylemlerde bulunmas─▒n─▒ da bu s─▒ra d─▒┼č─▒ ve d├óhi ki┼čili─čine ba─člamak gerekir diye d├╝┼č├╝n├╝yorum. ├ľzellikle sosyal medyaya ├žok farkl─▒ yans─▒t─▒lan namaz konusundaki yorumu, KemalizmÔÇÖe evrilmesi, deizmÔÇÖe ili┼čkin ├ž─▒k─▒┼člar─▒, ÔÇťm├╝ptezel bir medya ortam─▒nda sinkafl─▒ kaba s├Âzlere i┼čtirak etmekÔÇŁ gibi hususlar─▒n bizce psikolojik temelleri vard─▒r. Bunlar, resmi ideolojinin istedi─či ÔÇťdindarÔÇŁ insan tipi ve Yeni Selefili─čin kodlar─▒ ├žer├ževesinde ayr─▒ca tahlile muhta├ž hususlard─▒r.* Bu irdeleme ayr─▒ bir inceleme konusudur ve erbab─▒ yapmal─▒d─▒r.

G├Âr├╝┼č├╝m├╝z ┼čudur: Hoca son zamanlarda yayg─▒n medya a─člar─▒ndan d─▒┼članm─▒┼čt─▒. ─░zlenirlik oran─▒ d├╝┼č├╝k olan bir iki televizyondan ve iki gazeteden ba┼čka arayan soran yoktu. Ya┼čad─▒─č─▒ ili┼čkilerin de onu zor zamanlar─▒nda terk edilmi┼člik ve yaln─▒zl─▒k duygusuna itmi┼č olabilece─či g├Âz ard─▒ edilmemelidir. Do─črusunu bilemem; ÔÇťulusalc─▒ÔÇŁ s├Âylemlerini ve siyasal ├Âl├žekte sert muhalif duru┼čunu, siyasete girmeyi d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝ d├Ânemde, bekledi─či ilginin ilk umdu─ču yerden gelmemesine ba─člayanlar da vard─▒r. Sahip oldu─ču vergiler, ki┼čilik ├Âzellikleri, ├ž─▒kt─▒─č─▒ zirveler ve bu olaylar ve durumlar yan yana getirilirse HocaÔÇÖy─▒ daha net anlamak m├╝mk├╝n olur san─▒yorum.

Ya┼čar Nuri HocaÔÇÖn─▒n en ├žok ele┼čtirilen taraf─▒, iki ├Ânemli kaynaktan birini (S├╝nnetÔÇÖi) d─▒┼čar─▒da b─▒rakt─▒─č─▒ iddias─▒d─▒r. ÔÇťS├╝nnetÔÇÖi reddetmeÔÇŁ ┼čekline d├Ân├╝┼čen bu su├žlamaya cevab─▒ eserlerinde vard─▒r. Hocan─▒n bu tutumu, -bizce- K├╝t├╝b├╝sitteÔÇÖye bile s─▒zd─▒─č─▒ art─▒k kabul edilen ÔÇśmevz├╗ÔÇÖ (uydurma) hadislerin sis perdesi alt─▒nda geri pl├óna itildi─čini d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝ KurÔÇÖanÔÇÖ─▒ ├Âne ├ž─▒karma ├žabas─▒yla ilgilidir. Bu kayg─▒ ├ékifÔÇÖte ┼č├Âyle dile getirilir:

Lis├ón-─▒ p├ók-i Neb├«ÔÇÖden yalanlar uyduruyor
S─▒k─▒lmadan da ÔÇśsev├ób i┼čledimÔÇÖ deyip duruyor!

Hocan─▒n K├╝t├╝b├╝ SitteÔÇÖye inanc─▒ zay─▒ft─▒. Bu zay─▒fl─▒─č─▒n kayna─č─▒ bu kaynaklara da s─▒zd─▒─č─▒ tespit edilen mevzu hadislerdir elbette. Ona g├Âre s├╝nnetin iki boyutu vard─▒:

a ÔÇťS├╝nnet-i ibadet: Peygamber s─▒fat─▒ ile ibadetleri ki bunlar sadece kendisine racidir, ├╝mmet bunlarla y├╝k├╝ml├╝ de─čildir. Hoca, bu s├╝nnetleri genelle┼čtirenlere ÔÇťSen Peygamber misin?ÔÇŁ diye ├ž─▒k─▒┼č─▒rd─▒.

b ÔÇťS├╝nnet-i ├ódetÔÇŁ: Be┼čer s─▒fat─▒ ile bir insan olarak s─▒radan davran─▒┼člar─▒ ki bunlar da ├╝mmeti ilgilendiren ┼čeyler de─čildir. Renk tercihleri gibi.

HocaÔÇÖn─▒n de─činmedi─či ve benim g├Âzlemime g├Âre itiraz da etmedi─či ├╝├ž├╝nc├╝ boyut daha var ki o da Hz. PaygamberÔÇÖin g├╝zel bir eylemde bulunurken veya birinin g├╝zel bir eylemini g├Ârd├╝─č├╝nde onu insanlara da ├Â─č├╝tledi─či davran─▒┼člar ki ki biz buna s├╝nnet-i saadet (g├Âzlem alan─▒na giren ve bundan mutlu oldu─ču i├žin de onaylad─▒─č─▒ davran─▒┼člar) diyebiliriz. ÔÇśS├╝nnetÔÇÖ derken aslolan herhalde bunlard─▒r: Di┼č f─▒r├žalamak, ├žatlay─▒ncaya kadar yememek, ayakta bevletmemek gibi (Bkz: Yeniden yap─▒lanmak, 1997 Yeni Boyut yay─▒n─▒)

Bize g├Âre Ya┼čar Hoca, y├╝zy─▒llar ├Ânce ─░bni TeymiyeÔÇÖnin; 100 y─▒l ├Ânce Mehmet ├ékifÔÇÖin, Cemaleddin Afgan├«ÔÇÖnin, Muhammed ─░kbalÔÇÖin s├Âylediklerini 100 y─▒l sonra, g├╝n├╝m├╝z insan─▒n─▒n zihin format─▒na uygun bir dille ve farkl─▒ bir ├╝sl├╗pla tekrar etmi┼čtir. ├ékif, 100 y─▒l ├Ânce y─▒rt─▒n─▒rcas─▒na ba─č─▒rd─▒. Kimse i┼čitmedi onu, sava┼č naralar─▒ aras─▒nda s├Âzlerini duyan olmad─▒. Buradan bak─▒ld─▒─č─▒nda Hoca, ├žok da farkl─▒ bir ┼čey s├Âylemi┼č de─čildir. G├╝n├╝m├╝z insan─▒ SafahatÔÇÖ─▒ okumad─▒─č─▒, okusa da anlamad─▒─č─▒ i├žin Ya┼čar HocaÔÇÖn─▒n ├žok yeni ┼čeyler s├Âyledi─čini zannetti. HocaÔÇÖn─▒n eserlerinin ├Âzeti say─▒labilecek ÔÇťKurÔÇÖanÔÇÖdaki ─░sl├ómÔÇŁ, ├ékif kaynakl─▒d─▒r: Bu kitab─▒n ad─▒ da, i├žindeki d├╝┼č├╝nceler de ├ékifÔÇÖin SafahatÔÇÖtaki ÔÇťDo─črudan do─čruya Kur’an’dan al─▒p ilham─▒ / Asr─▒n idrakine s├Âyletmeliyiz ─░sl├óm’─▒ÔÇŁ m─▒sralar─▒yla bire bir ├Ârt├╝┼čmektedir. ├ékif de M├╝sl├╝manlar─▒n; i├žine d├╝┼čt├╝kleri zilleti, KurÔÇÖanÔÇÖ─▒ anlama ve yorumlamadaki din alg─▒lar─▒ndaki problemli duru┼člar─▒n─▒, din ad─▒na sar─▒ld─▒klar─▒ sa├žma sapan hurafeleri ele┼čtirirken yer yer ├╝sl├╗bunu sertle┼čtirmiyor muydu? Y├╝zy─▒llar ├Âncesinin fetvalar─▒ndan h├╝k├╝m ├ž─▒karan ve kendisini ┼č├óri’ veya vaz─▒’ makam─▒nda g├Ârenler, namazlara zam yapmaya da (├Âr. Cuma namaz─▒, teravihe eklemeler) c├╝r’et ettiler. E, b├Âyle bir din, b├╝nyesinde, tekbir getirerek cinayet i┼čleyen ─░┼čid’i, s├╝r├╝c├╝ kad─▒nlar─▒ k─▒rba├žlayan Taliban’─▒ ├╝retir.┬á┼×├óri’ ě┤ěžě▒ě╣ veya v├óz─▒’ ┘łěžěÂě╣ kelimelerini do─čru okuyamayan ve d├╝zg├╝n yazamayanlarla, ├ťmeyye O─čullar─▒n─▒n Emevilere tekab├╝l etti─čini bilmeyenlerle bu konuyu tart─▒┼čmak da do─čru de─čildir.

HocaÔÇÖn─▒n ├Âfkesini ├ékifÔÇÖin farkl─▒ bir kimlik ve ki┼čilikle ÔÇť100 y─▒l sonra nedir bu h├óliniz?ÔÇŁ diye ba─č─▒rmas─▒na benzetiyorum. ┼×u ifadeler ├ékifÔÇÖin:

Nebiye atf ile binlerce herze uydurdun
Y─▒kt─▒n da din-i mubini yeni bir din uydurdun

Ya┼čar Nuri Hoca, M. Nur Do─čan, Abd├╝laziz Bay─▒nd─▒r, Mehmet Okuyan, ─░lhami G├╝ler gibi hocalar da s─▒k s─▒k bunu dile getirdiler; tek ve temel kayna─č─▒n KurÔÇÖan oldu─čundan bahsettiler. ÔÇśUydurulmu┼č dinÔÇÖden ve bu dini ku┼čatm─▒┼č hurafelerden, put├žuluktan, KitapÔÇÖta kar┼č─▒l─▒─č─▒ olmayan e┼čyaya kutsall─▒k ┼čirklerinden yak─▒nd─▒lar. Esasen Ya┼čar HocaÔÇÖn─▒n s├Âylediklerini ondan da ├Ânce daha ileri boyutlarda (izinden gitti─čini s├Âyledi─či) H├╝seyin Atay Hoca da s├Âylemi┼čtir. Ne ki Atay, cerbeze ile ve cedel ├╝slubuyla ifade etmedi─či i├žin bu s├Âylemleri sadece Ya┼čar Hoca seslendiriyormu┼č gibi alg─▒lanm─▒┼čt─▒r.

Hocaya g├Âre kan ve irin i├žinde y├╝zen ─░slam toplumlar─▒n─▒n i├žler ac─▒s─▒ h├ólinin temel sebebi, ‘uydurulmu┼č sahte din’dir. Ger├žek ┼ču ki i┼čid ve Taliban gibi u├ž fig├╝rleri ├╝reten din, Hz. Peygamber’in tebli─či etti─či “sulh ve selam” anlam─▒na gelen ─░slam de─čil;┬á uydurulmu┼č, bir s├╝r├╝ eklemelerle kendisi olmaktan ├ž─▒kar─▒lm─▒┼č ├ťmeyye o─čullar─▒n─▒n dinidir. Problemin de bu tart─▒┼čmalar─▒n da ana kayna─č─▒ budur.┬á EmeviyatÔÇÖ─▒n mensuplar─▒ bildiklerini (s├Âzgelimi mezhebini) sorgulayamaz. Mezhebini ve me┼črebini sorgulayamayan da onlar─▒ dinle┼čtirir: Olan da budur. Alevisi de S├╝nnisi de bu illetle mal├╝ld├╝r.

Kimi insanlar g├Ârd├╝m: ÔÇťAllah ile AldatmakÔÇŁ diye bir kitap ad─▒ m─▒ olurmu┼č? Bu ne sayg─▒s─▒zl─▒k diyor. Oysa bu tabir tam da KurÔÇÖanÔÇÖdan al─▒nmad─▒r. ÔÇťla ya─čurrannek├╝m┬ábi’llahi’l-garur┬╗ěž┘äě║ě▒┘łě▒┬á ěĘěž┘ä┘ä┘ç ┘äěž █îě║ě▒┘Ĺ┘ć┘â┘ů┬á : ÔÇťAldatan, sizi Allah ile aldatmas─▒nÔÇŁ (Fat─▒r 5, Lokman 33).

Ya┼čar Hoca, bir├žok M├╝sl├╝man kalem efendisinin ula┼čamad─▒─č─▒ vars─▒l konaklara, evlere girmeyi ba┼čarm─▒┼č, ─░sl├óm kaynaklar─▒n─▒n ad─▒na bile alerjisi olan bir├žok insan─▒ KurÔÇÖanÔÇÖla bulu┼čturmu┼čtur. Bu keyfiyet g├Ârmezden gelinemez. Tabiri caiz ise ÔÇťm├╝ellefe-i kul├╗bÔÇŁ├╝ (kalpleri ─▒s─▒nma a┼čamas─▒nda olan insanlar─▒) muhatap ald─▒─č─▒ zamanlarda s├Âz gelimi ÔÇťnas─▒l k─▒lmak istiyorsa (T├╝rk├že- Arap├ža) ├Âyle k─▒labilece─či gibi esnek yorumlar─▒nda alay konusu edilmi┼čtir. Bu insanlar─▒n kalbine KurÔÇÖan sevgisi yerle┼čtirmek az bir hizmet de─čildir. Bunu ben cenazesinde somut olarak g├Ârd├╝m. Baz─▒ yorumlar─▒n─▒ ÔÇťa┼č─▒r─▒ÔÇŁ .bulabiliriz, konu┼čmalar─▒ndaki ├╝sl├╗bu ele┼čtirebiliriz; fakat Ya┼čar HocaÔÇÖn─▒n ilk iki d├Ânemindeki ilm├« kimli─čini ve s├Âylediklerindeki ├Âz├╝ kald─▒r─▒p atamay─▒z. Ya┼čar Hoca ├Âz├╝nde yanl─▒┼č bir ┼čey s├Âylemedi. Onun u├žlarda gezinen ├╝slubuna, ├Âzel hayat─▒ndaki dalgalanmalara tak─▒lma yerine ne s├Âyledi─čini anlamaya ├žal─▒┼čmak daha ak─▒ll─▒ca olur kanaatindeyiz.

Allah taksirat─▒n─▒ affetsin ve rahmetiyle muamele eylesin.

________________________________
* Bu yaz─▒ merhumun vefat─▒ndan birka├ž ay sonra Dil ve Edebiyat dergisinde yay─▒mlanm─▒┼čt─▒r. (Yaz─▒l─▒┼č: 6.8.2016)
[1] ─░smail KaraÔÇÖya g├Âre 28 ┼×ubat├ž─▒lar─▒n cemaatlere ve hocalara ├Ânerdi─či ÔÇťKemalist dindarl─▒k veya Cumhuriyet ideolojisi ile tam uyumlu dinÔÇŁ anlay─▒┼č─▒n─▒ Ya┼čar Nuri ileri d├╝zeyde sahiplendi. Esasen bu hocalar, o d├Ânemde ortaya ├ž─▒kan medyatik dalgan─▒n ├╝r├╝n├╝d├╝r. Bu ilahiyat├ž─▒lardaki ulusalc─▒ y├Ânelimler ve d─▒┼člay─▒c─▒ yakla┼č─▒mlar, Kemalizm ile Yeni Selefili─čin ba─čda┼čt─▒─č─▒ ortak zeminlerde aranmal─▒d─▒r: ÔÇťYeni Selef├«lik ise yeni kel├óm a─č─▒rl─▒kl─▒ bir din yorumudur, laf─▒zc─▒d─▒r; esas itibariyle kademe g├Âzetmez, farkl─▒ ├Âncelik ve anlay─▒┼člara me┼čruiyet tan─▒mak istemez, tektip├židir.ÔÇŁ (bkz. ─░smail Kara, Medyatik Hocalar ve Dinin kritik Anlat─▒m─▒, Star Gazete, 2.7.2016)
* Yukar─▒da ge├žen baz─▒ dalgaland─▒r─▒c─▒ haberlerin asl─▒ ┼čudur: G├Âr├╝┼č├╝ne elbette kat─▒lmayabiliriz; ama o, deizmi ÔÇťAllahÔÇÖ─▒n d─▒┼č─▒nda ola─čan├╝st├╝ otoriteler tesis edilmesine kar┼č─▒ duru┼čÔÇŁ ba─člam─▒nda de─čerlendirir. KurÔÇÖanÔÇÖa t├╝m├╝yle yabanc─▒ olan, dinle y─▒ld─▒zlar─▒ uyu┼čmayan ÔÇťka├žk─▒nlarÔÇŁa ateizmin kuca─č─▒na d├╝┼čmemeleri i├žin bir s─▒─č─▒nak olarak ├Ânerir deizmi. ┼×u ifade onundur: “┼×irk ve ┼×irke Tepkinin Felsefele┼čmesi: “Deizm” Bu konuda yazd─▒─č─▒ bir de kitap vard─▒r: Tanr─▒’dan Ba┼čka ─░nsan├╝st├╝ Tan─▒mayan ─░nan├ž: Deizm. Hoca, Emevi gelene─či ile sarma┼č dola┼č, ÔÇťuydurulmu┼č bir dinÔÇŁe kar┼č─▒yd─▒. Bkz. Emev├« Dincili─čine Kar┼č─▒ M├╝cadelenin ├ľnc├╝s├╝ Ebu Zer
* D├╝┼č├╝ncelerini u├žlarda ve keskin ifade etti─čini d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝m├╝z Hoca’n─▒n namaz konusundaki duyumlar─▒n asl─▒n─▒ da kendinden dinleyelim: ÔÇť├çok de─čerli bir hocam─▒z var. (H├╝seyin AtayÔÇÖ─▒ kastediyor) Fiilen hocam olmad─▒ ama bende etkisi ├žok, h├ól├ó da Ankara ─░lahiyatta 80 k├╝sur ya┼č─▒nda olmas─▒na ra─čmen, y├╝ksek lisansta dersler veriyor. Ne diyor biliyor musunuz? Namaz bu ├╝mmetin ba┼č─▒na bela edilmi┼čtir. ├ç├╝nk├╝ bu ├╝mmete yap─▒lan, b├╝t├╝n k├Ât├╝l├╝klerde Namaz ve cami kullan─▒ld─▒, alet ettilerÔÇŽ Vallahi ve billahi Kuran’─▒n dininin temel ibadeti namaz de─čildir, okumakt─▒r.ÔÇŁ (Mart 2013, Sibel Ate┼č Yengin s├Âyle┼čisi)
DEVAMI --››